سرویس جهان مشرق - در پی حملات هوایی گسترده نیروهای مسلح آمریکا و اسرائیل به تأسیسات علمی و دانشگاهی ایران، موضوع حق مشروع جمهوری اسلامی ایران برای تلافی و پاسخ نظامی به این تجاوزات، به یکی از محورهای اصلی تحلیل‌های حقوقی و سیاسی در سطح بین‌المللی تبدیل شده است. این گزارش با استناد به قوانین بین‌الملل و اظهارات رسمی مقامات ایرانی، به بررسی ابعاد حقوقی این حق می‌پردازد.

در جریان تجاوز نظامی که از ۹ اسفند از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا در میان مذاکرات آغاز شد، اهداف غیرنظامی متعددی در ایران مورد اصابت قرار گرفتند.

وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده است که در طول ۳۰ روز گذشته، نه تنها زیرساخت‌های نظامی، بلکه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی نیز هدف حملات عمدی بوده‌اند.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، با اشاره به حملات به دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه علم و صنعت ایران در تهران، این اقدامات را بخشی از یک طرح منسجم برای «تخریب بنیان علمی و میراث فرهنگی» ایران توصیف کرده است .

گزارش‌ها حاکی از آن است که در دو شب گذشته، محوطه دانشگاه علم و صنعت ایران در شرق تهران مستقیماً هدف حملات هوایی قرار گرفته و ساختمان‌های آن آسیب دیده است.

سعید شمقدری، عضو هیئت علمی این دانشگاه، نیز در جریان حملات جداگانه‌ای به منزل شخصی خود در ۲۳ مارس به شهادت رسیده است.

حق ذاتی ایران برای دفاع از خود

پاسخ ایران به این حملات، چه از طریق حملات موشکی به پایگاه‌های آمریکا در منطقه و چه تهدید به هدف قرار دادن تأسیسات وابسته به متجاوزین، عمدتاً بر مبنای ماده ۵۱ منشور ملل متحد توجیه می‌شود.

نقض فاحش ماده ۲(۴) توسط مهاجمان

کارشناسان حقوق بین‌الملل معتقدند که خود حملات اولیه آمریکا و اسرائیل به ایران، نقض آشکار منشور ملل متحد است. بند ۴ ماده ۲ منشور، تهدید به زور یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری را ممنوع می‌کند.

انجمن بین‌المللی وکلای ضد جنگ هسته‌ای (IALANA) در بیانیه‌ای اعلام کرده است که «هیچ مورد قابل قبولی برای دفاع مشروع یا مداخله بشردوستانه در این حملات وجود ندارد» و این اقدامات «اراده قدرت‌های بزرگ برای نادیده گرفتن قواعد حقوق بین‌الملل» را نشان می‌دهد.

اعتبار دفاع مشروع ایران (ماده ۵۱)

بر اساس حقوق بین‌الملل، کشوری که مورد «حمله مسلحانه» قرار می‌گیرد، حق ذاتی دفاع از خود را دارد. کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، در این زمینه تأکید کرده است که «حملات سیستماتیک به منافع حیاتی کشور، نمونه آشکار تجاوز مسلحانه است و به ایران حق ذاتی دفاع از خود بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد را می‌دهد» .

آمریکا و رژیم صهیونیستی استدلال می‌کنند که حملات آنها «پیش‌دستانه» بوده است، اما تمامی کارشناسان خارجی، از جمله غربی در این رابطه تاکید می‌کنند که دکترین «دفاع پیش‌دستانه» در جایی قابل قبول است که تهدیدی «قریب‌الوقوع، قریب و آنی» وجود داشته باشد.

تحلیل‌گران می‌گویند با توجه به اینکه ایران در آستانه ساخت سلاح هسته‌ای نبوده و دیپلماسی میان تهران و واشنگتن تا روز قبل از حملات ادامه داشته است، این شرط محقق نمی‌شود و اقدام آمریکا و رژیم صهیونیستی مصداق یک اقدام نامشروع از هر جهتی است.

اهدافی که می‌تواند توسط ایران هدف حمله قرار بگیرد

اهداف بالقوه شامل ۹ شعبه فعال دانشگاه‌های آمریکایی در غرب آسیا (منطقه خلیج فارس) می‌شود.

قطر (شهر آموزش - Education City) – ۶ شعبه از دانشگاه‌های آمریکا

قطر با ۶ دانشگاه، بیشترین تعداد شعبه‌های آمریکایی را در خود جای داده است. این پردیس‌ها همگی در منطقه شهر آموزش (Education City) در حومه دوحه متمرکز شده‌اند.

