سرویس جهان مشرق - در پی تشدید بی‌سابقه تنش‌های نظامی بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در ژانویه ۲۰۲۶، منطقه غرب آسیا در یکی از خطرناک‌ترین بزنگاه‌های خود در سال‌های اخیر قرار دارد. در این میان، نقش کشورهای همسایه مانند اردن به عنوان میدان‌های بالقوه درگیری، به یکی از کانون‌های توجه تحلیلگران تبدیل شده است.

اگرچه مقامات اردنی به صورت رسمی اعلام کرده‌اند که کشورشان «نقطه آغاز هیچ اقدام نظامی علیه ایران نخواهد بود»، اما استقرار گسترده جنگنده‌های رهگیر و جنگ‌افزارهای پیشرفته آمریکایی در خاک این کشور، موضع بی‌طرفانه آن را زیر سؤال می‌برد.

وضعیت فعلی اردن در تنش‌های فعلی منطقه تصادفی نیست. این کشور از دیرباز به عنوان یک متحد استراتژیک آمریکا در منطقه شناخته می‌شود و سالانه کمک‌های نظامی و اقتصادی قابل توجهی از واشنگتن دریافت می‌کند. جغرافیای اردن نیز آن را به یک محل استقرار ایده‌آل برای نیروهای آمریکایی تبدیل کرده است؛ نزدیکی به مرزهای عراق، سوریه و البته اسرائیل، امکان واکنش سریع به تحولات منطقه را فراهم می‌آورد.

سخن دوگانه اردن: بی‌طرفی اعلامی، همکاری عملی؟

اردن در هفته‌های گذشته موضع رسمی خود را به وضوح اعلام کرده است. «ایمن الصفدی»، وزیر خارجه این کشور، در یک تماس تلفنی با «سید عباس عراقچی»، همتای ایرانی خود، تأکید کرد که اردن «اجازه نخواهد داد از خاک یا حریم هوایی‌اش برای انجام هرگونه اقدام نظامی علیه ایران استفاده شود» و این کشور «محل آغاز هیچ اقدام نظامی علیه ایران نخواهد بود». این بیانیه‌ای روشن برای آرام‌سازی تهران و کاهش تنش‌ها است.

با این حال، این اعلام بی‌طرفی در تقابل با واقعیت‌های میدانی قرار دارد. گزارش‌های متعددی از رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از افزایش چشمگیر حضور نظامی آمریکا در خاک اردن در ژانویه ۲۰۲۶ خبر می‌دهند. تصاویر ماهواره‌ای و گزارش‌های میدانی حاکی از استقرار ده‌ها فروند جنگنده پیشرفته «اف-۱۵ئی» (F-15E Strike Eagle) و هواپیماهای سوخت‌رسان در پایگاه‌هایی مانند «موفق‌السلطی» در شرق اردن است.

این تحرکات، که بخشی از یک آرایش جنگی «تمام‌عیار» آمریکا در غرب آسیا توصیف شده است، به وضوح اردن را به یک سکوی پرتاب بالقوه برای عملیات‌های تهاجمی تبدیل کرده است. این تناقض بین گفتار و اقدام، سؤالات جدی درباره عمق همکاری امان با واشنگتن در یک سناریوی جنگ احتمالی ایجاد می‌کند.

هشدار تهران: خط قرمزها و تهدید به پاسخ‌های کوبنده

از نگاه تهران، حضور نیروهای آمریکایی در همسایگی غربی آن، فارغ از موضع رسمی دولتش، یک تهدید امنیتی مستقیم محسوب می‌شود. مقامات ایرانی بارها هشدار داده‌اند که هرگونه حمله از خاک هر کشور همسایه، آن کشور را به طور مستقیم درگیر خواهد کرد. این هشدار تنها یک تهدید دیپلماتیک نیست. رسانه‌های وابسته به نهادهای امنیتی و دفاعی ایران، به صراحت از هدف‌گیری پایگاه‌های خاص در اردن، در صورت وقوع درگیری، سخن گفته‌اند.

به عنوان مثال، در گزارشی که اخیراً منتشر شد، پایگاه «موفق‌الازرق» در اردن به عنوان یکی از اهداف احتمالی موشک‌های بالستیک ایران برشمرده شده است. این گزارش‌ها، که بازتاب دهنده دیدگاه‌های محافل امنیتی ایران است، نشان می‌دهد که پاسخ ایران به هرگونه حمله، محدود به مواضع آمریکا یا اسرائیل نخواهد بود و کشور میزبان نیز بهای سنگینی خواهد پرداخت. پیام واضح است: همکاری عملی با دشمن، فارغ از اعلام بی‌طرفی، هزینه‌ای گزاف در پی خواهد داشت.

در حال حاضر حکومت اردن با یک معادله پیچیده داخلی و منطقه‌ای مواجه است. از یک سو، فشار واشنگتن برای همکاری کامل ممکن است فزاینده باشد. از سوی دیگر، تهدید ایران واقعی و ملموس است. یک درگیری تمام‌عیار نه تنها زیرساخت‌های حیاتی اردن را نابود می‌کند، بلکه می‌تواند باعث بی‌ثباتی داخلی در کشوری شود که میزبان جمعیت بزرگی از فلسطینی‌ها است و از نظر اقتصادی بسیار آسیب‌پذیر است. به گفته تحلیلگران، گسترش یک جنگ منطقه‌ای می‌تواند به سرعت به یک فاجعه انسانی و بی‌ثباتی گسترده در نظام بین‌الملل بینجامد.

