به گزارش مشرق، از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی برای طرفهای متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخته است.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های عربی و منطقه ای
المیادین در مقاله ای به جنگ ۴۰ روزه میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر پرداخته و نویسنده حمله آغازین را اقدامی غافلگیرانه در زمانی میداند که مذاکرات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا در جریان بوده است.
به گفته نویسنده، آمریکا و اسرائیل تصور میکردند با یک عملیات سریع میتوانند نظام سیاسی ایران را تضعیف کرده، رهبری کشور را تغییر دهند، برنامههای نظامی و هستهای ایران را متوقف کنند و ارتباط ایران با گروههای همپیمان منطقهای را قطع نمایند. اما به اعتقاد او، انسجام رهبری، نیروهای مسلح و مردم ایران مانع تحقق این اهداف شد.
نویسنده تأکید می کند که ایران در طول جنگ توانست ضربات سنگینی به آمریکا و اسرائیل وارد کند؛ از جمله آسیب به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، فشار بر ناوگان دریایی آمریکا، بستن تنگه هرمز و تأثیرگذاری بر بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی. همچنین از حملات موشکی و پهپادی ایران به شهرها، بنادر، فرودگاهها و تأسیسات اسرائیل سخن میگوید.
در ادامه، نقش گروههای همپیمان ایران در لبنان، فلسطین، عراق و یمن در حمایت از ایران برجسته شده و مشارکت آنها در جنگ مورد تأکید قرار میگیرد. در پایان، مقاله پس از اشاره به برقراری آتشبس و آغاز مذاکرات با میانجیگری پاکستان، نتیجه میگیرد که ایران توانسته از این جنگ با دستاوردهای سیاسی و نظامی مهمی خارج شود و اکنون مرحله جدیدی از مذاکرات، بازسازی خسارات و توسعه اقتصادی و نظامی را دنبال کند.
الجزیره در مقاله ای نوشت: آمریکا و ایران بر سر امضای یک «یادداشت تفاهم» برای پایان دادن به جنگی که حدود چهار ماه ادامه داشته به توافق رسیدهاند. بر اساس این توافق، آتشبس فعلی برای ۶۰ روز تمدید میشود، تردد کشتیها در تنگه هرمز بهتدریج از سر گرفته خواهد شد و مذاکرات درباره مسائل پیچیدهتر به آینده موکول میشود.
به نوشته مقاله، مهمترین شرط ایران که آمریکا آن را پذیرفت، پایان فوری عملیات نظامی در همه جبههها از جمله لبنان بود. تهران تأکید داشت که آتشبس نباید فقط میان ایران و آمریکا باشد، بلکه باید شامل لبنان نیز شود.
این توافق به مسائل اصلی مانند برنامه هستهای ایران، رفع کامل تحریمها، برنامه موشکی و نفوذ منطقهای ایران نمیپردازد و تنها چارچوبی برای مذاکرات بعدی ایجاد میکند. ایران متعهد میشود در دوره ۶۰ روزه پیشرفت برنامه هستهای خود را متوقف کند، اما هیچ تعهد دائمی برای برچیدن تأسیسات یا ذخایر اورانیوم غنیشده نداده است.
در مقابل، امکان بررسی آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران و برخی معافیتهای موقت تحریمی مطرح شده است. همچنین بازگشایی کامل تنگه هرمز و آینده مدیریت آن هنوز محل اختلاف است.
مقاله همچنین از مخالفت اسرائیل و بنیامین نتانیاهو با بخشهایی از توافق، بهویژه بند مربوط به لبنان، سخن میگوید و هشدار میدهد که موفقیت یا شکست مذاکرات ۶۰ روز آینده تعیینکننده دوام آتشبس و جلوگیری از بازگشت درگیریها خواهد بود.
الشرق الاوسط در مقاله ای نوشت که توافق میان دونالد ترامپ و ایران که قرار است روز جمعه در سوئیس امضا شود، آغاز ورود دو طرف به «منطق حلوفصل» اختلافات است؛ همانگونه که پیش از جنگ عراق، برخی ناظران از ورود به «منطق جنگ» سخن میگفتند. با این حال، نویسنده تأکید میکند که مسیر پیش رو طولانی، پیچیده و همراه با بیاعتمادی، تردیدها و تنشهای احتمالی خواهد بود.
به گفته نویسنده، هیچیک از دو طرف این توافق را بهعنوان آشتی کامل معرفی نمیکنند، بلکه آن را نوعی مصالحه و سازش میدانند. با وجود ادامه لحن غیر دوستانه مقامهای دو طرف، تفاوت اصلی این است که اختلافات اکنون در چارچوب روند حلوفصل قرار گرفتهاند. همین موضوع باعث واکنش مثبت بازارهای جهانی و توجه ویژه ترامپ به مسائل اقتصادی شده است.
نویسنده معتقد است که اگرچه تحریمها اقتصاد ایران را تحت فشار قرار دادهاند، جنگ نیز به اقتصاد آمریکا و بازارهای جهانی آسیب رسانده است. در دو ماه آینده، هر دو طرف خواهند کوشید بیشترین بهره را از توافق ببرند؛ ترامپ برای تقویت موقعیت سیاسی خود و ایران برای تثبیت نظام. نویسنده همچنین مدعی است که ایران از آرمان هستهای خود صرفنظر کرده است. در پایان تأکید میشود که این توافق ممکن است در آینده به یک نقشه سیاسی جدید برای منطقه و حتی به یک معاهده گستردهتر تبدیل شود.