۱. دانشگاه نورث‌وسترن در قطر (Northwestern University in Qatar)

موقعیت: شهر آموزش، کنار دانشگاه جرج‌تاون، نزدیک تقاطع Slope Signal. این شعبه از سال ۲۰۰۸ فعالیت می‌کند و به طور تخصصی در رشته‌های ارتباطات، روزنامه‌نگاری و ارتباطات استراتژیک فعالیت دارد.

۲. دانشگاه کارنگی ملون در قطر (Carnegie Mellon University in Qatar)

موقعیت: شهر آموزش. مشخصات: تأسیس ۲۰۰۴. تمرکز اصلی آن بر رشته‌های علوم کامپیوتر، تجارت و سیستم‌های اطلاعاتی است.

۳. دانشگاه جرج‌تاون در قطر (Georgetown University in Qatar)

موقعیت: شهر آموزش. مشخصات: از سال ۲۰۰۵ فعالیت دارد و مقطع کارشناسی را در علوم سیاسی و امور بین‌الملل (مدرسه خدمات خارجی) ارائه می‌دهد.

۴. دانشگاه تگزاس ای اند ام در قطر (Texas A&M University at Qatar)

موقعیت: شهر آموزش. مشخصات: تأسیس ۲۰۰۳. تخصص اصلی آن در مهندسی (شیمی، برق، مکانیک و نفت) است.

۵. دانشگاه پزشکی ویل کرنل در قطر (Weill Cornell Medicine-Qatar)

موقعیت: شهر آموزش. مشخصات: این شعبه به عنوان یکی از دانشکده‌های پزشکی برتر منطقه است.

۶. دانشگاه ویرجینیا کامنولث در قطر (Virginia Commonwealth University in Qatar)

موقعیت: شهر آموزش. مشخصات: قدیمی‌ترین شعبه دانشگاه آمریکایی در قطر (تأسیس ۱۹۹۸) است.

امارات متحده عربی – ۳ شعبه از دانشگاه‌های آمریکا

۷. دانشگاه نیویورک در ابوظبی (New York University Abu Dhabi - NYUAD)

موقعیت: جزیره سعدیات، ابوظبی، امارات. مشخصات: این شعبه یکی از جامع‌ترین و معتبرترین شعبه‌های بین‌المللی دانشگاه‌های آمریکایی محسوب می‌شود و رشته‌های متنوعی در علوم انسانی و مهندسی ارائه می‌دهد.

۸. مؤسسه فناوری روچستر در دبی (Rochester Institute of Technology - RIT Dubai)

موقعیت: دبی، امارات. مشخصات: تمرکز اصلی این دانشگاه بر رشته‌های فنی و مهندسی، فناوری اطلاعات و کسب‌وکار است.

عربستان سعودی – ۱ شعبه از دانشگاه‌های آمریکا

۹. دانشگاه نیوهیون در ریاض (University of New Haven - Riyadh)

موقعیت: ریاض، عربستان سعودی. مشخصات: این دانشگاه اخیراً مجوز تأسیس شعبه در ریاض را دریافت کرده و قرار است و یک فعالیت خود را به تازگی آغاز کرده است.

تهدید سپاه پاسداران و هدف قرار دادن دانشگاه‌های آمریکا

در اقدامی بی‌سابقه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تاریخ ۹ فرودین اعلام کرد که همه دانشگاه‌های وابسته به آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه غرب آسیا، تا زمانی که حملات علیه دانشگاه‌های ایران متوقف و محکوم نشوند، «اهداف مشروعی» برای نیروهای مسلح ایران محسوب می‌شوند.

سپاه در بیانیه خود صراحتاً اعلام کرده است که «ویران کردن دو دانشگاه در تلافی دو دانشگاه ویران شده ایران» در دستور کار قرار دارد. در این بیانیه همچنین به شهروندان، کادر آموزشی و دانشجویان اتباع آمریکا و اسرائیل در منطقه توصیه شده است برای حفظ جان خود، فاصله یک کیلومتری از محوطه این دانشگاه‌ها را رعایت کنند.

سپاه پاسداران به دولت آمریکا مهلتی تا ظهر روز دوشنبه ۱۰ فرودین داده است تا در اقدامی رسمی، بمباران دانشگاه‌های ایران را محکوم کرده و عذرخواهی کند. این بیانیه تأکید می‌کند که در صورت عدم پذیرش این شرط، حملات تلافی‌جویانه علیه دانشگاه‌های آمریکایی در منطقه انجام خواهد شد.