فیلم/ تعطیلی صنعت فضایی و نانو

طبق زمان بندی برنامه ۱۰ ساله فضایی کشور، در سال ۹۶ باید پروژه اعزام انسان به فضا و پروژه بلوک انتقال مداری GEO و پرتاب ماهواره مخابراتی تکمیل می شد.

به گزارش مشرق، با روی کار آمدن دولت یازدهم ساختار فعالیت‌های فضایی در ایران دچار تغییراتی شد که در ادامه مسیر این فعالیت‌ها در کشور تعیین کننده بود. از جمله این تغییرات تغییر ساختار و  جایگاه شورای عالی فضایی به عنوان مرجع تصمیم‌ساز فعالیت‌ های فضایی در ایران بوده است.

در ابتدای دولت یازدهم، حسن روحانی نماینده‌ای را برای تعیین تکلیف ساختار و جایگاه جدید سازمان فضایی و پژوهشگاه فضایی طی 2 ماه مامور کرد که پیشنهاد خروجی این بررسی ها به شکل گیری ساختار جدید سازمان فضایی در ایران منتج شد.

*تغییر ساختار در آغاز دولت و بهم‌ریختگی حوزه فضا

پس از بررسی های دولت یازدهم، با مصوبه شورای عالی اداری در دی ماه 1393، مجموعه سازمان فضایی و پژوهشگاه فضایی به وزارت ارتباطات ملحق شد، پژوهشکده فضانوردی از پژوهشگاه فضایی منتزع شده و به عنوان پژوهشگاه هوا و فضا به وزارت علوم منتقل شد. مرکزی نیز به نام مرکز ملی فضایی و با حکم ریاست جمهوری در معاونت علمی ریاست جمهوری تشکیل شده و دبیرخانه شورای عالی فضایی برای سیاستگذاری امور فضا به سازمان فضایی واگذار شد. 

شورای عالی فضایی، عالی ترین مرجع رسیدگی به مسائل فضایی ایران زیر نظر رئیس جمهوری است که اساسنامه آن در بهمن ماه سال 83 از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی تصویب شده است.

در مدتی که این تغییرات تصویب و اجرا شود - که بیش از 18 ماه به طول انجامید -بلاتکلیفی و سردر گمی در کل مجموعه فضایی کشور مشهود بود. 

هم‌اکنون پژوهشگاه هوا و فضا در وزارت علوم برنامه چندان متمرکز و مشخصی برای فعالیت نداشته و عدم اختصاص بودجه مناسب و عدم واگذاری پروژه بزرگ و سیستمی باعث شده که فعالیت‌های این پژوهشکده به شدت کاهش یابد. پروژه اعزام انسان به فضا نیز با صفر شدن بودجه آن تعطیل شده است.

در وزارت ارتباطات نیز، بودجه قطع شده پژوهشگاه فضایی تاحدودی برقرار شده است، اما در پی تحولات اخیر و ادامه‌دار شدن وقفه در فعالیت ها، نیروهای متخصص و نخبه پراکنده شده‌اند و تعدادی مهاجرت کرده و بعضا جذب سازمان های فضایی کشورهای دیگر شده اند.

علاوه بر این سازمان فضایی به عنوان بازوی اجرایی حاکمیتی در کنار مرکز ملی فضایی به عنوان متولی برگزاری شورای عالی فضایی دچار دوگانگی شدیدی شده و اختلافات بین این دو تشکیلات فزونی یافته است به گونه ای که جلسه شورای عالی فضایی در دولت یازدهم حتی یکبار هم تشکیل نشده و در این  3 سال مصوبات شورای عالی فضایی بلاتکلیف بوده است.

بهم ریختگی تشکیلات فضایی و سردرگمی ها و اصطکاک های درون سازمانی ایجاد شده یکی از نتایج برگزار نشدن جلسات شورای عالی فضایی است که اثرات آن در توقف برنامه فضایی ایران و از هم گسستگی سیاست های فضایی در کشور قابل مشاهده است.

*تعطیلی شورای نیمه تعطیل فضایی

بها ندادن به شورای عالی فضایی در حالی است که قانون مسئولیت‌های مهمی را برای این شورا دیده است.

