به گزارش مشرق، بالاخره بعد از کشوقوسهای فراوان، اسامی فیلمهای راهیافته به چهلوچهارمین جشنواره فیلم اعلام شد؛ امسال ۳۱ فیلم در بخش مسابقه حضور دارند و دو فیلم نیز خارج از رقابت به نمایش درمیآیند؛ مرور این فهرست، بیش از هر چیز، امکان خوانش دقیقتری از دغدغهها، مسیرها و تنوع نگاههایی را فراهم میکند که در بدنه سینمای ایران در حال شکلگیری است.
یکی از نکات قابلتوجه این دوره، حضور ۱۲ فیلماولی در میان آثار بخش اصلی است؛ حضوری که بهخوبی از ورود نسل تازهای از فیلمسازان به جریان حرفهای سینما حکایت دارد. جشنواره فیلم فجر امسال با تقاضای ۱۲۲ فیلم روبهرو بود که گفته میشود ۵۵ اثر از این میان، نخستین تجربه کارگردانانشان بوده است. به بیان دیگر، نزدیک به ۴۵ درصد آثار متقاضی را فیلمهای اول تشکیل میدادند. در نهایت و پس از فرایند انتخاب، ۱۲ فیلم از مجموع ۳۳ اثر راهیافته به بخش فیلمهای بلند سینمای ایران به فیلماولیها اختصاص یافت؛ رقمی که معادل ۳۶ درصد ترکیب این بخش است و نشاندهنده سهم قابلتوجه نسل جدید در این دوره از جشنواره است. جشنواره فجر همواره یکی از مهمترین مسیرهای معرفی استعدادهای تازه به مخاطبان و بدنه سینما بوده و این میزان حضور فیلمهای اول، نوید شکلگیری صداها و روایتهای جدید در سالهای آینده را میدهد. تجربه دورههای گذشته نیز نشان داده بسیاری از فیلمسازانی که امروز از چهرههای شناختهشده سینمای ایران هستند، نخستینبار از همین مسیر دیده و شناخته شدهاند.
در کنار این چهرههای تازهنفس، حضور فیلمسازان باسابقه و شناختهشده، ترکیبی متوازن از نسلها را در این دوره شکل داده است. رسول صدرعاملی با «قایقسواری در تهران»، سروش صحت با «استخر»، محمدحسین مهدویان با «نیمشب» و امیرشهاب رضویان با «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام» از جمله نامهایی هستند که حضورشان به این دوره وزن حرفهای ویژهای بخشیده، همچنین فیلمسازانی چون یوسف حاتمیکیا، علیرضا معتمدی، مصطفی رزاقکریمی، ابراهیم امینی، کاظم دانشی، مهدی شامحمدی و بابک خواجهپاشا نیز با آثار جدیدشان در این دوره حضور دارند و نشان میدهند جشنواره امسال محل تلاقی تجربه و نگاههای تازه است. در کنار این چهرههای تازهنفس، حضور فیلمسازان باسابقه و شناختهشده، ترکیبی متوازن از نسلها را در این دوره شکل داده است. رسول صدرعاملی با «قایقسواری در تهران»، سروش صحت با «استخر»، محمدحسین مهدویان با «نیمشب» و امیرشهاب رضویان با «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام» از جمله نامهایی هستند که حضورشان به این دوره وزن حرفهای ویژهای بخشیده، همچنین فیلمسازانی چون یوسف حاتمیکیا، علیرضا معتمدی، مصطفی رزاقکریمی، ابراهیم امینی، کاظم دانشی، مهدی شامحمدی و بابک خواجهپاشا نیز با آثار جدیدشان در این دوره حضور دارند و نشان میدهند جشنواره امسال محل تلاقی تجربه و نگاههای تازه است.
از نظر موضوعی نیز بخشی از آثار این دوره به روایتهایی مرتبط با جنگ، دفاع مقدس و رخدادهای منطقهای پرداختهاند. سه فیلم با محوریت جنگ 12روزه، چهار اثر با حالوهوای دفاع مقدسی، یک فیلم درباره حاجقاسم سلیمانی و یک اثر که به موضوع غزه میپردازد، نشان میدهد این مضامین همچنان برای فیلمسازان الهامبخش و محل پرداختهای متنوع روایی هستند.