رسانه های چین و روسیه
خبرگزاری تاس روسیه در گزارشی به نقل از شبکه تلویزیونی اسرائیلی N۱۲ نوشت که تفاهمنامه مورد توافق ایران و آمریکا، در صورت اجرایی شدن، منافع اقتصادی و سیاسی گستردهای برای تهران به همراه خواهد داشت.
بر اساس این گزارش، این تفاهمنامه شامل مجموعهای از امتیازات است که بخشی از آنها بلافاصله پس از آغاز اجرای توافق، بخشی در جریان مذاکرات و بخشی دیگر پس از دستیابی به توافق نهایی در اختیار ایران قرار خواهد گرفت.
طبق این گزارش، رفع محاصره دریایی و محدودیتهای اعمالشده علیه صنعت نفت ایران از جمله نخستین اقداماتی است که پس از اجرای تفاهمنامه انجام میشود.
همچنین داراییهای مسدودشده ایران آزاد خواهد شد و در صورت دستیابی طرفین به توافق نهایی، تمامی تحریمهای آمریکا علیه ایران لغو میشود. شبکه N۱۲ همچنین مدعی شده است که در چارچوب توافق نهایی، صندوقی ویژه با سرمایه ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی و احیای اقتصاد ایران ایجاد خواهد شد.
این گزارش همچنین به مفاد مرتبط با برنامه هستهای ایران اشاره کرده و مدعی است تهران بار دیگر بر عدم حرکت به سمت تولید و دستیابی به سلاح هستهای تأکید خواهد کرد. علاوه بر این، ایران و آمریکا درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و همچنین موضوع غنیسازی و نیازهای هستهای ایران گفتوگو خواهند کرد.
با این حال، تا زمان ادامه مذاکرات، وضعیت فعلی برنامه هستهای ایران حفظ میشود.
در بخش دیگری از این تفاهمنامه، آمریکا متعهد شده است در طول مذاکرات تحریم جدیدی علیه ایران اعمال نکند، حضور نظامی خود در منطقه را افزایش ندهد و محدودیتهای فروش نفت ایران را بهطور موقت کاهش دهد. در مقابل، ایران نیز متعهد خواهد شد طی ۶۰ روز شرایط عبور ایمن و آزاد کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را تضمین کند.
تاس در پایان یادآور شد که مقامهای ایران، آمریکا و پاکستان بهعنوان میانجی، دستیابی به این توافق را تأیید کردهاند و قرار است مراسم رسمی امضای آن ۱۹ ژوئن در ژنو برگزار شود. همچنین در دوره آتشبس ۶۰ روزه، مذاکرات درباره برنامه هستهای و سایر موضوعات مورد اختلاف ادامه خواهد یافت.
خبرگزاری شینهوا در گزارشی با عنوان «چگونه ایران و آمریکا در تفسیر توافقشان اختلاف دارند» نوشت که اگرچه توافق تهران و واشنگتن برای پایان دادن به درگیریها امیدهایی را برای برقراری صلح و کاهش تنش در بازارهای جهانی ایجاد کرده، اما دو طرف همچنان درباره مفاد کلیدی آن برداشتهای متفاوتی دارند.
این گزارش با اشاره به پیشنویس ۱۴ بندی تفاهمنامه منتشرشده توسط بلومبرگ، سه محور اصلی اختلاف را بازگشایی تنگه هرمز، نحوه رفع تحریمها و تضمینهای امنیتی دانست. در موضوع تنگه هرمز، ایران اعلام کرده است عبور کشتیها برای ۶۰ روز بدون هزینه خواهد بود، اما پس از آن هزینههایی برای خدمات امنیتی، دریایی، زیستمحیطی و بیمهای دریافت خواهد کرد. در مقابل، آمریکا بر تداوم عبور آزاد و بدون هزینه کشتیها در بلندمدت تأکید دارد.
شینهوا همچنین نوشت که دو طرف درباره نحوه رفع تحریمها نیز اختلاف نظر دارند. مقامهای ایرانی بر آزادسازی داراییهای بلوکهشده و آغاز کمکهای بازسازی تأکید کردهاند و برخی رسانههای ایرانی از آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار دارایی پیش از آغاز مذاکرات فنی خبر دادهاند. اما مقامهای آمریکایی تأکید دارند هرگونه کاهش تحریم یا آزادسازی داراییها تدریجی، مشروط و وابسته به اجرای تعهدات ایران خواهد بود.
به نوشته شینهوا، موضوع هستهای همچنان مهمترین چالش پیش روی مذاکرات است. در حالی که ایران متعهد شده به دنبال سلاح هستهای نرود، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و جزئیات فعالیتهای هستهای به مذاکرات آینده موکول شده است.
همچنین بند مربوط به پایان درگیریها در لبنان با ابهام روبهروست، زیرا اسرائیل اعلام کرده خود را متعهد به این بخش از توافق ایران و آمریکا نمیداند.