از جمله مهم ترین وظایف و اختیارات این شورا، سیاست‌گذاری برای استفاده از فناوری های فضایی در بخش های امنیتی و استفاده صلح‌ آمیز از فضای‌ ماورای جو در چارچوب سیاست های کلی نظام با رعایت قوانین و مقررات کشور است.

دیگر وظایف این شورا عبارتند از: سیاست‌گذاری ساخت‌، پرتاب و استفاده از ماهواره‌های ملی تحقیقاتی در چارچوب سیاست های کلی نظام‌ با رعایت قوانین و مقررات کشور؛ ایجاد هماهنگی لازم میان تمامی دستگاه‌ های ذی‌ربط‌؛ ارایه پیشنهاد و تدوین برنامه‌ های بلندمدت و میان‌مدت مربوط به امور فضایی به دستگاه ها و سازمان های ‌دولتی و غیردولتی برای طی مراحل قانونی‌؛ تصویب برنامه‌های بلندمدت و میان‌مدت در بخش فضایی کشور.

طبق ماده 11 نیز دبیر شورا موظف است گزارش فعالیت ها و اقدامات انجام شده درمورد تصمیمات شورا را هر شش‌ماه یک بار تهیه کند و به اطلاع اعضا برساند. دبیر شورا در چارچوب جدید رئیس سازمان فضایی ایران است.

در ماده 7 اساسنامه شورای عالی فضایی نیز بر تشکیل جلسات این شورا حداقل دوبار در سال تاکید شده است اما از سوی دیگر مسئولان معتقدند شاید این تعداد جلسات سالانه توجیه و ضرورت نداشته باشد.

در دولت یازدهم با تغییر دوباره ساختار فضایی کشور که منجر به بازگشت این سازمان از ریاست جمهوری به وزارت ارتباطات شد، احتمال احیای شورای عالی فضایی تقویت شد که با تفویض اختیار اداره شورا از سوی رئیس جمهوری به معاون وی احتمال توجه به جایگاه و اهمیت جلسات شورا در این دولت بار دیگر  کمرنگ شد.

حسن روحانی در اواخر آذرماه سال 94 مسئولیت اداره جلسات شورای عالی فضایی را به معاون علمی خود تفویض کرد. این در حالی است که طبق ماده 8 اساسنامه شورای عالی فضایی کشور، جلسات شورا با حضور اکثریت اعضا و حضور رئیس جمهور و در غیاب وی معاون اول رئیس جمهور، رسمیت می یابد؛ اما روحانی با استناد به اصل 124 قانون اساسی مسئولیت اداره جلسات شورا را به سورنا ستاری سپرده است. تفویض اختیاری که شاید یکی از دلایل اختلاف بر سر برگزاری جلسات شورای عالی بین سازمان فضایی ایران و مرکز ملی فضایی باشد. دولتمردان در مرکز ملی فضایی معتقدند قانون این مرکز را مرجع ملی فضایی در ایران اعلام کرده اما در مقابل سازمان فضایی نیز همین نظر را دارند.

در مجموع شورای عالی فضایی از زمان تاسیس در سال 83 تاکنون وضعیتی نیمه فعال دارد و در حالیکه طبق اساسنامه باید سالانه حداقل 2 جلسه این شورا تشکیل می‌شد اما از 20 جلسه ممکن تاکنون فقط سه بار جلسات آن شده است.

*اولویتی برای برگزاری شورای عالی فضایی نیست/ وعده‌های چند باره جلسات محقق نمی شود

مدت‌ ها است مسئولان برای برگزاری جلسه شورای عالی فضایی تاریخ تعیین می‌کنند اما هیچ یک از این تاریخ‌ها به تشکیل جلسه منجر نشده است.

از مهرماه سال 94 با ایجاد دبیرخانه شورای عالی فضایی در سازمان فضایی ایران، این دبیرخانه به دنبال برگزاری نخستین جلسه شورای عالی فضایی در دولت یازدهم بوده که تاکنون این مهم محقق نشده است.

محسن بهرامی رئیس سازمان فضایی ایران  در تیرماه 95 با اعلام تصویب دستور جلسه نخستین جلسه شورای عالی فضایی در دولت یازدهم، گفته بود: اولویت برنامه های مرتبط با حوزه فضایی به تصویب برنامه 5 ساله و 10 ساله فضایی کشور اختصاص دارد.