این حضور پررنگ، بیش از هر چیز بیانگر توجه سینما به موضوعاتی است که در حافظه تاریخی و اجتماعی جامعه جایگاه مهمی دارند. درعینحال، تنوع ژانری و روایی میان آثار، از فیلمهای اجتماعی و درام گرفته تا آثار با حالوهوای متفاوتتر، نشان میدهد جشنواره امسال صرفاً محدود به یک جریان مشخص نیست و طیفی از نگاهها و روایتها را در خود جایداده است.
همین تنوع میتواند فضای رقابتی جذابی میان آثار ایجاد کند و مخاطبان را با تجربههای گوناگون سینمایی روبهرو سازد. یکی دیگر از نکات قابلتوجه جشنواره امسال، نبود فیلمسازان زن در ترکیب آثار بخش اصلی است. درحالیکه لیلی عاج و پوران درخشنده بهعنوان دو فیلمساز زن باسابقه این روزها مشغول تولید آثار تازه خود هستند، ناتمامماندن پروژههایشان باعث شده امسال نمایندهای از سوی فیلمسازان زن در این رقابت حضور نداشته باشد. این غیبت، بیش از آنکه نشانه کمرنگشدن حضور زنان در سینما باشد، حاصل همزمانی روند تولید آثار با تقویم جشنواره است؛ بااینحال، جای خالی نگاه و روایت زنانه در این دوره بهوضوح احساس میشود.
چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر، با چنین ترکیبی، بیش از آنکه صرفاً یک رویداد رقابتی سالانه باشد، به نمایی فشرده و قابلتأمل از وضعیت امروز سینمای ایران تبدیل شده است؛ نمایی که در آن میتوان هم ردپای تجربه، سابقه و جهانبینی فیلمسازان شناختهشده را دید و هم نشانههای تولد و ورود نسل تازهای از فیلمسازان را که با نگاه، دغدغه و زبان متفاوتتری پا به عرصه گذاشتهاند.
این همنشینی میان کارگردانان باسابقه و فیلماولیها، جشنواره امسال را به موقعیتی قابلتوجه برای رصدکردن مسیر پیشروی سینمای ایران بدل کرده است؛ موقعیتی که فراتر از رقابت برای دریافت سیمرغ، امکان مشاهده تحولات درونی بدنه تولید سینما را فراهم میکند. در این دوره، جشنواره به بستری تبدیل شده که میتوان از خلال آن فهمید سینمای ایران امروز بیشتر درگیر چه موضوعاتی است، چه نوع روایتهایی را برمیگزیند و چه صداهای تازهای در حال شنیدهشدن هستند.
از یکسو فیلمسازان باتجربه باتکیهبر جهانبینی تثبیتشده و مهارتهای حرفهای خود در این ویترین حضور دارند و ازسویدیگر، فیلماولیهایی دیده میشوند که تلاش کردهاند با روایتها و تجربههای شخصیتر، تصویری تازه از واقعیتهای پیرامون خود ارائه دهند. همین تنوع نگاه و رویکرد، ترکیب آثار این دوره را به تصویری زنده و چندلایه از جریان تولید سینما در مقطع کنونی تبدیل کرده است.
جشنواره فجر همواره یکی از مهمترین نقاط اتصال میان نسلهای مختلف سینما بوده و در این دوره نیز این ویژگی بهخوبی نمایان است. حضور همزمان فیلمسازانی که سالهاست در این عرصه فعالیت میکنند در کنار چهرههایی که برای نخستینبار اثرشان را در چنین سطحی عرضه میکنند، نشان میدهد چرخه تولید در سینمای ایران همچنان در حال حرکت و بازتولید است. این وضعیت، امکان مقایسه نگاهها، شیوههای روایت و دغدغههای نسلهای مختلف را در کنار هم فراهم میکند و به مخاطب و منتقد اجازه میدهد تصویری جامعتر از وضعیت فعلی سینما به دست آورد.
