به گزارش مشرق، اعتراضات مدنی معمولاً از دل مطالبات واقعی و انباشت نارضایتی‌های اجتماعی شکل می‌گیرند. شهروندان به امید شنیده‌شدن صدا و اصلاح مسیرها وارد میدان می‌شوند، اما تجربه نشان داده است که این فضا همیشه محدود به معترضان مطالبه‌گر باقی نمی‌ماند.

هم‌زمان با شکل‌گیری تجمعات، گروه‌هایی در حاشیه یا متن اعتراض حضور پیدا می‌کنند که هدفشان نه پیگیری مطالبه، بلکه بهره‌برداری از فضای ملتهب جامعه است.

این گروه‌ها طیفی متنوع دارند؛ از افراد فرصت‌طلب و هیجان‌جو گرفته تا جریان‌های تندرو که اساساً به اعتراض مسالمت‌آمیز باور ندارند. برای این افراد، هرچه فضا خشن‌تر و غیرقابل‌کنترل‌تر شود، مطلوب‌تر است، زیرا در چنین شرایطی مرز میان مطالبه‌گری و آشوب از میان می‌رود و اصل اعتراض دچار بی‌اعتباری می‌شود.

در کنار این‌ها، نباید نقش بازیگرانی را نادیده گرفت که با نگاه بیرونی یا منافع خاص، به‌دنبال تشدید تنش و تضعیف همبستگی اجتماعی هستند و از هر شکافی برای دامن‌زدن به بحران استفاده می‌کنند.

اهداف پنهان اغتشاشگران چیست؟

هدف اصلی تبدیل اعتراض مدنی به اغتشاش، منحرف‌کردن مسیر طبیعی و عقلانی اعتراض است. وقتی خشونت و تخریب بر تجمعات سایه می‌اندازد، مطالبه مشخص مردم به حاشیه می‌رود و افکار عمومی به‌جای شنیدن «چرا مردم معترض‌اند»، درگیر این پرسش می‌شود که «چگونه با ناامنی برخورد شود». این تغییر زمین بازی، به سود کسانی است که نمی‌خواهند اعتراض به نتیجه برسد.

در چنین وضعیتی، شکاف اجتماعی نیز عمیق‌تر می‌شود. بخشی از جامعه که نگران امنیت و آرامش روزمره است، از اعتراض فاصله می‌گیرد و اعتماد عمومی آسیب می‌بیند.

نتیجه، فرسایش سرمایه اجتماعی و حذف صداهای میانه‌رو است؛ همان صداهایی که می‌توانند میان مردم و ساختارهای رسمی نقش پل ارتباطی داشته باشند.

ایجاد چرخه خشونت، رادیکال‌سازی فضا و از بین‌بردن امکان گفت‌وگو، از دیگر اهدافی است که ذیل این انحراف دنبال می‌شود.

اعتراض را چگونه حفظ کنیم؟

روش‌هایی که برای کشاندن اعتراض به سمت اغتشاش به کار می‌رود، اغلب تدریجی و حساب‌شده است؛ از تخریب‌های محدود برای تحریک واکنش‌ها گرفته تا القای این گزاره در فضای مجازی که «اعتراض آرام بی‌فایده است».

تغییر روایت اعتراض، انتشار اخبار ناقص یا تصاویر احساسی و مخدوش‌کردن مرز میان معترض و آشوبگر، از جمله شگردهایی است که می‌تواند فضای تجمع را از کنترل خارج کند.

در این میان، نقش مردم و معترضان آگاه حیاتی است. حفظ فاصله روشن با خشونت، نپذیرفتن تحریک‌ها، اصرار بر مطالبه مشخص و پرهیز از همراهی با تخریب، از مهم‌ترین راه‌های صیانت از اعتراض مدنی است.

اعتراض، زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که شهروندان اجازه ندهند صدای مطالبه‌شان در هیاهوی آشوب گم شود. تفکیک آگاهانه اعتراض مدنی از اغتشاش، نه صرفاً یک انتخاب سیاسی، بلکه مسئولیتی اجتماعی برای حفظ امنیت، همبستگی و امکان اصلاح است.