وی گفته بود: درخواست برگزاری جلسه شورای عالی فضایی با حضور رئیس جمهور در نوبت است و پس از تعیین وقت از سوی دفتر رئیس جمهور زمان آن مشخص خواهد شد.

بهرامی پیش بینی کرده بود که با توجه به شرایط فعلی، جلسه شورای عالی فضایی حتما تا 2 ماه دیگر تشکیل شود. اما صحبت های بهرامی تحقق پیدا نکرد.

همچنین منوچهر منطقی رییس مرکز ملی فضایی در آذرماه 95 تشکیل جلسه شورای عالی فضایی تا پایان سال جاری را وعده داده است.

وی گفته: شورای عالی فضایی تا پایان سال جاری برای اصلاح راهبردهای 10 ساله اول فضایی یا صحه گذاری بر راهبردهای 10 ساله دوم تشکیل خواهد شد. کار این شورا ترسیم راهبردها و مشخص کردن بودجه های مربوط به پروژه های حوزه فضا است. به این معنی که تصمیم گیری در زمینه سیاست های کلان فضایی کشور در این شورا گرفته می شود و ریزبرنامه ها در دیگر مراکز و دستگاه های اجرایی کشور انجام می شود.

برگزاری جلسه طبق وعده منطقی هم میسر نشد تا سرانجام تشکیل جلسه شورای عالی فضایی به سال آینده موکول شود.

در آخرین اظهار نظر محمود واعظی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در روزهای پایانی سال 95 در پاسخ به سوال خبرنگار فارس درباره اینکه پیش از این تشکیل یک جلسه شورای عالی فضایی تا پیش از پایان سال وعده داده شده بود، آیا امکان برگزاری این جلسه هنوز وجود دارد؟ گفت: شورای عالی فضایی حدود 6 یا 7 سال پیش برنامه 10 ساله نقشه راه فضایی کشور را تدوین کرده بود. اکنون دبیرخانه بسیار فعال است و تا اسفند ماه برنامه فضایی 10 ساله دوم هم آماده شد که دو هفته پیش در جلسه‌ای آن را بررسی کردیم. اما به دلیل مشغله‌های آقای رئیس جمهور و آقای جهانگیری امیدواریم این جلسه اوایل سال جدید برگزار شود.

*چرا تشکیل جلسه شورای عالی فضایی ضروری است؟

از جمله وظایف شورای عالی فضایی ترسیم راهبردهای حوزه فضا است.

برنامه فضایی 10 ساله و سند جامع توسعه هوافضا مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی سند کاملی برای راهبرد فضا در کشور است که بهتر است حرکت طبق سند انجام شود و تخصیص بودجه مناسب براساس برنامه و پروژه های مصوب شورای عالی فضایی به ویژه برای تحقیقات فضایی می‌تواند حوزه فضایی را در مسیر بالندگی قرار دهد.

اما در حال حاضر فعالیت‌های فضایی در کشور طبق سند جامع توسعه هوافضا یا برنامه فضایی 10 ساله پیگیری نمی شود. سند جامع توسعه هوافضا که به طور کامل کنار گذاشته شده است و برنامه فضایی 10 ساله نیز نیمه کاره رها شده است.

این برنامه دارای 5 محور کلی ماهواره، ماهواره بر، کاربردهای فضایی، اعزام انسان به فضا و ایستگاه زمینی است.

طبق زمان بندی برنامه 10 ساله که تقریبا از سال 91 از مسیر خارج شده است؛ در سال 96 باید پروژه اعزام انسان به فضا محقق و پروژه بلوک انتقال مداری GEO و پرتاب ماهواره مخابراتی تکمیل می شد.

سازمان فضایی ایران فعلا اقداماتی روی کاربردهای فضایی در چارچوب برنامه 10 ساله اول انجام داده است و در سایر بخش ها پروژه ای مشاهده نمی شود. از نظر تخصیص بودجه نیز در سال 93 بودجه فعالیت‌های فضایی به شدت کاهش یافت، در سال 94 بودجه مقداری تخصیص یافت و در سال 95 سازمان فضایی به دنبال خرید ماهواره رفته است.