بیشتر حکومت اردن در حملات موشکی ایران به سرزمین‌های اشغالی، به شکل مستقیمی اقدام به رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایرانی به منظور دفاع از جنایتکاران صهیونیست کرده که منجر به رسوائی جدی و تمسخر سران این کشور در افکار عمومی سراسر جهان در رابطه با مواضع دروغین خود در قبال دفاع از فلسطین و انتقادات ریاکارانه از رژیم صهیونیستی شد، چرا که در زمان حیاتی، همچون کشوری مزدور، خود را سپر رژیم صهیونیستی قرار داد.

سیگنال ایران به پایتخت‌های عربی در منطقه؛ جنگ منطقه‌ای رخ خواهد داد

هفته گذشته، فرمانده کل قوا در دیدار با جمعی از اقشار مختلف مردم در واکنش به تهدیدات آمریکا هشدار دادند که هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، منجر به یک جنگ منطقه‌ای خواهد شد، هشداری که بلافاصله در کشورهای منطقه، سرزمین‌های اشغالی و کشورهای غربی بازتاب داده شد. این هشدار شدید الحن یک موضوع را برای واشنگتن،‌ تل‌آویو و سایر پایتخت‌های عربی به شکلی واضح آشکار کرد: ایجاد ناامنی برای ایران، پیامدهای نظامی، امنیتی و اقتصادی سخت و دو چندانی برای همه طرف‌ها، خصوصا آمریکا و رژیم صهیونیستی خواهد داشت.

همچنین بر اساس گزارش‌های رسمی، یک مقام ارشد ایرانی از طریق مجاری دیپلماتیک به همسایگان منطقه‌ای از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، اردن و ... پیامی روشن ارسال کرده است. محتوای این پیام فاقد هرگونه ابهام دیپلماتیک است: هر کشوری که زمین یا آسمان خود را برای یک اقدام تجاوزکارانه علیه ایران در اختیار ایالات متحده قرار دهد، از نظر نیروهای مسلح ایران یک «هدف مشروع» تلقی خواهد شد.

این مقام ایرانی تاکید کرده است: «پاسخ ما تنها به منبع حمله محدود نخواهد شد؛ بلکه هر میزبان منطقه‌ای را که چنین مداخله‌ای را تسهیل کند، در بر خواهد گرفت». این موضع، استراتژی بازدارندگی ایران را وارد فازی جدید کرده است.

ایران نه تنها تهدید می‌کند که در صورت حمله، به صورت متقابل عمل خواهد کرد، بلکه به صراحت پایگاه‌های آمریکایی مستقر در خاک کشورهای همسایه و حتی مراکز مهم و حیاتی کشورهای عربی را در فهرست اهداف خود قرار داده و اعراف را مسئول عواقب هرگونه همکاری با آمریکا و رژیم صهیونیستی می‌داند. این رویکرد، بازی سنتی «جنگ نیابتی» یا محدود را به چالش می‌کشد و ریسک درگیری را به طور مستقیم به پایتخت‌های عربی منتقل می‌کند.

در حال حاضر تمامی کشورهای منطقه از تبعات ماجراجویی‌های جدید آمریکا و رژیم صهیونیستی در هراس هستند. پس از سیگنال تهران به کشورهای عربی منطقه مبنی بر داشتن تبعات جدی و گسترده هرگونه تجاوز به خاک ایران از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا و هشدار جدی نسبت به هرگونه استفاده از خاک کشورهای مذکور در تجاوز احتمالی علیه ایران، موج گسترده ای از ترس در کشورهای منطقه، خصوصا کشورهای حاشیه خلیج فارس به‌ راه افتاده است.

کشورهای عربی منطقه، در رابطه با حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، به شدت نگران تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم غیرقابل کنترل این جنگ بر منطقه هستند. طبق این گزارش، این کشورها مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران را یک «قمار پرخطر» می‌دانند که می‌تواند سراسر منطقه را برای سال‌های آینده بی‌ثبات کرده و تبعات غیر قابل جبرانی برای آن‌ها در پی داشته باشد.

هشدار اخیر تهران، این پیام را با وضوح کامل منتقل کرده که هیچ کشوری در منطقه نمی‌تواند با حفظ امنیت خود، آتش جنگ علیه همسایه را برافروزد. همانطور که در بالا ذکر شد، دوره‌ای که کشورهای عربی بتوانند با حفظ فاصله، از مزایای اتحاد با غرب و رژیم صهیونیستی بهره‌مند شوند و در اقدامات صهیونیستی - آمریکایی بر علیه منافع عالی ایران سهیم شوند، بدون آنکه هزینه درگیری مستقیم با ایران را بپردازند، به طور رسمی به پایان رسیده است. انتخاب آنان میان همکاری با یک برنامه تهاجمی خارجی یا پایبندی به ثبات منطقه‌ای، سرنوشت ساز خواهد بود.