ترکیب آثار فجر چهلوچهارم، در مجموع تصویری ملموس از مسیر حرکت این هنر - صنعت ارائه میدهد؛ تصویری که میتواند نشانههایی روشن از جهتگیریهای آینده سینمای ایران را در خود داشته باشد. این جشنواره فرصتی است برای دیدن اینکه سینمای ایران امروز چگونه به مسائل پیرامون خود نگاه میکند و در سالهای پیشرو، چه صداها و چه روایتهایی قرار است پررنگتر شنیده و دیده شوند.
آرامبخش
آرامبخش فیلم اول سعید زمانیان است. او فارغالتحصیل کارشناسیارشد رشته کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران و دانشآموخته انجمن سینمای جوانان ایران است. زمانیان از سال 1382 فعالیت هنریاش را با نویسندگی برای تئاتر شروع کرد و در سالهایی که گذشت چند فیلم کوتاه ساخت. حالا این کارگردان بعد از 22 سال اولین فیلم بلندش را با نام «آرامبخش» جلوی دوربین میبرد. مجتبی رشوند تهیهکننده این اثر است و گروه بازیگرانش را حسن پورشیرازی، صابر ابر، الناز شاکردوست و مریم سعادت تشکیل میدهند. رشوند سال گذشته با فیلم «صددام» در مقام تهیهکننده در جشنواره فجر چهلوسوم حضور داشت.
بیلبورد
فیلم سینمایی «بیلبورد» به کارگردانی سعید دشتی و تهیهکنندگی محمدرضا مصباح و مهدی فتاحی با داستانی اجتماعی و مضمونی پلیسی آماده نمایش شد. سعید دشتی پیشازاین کارگردانی نمایشهای «تهران/پاریس/تهران»، «نیوجرسی»، «پدرخوانده» و «کلکسیونر» و همچنین فیلمهای کوتاه «لیبیدو» و «زنی که شاعر بود» را در کارنامه خود ثبت کرده است و «بیلبورد» اولین تجربه کارگردانی فیلم بلند او محسوب میشود. تاکنون فقط نام آناهیتا درگاهی و امین حیایی بهعنوان بازیگر این فیلم سینمایی اعلام شده است.
جانشین
مهدی شامحمدی که با مستندسازی وارد عرصه کارگردانی شد و سال 1402 فیلم اولش «مجنون» را به جشنواره فجر آورده بود، برای دومینبار در این رویداد سینمایی حاضر میشود. او «جانشین» را به تهیهکنندگی روحالله سهرابی جلوی دوربین برده است. «جانشین» روایتی از زندگی شهید حسین املاکی، از شهدای شاخص استان گیلان است؛ شخصیتی که از او بهعنوان «همت گیلان» یاد میشود و نقش مهم و تأثیرگذاری در دوران دفاع مقدس داشته است. امیر آقایی و آرمان درویش بازیگران این اثرند. سهرابی پیشازاین در سال 1391 با «خاکستر و برف» در مقام کارگردان به جشنواره فجر آمد و نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی از سی ویکمین جشنواره فیلم فجر شد.
حال خوب زن
مهدی برزکی بعد از تجربه ساخت چند فیلم کوتاه، قرار است اولین فیلم بلند خود را در مقام کارگردان به جشنواره فجر بیاورد. فیلم او «حال خوب زن» نام دارد و تهیهکنندگی آن به عهده حسین کاکاوند است. علی مرادی بازیگر این اثر است؛ اما هنوز اطلاعاتی از موضوع و دیگر گروه بازیگران این فیلم منتشر نشده است.
پروانه
محمد برزوییپور یکی دیگر از کارگردانان فیلم اولی حاضر در جشنواره فجر چهلوچهارم است. این کارگردان پیشازاین تجربه ساخت فیلم کوتاه را در کارنامه کاری خود دارد. بهمن کامیار تهیهکنندگی این اثر را که نامش «پروانه» است را بر عهده دارد. او پیشازاین در سال 1402 فیلم سینمایی «لاکپشت» را کارگردانی و تهیهکنندگی کرده بود. کامیار همچنین با تهیهکنندگی فیلم «سد معبر» در جشنواره سیو پنجم فجر حضور داشت.
خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام
فیلم سینمایی «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام» به کارگردانی و تهیهکنندگی امیرشهاب رضویان با مضمونی واقعی و خاطرهای از این کارگردان آماده تولید شد. رضویان درباره داستان این فیلم گفته است: «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام، یک داستان عاشقانه است که در سال ۱۳۶۴ و در جریان جنگ اتفاق میافتد. این فیلم درباره پنج سرباز وظیفه است که عاشق پنج دختر هستند و در حمله به یک پاسگاه عراقی حضور دارند و طی فیلم، گذشته و حال این سربازها روایت میشود.»
علی مصفا، پژمان بازغی، کیمیا کیانوش، بهاره کیانافشار، سیامک صفری، محمد آقامحمدی، محسن قصابیان، امیرحسین صدیق، سیاوش چراغیپور، علیرضا زارعپرست، عبدالرضا پارسا، رابعه مدنی و... بازیگران این اثرند.
رضویان پیشازاین در سال 1385 با فیلم «مینای شهر خاموش» در مقام کارگردان، تهیهکننده و نویسنده به جشنواره بیستوپنجم آمد و موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی شد.
اردوبهشت
فیلم سینمایی «اردوبهشت» به کارگردانی محمد داودی و تهیهکنندگی محمد احمدی با مضمون یکی از وقایع اجتماعی اوایل دهه 80 ساخته شد. نقش اصلی این فیلم را حامد بهداد بر عهده دارد و شهرام حقیقتدوست بهعنوان نقش مکمل در این اثر نقشآفرینی میکند. داودی پیشازاین در سال 1400 با فیلم «نگهبان شب» در مقام نویسنده حضور داشت. در کارنامه هنری او، دو فیلم «مات» و «گربه خیس» هم به چشم میخورد و «اردوبهشت» سومین اثری است که کارگردانی کرده است. احمدی پیشازاین سال 1394 با فیلم «به دنیا آمدن» در جشنواره سیو چهارم و در مقام تهیهکننده حضور داشت.
پل
محمد عسگری برای سومینبار در مقام کارگردان قرار است با فیلم «پل» به تهیهکنندگی سیدمصطفی احمدی در جشنواره فجر حاضر شود. او پیشازاین در سال 1402 با «آسمان غرب» و در سال 1401 با «اتاقک گلی» در این رویداد سینمایی حاضر شد. او برای «اتاقک گلی» سیمرغ بلورین بهترین فیلم اول و برای «آسمان غرب» برنده ٣ سیمرغ بلورین از جمله جایزه بهترین فیلم از نگاه ملی شد.
عسگری پیشازاین درباره ایده این اثر گفته بود: «ایده «پل» از آنجا آغاز شد که تصمیم گرفتیم فیلمنامهای بنویسیم که موضوع جنگ را در دل طبیعت بررسی کند. برعکس آنچه همیشه از جنگ در خاکریزها دیدیم، این شد که رسیدیم به پلی که طولانیترین پل شناور دنیاست به اسم پل «خیبر» و قصهای تعریف شد که روابط انسانی را در این پل رقم زد.» سروش صحت، سعید آقاخانی، سامان صفاری و روحالله زمانی بازیگران این اثر هستند. «پل» پیشازاین در جشنواره جهانی فجر هم بهنمایشدرآمده بود.
استخر
فیلم سینمایی «استخر» به کارگردانی سروش صحت و تهیهکنندگی محمدحسین شایسته و بازی امین حیایی، سحر دولتشاهی، کاظم سیاحی، پانتهآ پناهیها، علیرضا خمسه، بیژن بنفشهخواه، مجید یوسفی، سورنا صحت و مهران مدیری ساخته شد. «استخر» سومین اثر بلند سینمایی صحت پس از «جهان با من برقص» و «صبحانه با زرافهها» محسوب میشود و جهانی مشابه به دو اثر قبلی این کارگردان دارد. محمد شایسته در سال 1397 در مقام تهیهکننده و با فیلم «طلا» به جشنواره سیوهفتم آمده بود.
جانشین
مهدی شامحمدی که با مستندسازی وارد عرصه کارگردانی شد و سال 1402 فیلم اولش «مجنون» را به جشنواره فجر آورده بود، برای دومینبار در این رویداد سینمایی حاضر میشود. او «جانشین» را به تهیهکنندگی روحالله سهرابی جلوی دوربین برده است. «جانشین» روایتی از زندگی شهید حسین املاکی، از شهدای شاخص استان گیلان است؛ شخصیتی که از او بهعنوان «همت گیلان» یاد میشود و نقش مهم و تأثیرگذاری در دوران دفاع مقدس داشته است. امیر آقایی و آرمان درویش بازیگران این اثرند. سهرابی پیشازاین در سال 1391 با «خاکستر و برف» در مقام کارگردان به جشنواره فجر آمد و نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی از سی ویکمین جشنواره فیلم فجر شد.
جهان مبهم هاتف
مجید رستگار یکی دیگر از کارگردانان فیلماولی حاضر در جشنواره فجر چهلوچهارم است. او «جهان مبهم هاتف» را به تهیهکنندگی امیر مهریزدان، آماده نمایش کرده است. رستگار تجربه ساخت مستند، مستند سینمایی و فیلم کوتاه را در کارنامه هنری خود دارد.
خواب
فیلم سینمایی «خواب» به کارگردانی مانی مقدم و با بازی رضا عطاران و مریلا زارعی در فجر 44 با دیگر آثار رقابت میکنند. امیرحسین حیدری تهیهکنندگی این اثر را به عهده دارد. «خواب» اولین فیلم بلند مقدم است.
این فیلم در ژانر کمدی- اجتماعی تولید میشود و داستان مردی را روایت میکند که در خوابهای دنبالهدارش اتفاقات عجیبی میبیند. رضا عطاران و مریلا زارعی پیشازاین در فیلمهای «خروسجنگی»، «نیش زنبور» و «خوابم میآد» با یکدیگر همکاری داشتند که به حدود ۱۴ سال پیش برمیگردد.
سرزمین فرشتهها
فیلم سینمایی «سرزمین فرشتهها» به کارگردانی بابک خواجهپاشا و تهیهکنندگی منوچهر محمدی با روایتی از غزه ساخته شد. آنطور که در خبرها پیداست، بازیگر نامآشنایی در آن حضور ندارد. خواجهپاشا پیشازاین در سال 1401 با «در آغوش درخت» به جشنواره آمد و برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه و دیپلم افتخار کارگردانی فیلم اول را دریافت کرد. این فیلم همچنین بهعنوان نماینده ایران در اسکار 2025 معرفی شد.
کارواش
فیلم سینمایی «کارواش» به تهیهکنندگی بهروز مفید، کارگردانی احمد مرادپور و بازی امیر آقایی و حسین مهری آماده رقابت در رویداد سینمایی پیشرو شد. این فیلم با موضوع فساد اقتصادی ساخته شده و فضایی عدالتخواهانه دارد. از فیلمهایی که مرادپور کارگردانی کرده میتوان به «سجاده آتش»، «رنجر» و «کارو» اشاره کرد، همچنین سریال «رقص پرواز» توسط او از تلویزیون ساخته شده است.
گیس
فیلم سینمایی «گیس» به کارگردانی محسن جسور و تهیهکنندگی سیدمهدی جوادی در جنوب کشور فیلمبرداری شد. حامد بهداد نقش اصلی فیلم «گیس» را بازی میکند و بهنوش طباطبایی بازیگر نقش اصلی زن فیلم است که بر اساس یکی از پروندههای قضایی اخیر ساخته شده و قصهای ملتهب دارد. «گیس» دومین فیلم بلند محسن جسور است. او پیشازاین فیلم سینمایی «عطر مینو» را ساخت.