برنامه 10 ساله دوم نیز که چندی است مدیران دولت یازدهم از آماده شدن آن و انتظار برای طرح در شورای عالی فضایی خبر می‌دهند جابه‌جایی اولویت های برنامه 10 ساله اول است؛ این برنامه اواخر سال 92 بازبینی شد و اواخر سال 93 آماده شد؛ بنابراین این برنامه 3 سال است که آماده و در برزخ است.

بنابراین اساسی ترین اولویت و ضرورت تشکیل جلسه شورای عالی فضایی می‌تواند پیگیری اهداف و ارزیابی تحقق برنامه 10 ساله باشد که روزی با خرد جمعی کارشناسان تهیه شده تا فعالیت های فضایی کشور را از مسیر سردرگمی و سرگردانی به مسیر برنامه برگرداند.

منبع: فارس

نظرات

  • انتشار یافته: 30
  • در انتظار بررسی: 0
  • غیر قابل انتشار: 15
  • IR ۱۳:۵۱ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    75 4
    جای تاسفه که نخبگان رو اینجوری از دست میدیم
  • IR ۱۴:۱۵ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    15 98
    شورای فضایی !!! خخخخخ آفتابه لگن هفت دست شام و ناهار هیچی این سازمان سرپوشیه که باهاش موشک قاره پیما تست کنید بعد تحریم بکنید تو پاچه مردم
    • محمد ۱۴:۴۲ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      8 10
      سلام
    • ناشناس IR ۱۴:۵۸ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      50 4
      با وجود دشمن خبیثی چون امریکا شیطان بزرگ داشتن موشک قاره پیما از اوجب واجبات است .
    • IR ۱۵:۰۰ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      43 3
      امثال شماها که فقط بلدید پول خرج دک و پزتون کنید و جز مشکل درست کردن برامملکت هیچ سودی ندارید، اون موقع که انرژی هسته ای شروع شد میگفتید چهارتا پیت گذاشتن رو هم میگن انرژی هسته ای بعد که دیدید اربابتون خودش و پاره کرد که تعطیلش کنه ساکت شدید و آخرش یه آدم خسته رو اوردید سر کار که یه کسای پیر و خسته تر از خودش رو وزیر کرد و مملکت و انرژی هسته ای رو با هم و کلا تعطیل کرد.
    • مهندس IR ۱۵:۴۲ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      42 2
      ایران 10 سال پیش با تست موشک سجیل به موشک قاره پیما دست یافت کره شمالیش با اون همه ادعا هنوز موشکی مثل سجیل تست نکرده شما هم مثل میمون و طوطی تکرار کننده دستورات امریکایها اعراب اسراییل و..نباشید
    • سعید IR ۱۵:۵۸ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      46 2
      عزیزم می خوای با خمپاره ماهواره پرتاب کنیم.
    • حقگو IR ۱۸:۱۶ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      15 1
      تو صدای پخش خودروت را تا آخر بلند کن و توی همان فضا باش، چه کارت به این مسائل؟ یک وقت سرگیجه می گیری
    • ناشناس IR ۲۳:۴۶ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      19 1
      ایران چندبار با موشک ماهواره بر ، ماهواره در مدار زمین قرار داده است و خود غربی ها هم به این موفقیت اذعان کرده اند ( برو سوادتو ببر بالا تا بفهمی قراردادن ماهواره در مدارزمین چه مزایایی برای ایران دارد)، در ضمن ایران برای تست موشک بالستیک احتیاجی به سرپوش نداره ، ایران با شجاعت و صراحت موشک های بالستیکش را تست کرده و خواهد کرد ، چون تقویت توان بازدارندگی، حق تمام کشورهاست و ایران هم از حق خودش دفاع می کند( به کوری چشم بدخواهان و دشمنان و وطن فروشان بدبخت)
  • ناشناس IR ۱۴:۵۹ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    53 5
    برای احیاء صنایع هسته ای و هوافضا باید به یک رئیس جمهور شجاع و انقلابی رای بدهیم .
  • ناشناس IR ۱۵:۰۰ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    57 4
    هوا فضا را بردند/سبد کالا آوردند
    • مهدی IR ۱۶:۴۹ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      44 3
      سبد کالا ارزونیشون دیگه رای نمیدیم بهشون
  • مسعود IR ۱۵:۰۱ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    45 3
    تعطیلی صنعت هوافضا و هسته ای دلیل این مدعاست که اصلاح طلبان فناوری ستیز هستند.
    • مهدی IR ۱۹:۵۸ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      18 2
      اصلاح طلبان فناوری ستیز نیستن بله قربان گوی کدخدا هستن
    • IR ۰۱:۴۴ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۴
      16 1
      اصلاح طلبان ، دیـــــــــــکتـــــــــــاتـــــــــــور هستن اصلاح طلبان ، حامی تجمل گرایی هستن اصلاح طلبان ، بدهکارانـی طلبکار هستن اصلاح طلبان ، خود باخته به غرب هستن اصلاح طلبان ، حاظر به له شدن فقرا هستن
  • ES ۱۵:۱۹ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    41 2
    كارهاي بزرگي مثل مسايل فضايي كه موتور محركه اقتصاد پايدار و تكنولوژيكي يك كشور هستند، نياز به اراده و فهم مسولين دارد. دو دولت قبلي خاتمي و احمدي نژاد اراده اي قوي در اين زمينه وجود داشت ولي متاسفانه دولت فعلي اراده اش را براي واردات اجناس و دلخوش كردن چند ساله گذاشته.. نتيجه ان از بين رفتن زيرساختهاي كشور است.
  • ... IR ۱۷:۴۱ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    4 48
    ما فقط بتونیم ماهوار بسازیم هنر کردیم لازم نیست فضا پیما بفرستیم فضا چون کار پرخرج و پر هزینه ای و وقت گیری هست.
    • جلیل IR ۱۸:۱۹ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      15 1
      تا دوستانی چون تو برای این کشور هستند انگلیسیها بروند استراحت کنند
    • مهندس IR ۱۹:۳۸ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      12 2
      برعکس می گی جناب ایران در پرتاب گر هیچ مشکلی نداره و در خود ماهواره مشکل داره چون در صنایع میکرو الکترونیک 20-30 سال از دنیا عقب تر هست و فناوری ساخت قطعات مهم ماهواره مثل تراشه ها دوربین حسگرها سلول های خورشیدی و.. رو نداریم در حالی که در موشکی 30 سال کار کرده جوری که حتی پرتاب گرهایی مثل سیمرغ و قائم فقط برای بهانه های غیر فنی و کاملآ سیاسی پرتاب نمیشه و به انبار میره..
    • ۲۰:۰۰ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      5 2
      اسم رمزت هم میگفتی
    • ناشناس IR ۲۳:۴۹ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
      10 1
      جناب ... اطلاعاتت را ببر بالا، محض اطلاع جنابعالی ایران تا کنون ماهواره های متعددی را ساخته و حتی با کمک ماهواره برهای ساخت خود، آنها را با موفقیت در مدارزمین قرار داده است، اما متاسفانه این روند در دولت فعلی متوقف شد، شما بهتره اول اطلاعاتت را ببری بالا، بعد اظهارنظر کنی .
  • سید IR ۱۸:۱۷ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    13 2
    علی برکت الله!!!
    • RU ۲۳:۰۱ - ۱۳۹۶/۰۳/۱۲
      0 0
      همون الله بزنه به کمر کسی که فناوری فضایی را فلج کرد
  • مهندس IR ۱۹:۴۵ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    9 1
    70 درصد درآمد فضایی دنیا در دهه های آینده مربوط به پرتاب گرها هست در بحث توریسم فضایی و گردشگری حتی کشورهای کوچکی مثل امارات و ترکیه هم سایت های پرتاب رو دارن با شراکت در سهام کمپانی های غربی دارن می سازن حالا بحث امنیتی فضا و اینکه فضا از نظر امنیتی و نظامی به شدت داره مهم میشه و ماهواره های نظامی کم کم دارن حتی جای آواکس گشت هوایی دریایی سیستم های هدایت ناوبری کنترل و.. زمین پایه دریاپایه و هواپایه رو می گیرن به کنار... چه دوست داشته باشید چه دوست نداشته باشید همانطوری که جنگنده ها جای تانک ها رو در قرن بیستم گرفتن به عنوان راهبردی ترین سلاح فضاپیماهای نظامی هم جای جنگنده ها رو خواهند گرفت به عنوان راهبردی ترین سلاح قرن بعدی...
  • کدخدا IR ۱۹:۵۴ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    8 1
    برجام فقط برجام نفت و گاز می فروشیم کالا وارد می کنیم بیکاری روی بیکاری و رکود روی رکود می زاریم و با باج اقتصادی و دلار نفتی نه تنها جلوی حمله رو می گریم بلکه برای اروپا و شرق آسیا و امریکا تولید شغل می کنیم..20 میلیون بیکار رو هم باید بندازیم به دریا...خارج از شوخی برجام دقیقا سیاست شیخ نشین های عرب در 30 سال گذشته هست سیاستی که اولین شرط اون این هست که کشورها دو سه تا ده میلیون بیشتر جمعیت فعالش نباشه که بتونه مثل شیخ نشین ها با دلار نفتی امنیت بخره..اگر واقعا روحانی اعتقاد به این سبک کشور داری داره باید دو سوم جمعیت ایران از ایران کوچ کنن و برن...و ایران هشتاد میلیونی باید ظرف چند سال بشه 20 میلیون!..تا شاید بتونه یک چهارم عربستان مردم اون رفاه موقتی داشته باشن چون درآمدهای فسیلی ایران یک سوم عربستان هم نیست البته به شدت وابسته به کدخدا هم میشن در سیاست خارجی و نداشتن استقلال سیاسی امنیتی و...بعد هم که نفت تمام شد بوووووووووم....
  • متخصص هوا-فضا IR ۲۱:۳۱ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    21 1
    4 سال هیچ ماهواره ای پرتاب نشد و باز هم ایران پی در پی به بهانه های مختلف تحریم جدید شد!....این در حالی هست همین عربستان بغل گوش ایران موشک بالستیک DF3 داره که نمونه جنگی ماهواره بر سیمرغ ایران محسوب میشه! که دوستان شهامت پرتاب اون رو نداشتن!..دوستان فراموش می کنن تحریم ها برای امریکا یک هدف هست نه بهانه... هسته ای موشکی فضایی مقاومت حقوق بشر حتی قضیه یمن سوریه و فلسطین و اسراییل هم بهانه هست استراتژی امریکا و غرب ضعیف نگه داشتن ایران در همه ابعاد هست اقتصادی نظامی علمی و تغییر ماهیت اون در بعد سیاسی و فرهنگی حتی پول های ایران در فیفا هم هنوز بلاک هست!....اصولا غرب دنبال برتری نظامی و هسته ای اسراییل بر کل منطقه هست و وجود کشورهایی ضعیف که رژیم های اون سلطنتی و پادشاهی در کنترل کامل غرب باشن مثل سعودی اردن امارات قطر بله اگر ایران حکومت اون متحد اسراییل و بخصوص ضد اسلام و مسلمانان عرب و نه فقط ضد شیعه بشه و سیاست سرکوب اسلام گرایان در خاورمیانه رو پیش بگیره شاید حاضر بشن ایران رو هم در کنار اسراییل متحد راهبردی خودشون قرار بدن ولی بعد از دهه ها راستی آزمایی!....
  • ماهان IR ۲۱:۳۲ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    15 1
    فضا آینده بشریت هست پیمانکاری فضایی 50 سال دیگه تنها راه بشر برای ادامه صنعت میشه چه در پرتابگرها چه ماهواره چه حضور انسان لطفا این رو مثل هسته ای به گند نکشید..
  • IR ۲۳:۴۸ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    14 2
    اگر سازمان فضایی زیر نظر س‍‍پاه یا بسیج بود حالا خیلی پیشرفت داشتیم
  • رضا IR ۲۳:۵۱ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۳
    20 1
    متاسفانه بنده به این نتیجه رسیدم که دست هایی در کار است که جلوی پیشرفت مردم را بگیرند، چه در صنعت هوا فضا، چه در صنعت هسته ای!
  • IR ۰۰:۱۳ - ۱۳۹۶/۰۲/۰۴
    24 1
    از فتوحات آقای روحانی اقتصاد مقاومتی برای کشورهای خارجی هست

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده