حضرت امیر علیه السّلام در تعویض استانداران مناطق مختلف، عجله به خرج نداده و در ماه سوم از خلافتش بعد از بررسی كامل جوانب امر و اتمام حجت، این تعویض‌ها را انجام داده است.

مشرق- امام علی علیه السّلام در دوران حكومت كوتاه خود استانداران و كارگزارانی داشت كه به گوشه هایی از آن اشاره می شود.
اعزام اولین گروه از استانداران
طبق نقل مورخین، امام علی علیه السّلام در ماه صفر سال36هجری، اولین گروه از استانداران خود را به شهرستان‌ها اعزام فرمود.
عثمان بن حنیف به بصره، عماره بن شهاب به كوفه، عبیدالله بن عباس به یمن، قیس بن سعد به مصر و سهل بن حنیف به شام فرستاده شدند، سهل بن حنیف و عماره بن شهاب از نیمه‌ی راه بازگشتند.[1] و بقیه به محل مأموریت خود رفتند.
بنابر توصیه‌ی مالك اشتر، حضرت امیر علیه السّلام ابو موسی اشعری را در كوفه ابقا كرد. در این زمان، حاكم بصره عبدالله بن عامر، حاكم یمن یعلی بن امیه و حاكم شام معاویه بود كه از طرف عثمان منصوب شده بودند.
بنابر آنچه گفته شد، به خوبی می‌توان ادعا كرد كه حضرت امیر علیه السّلام در تعویض استانداران مناطق مختلف، عجله به خرج نداده و در ماه سوم از خلافتش بعد از بررسی كامل جوانب امر و اتمام حجت، این تعویض‌ها را انجام داده است.
اسامی استانداران و فرمانداران حضرت امیر ـ علیه السّلام ـ
ما سعی كردیم كه اسامی استانداران و فرماندارن حضرت امیر علیه السّلام را به دست آورده، شرح حال آنها را بنگاریم و پس از تلاش بسیار طولانی، اسامی زیرا به دست آوردیم:

1. محمد بن ابی حذیفه، كارگزار مصر.
2. قیس بن سعد بن عباده، كارگزار مصر و سپس كارگزار آذربایجان.
3. عبدالله بن شبیل احمسی، جانشین قیس در آذربایجان.[2]
4. محمد بن ابی‌بكر، كارگزار مصر.
5. مالك اشتر نخعی، كارگزار نصیبین، آمد و سنجار و بعدها كارگزار مصر.
6. شبیب بن عامر جد كرمانی، جانشین مالك اشتر در سرزمین جزیره و نصیبین كه شرح حال او را ضمن شرح حال مالك و كمیل بن زیاد ذكر كردیم.
7. عثمان بن حنیف، كارگزار بصره.
8. عبدالله بن عباس، كارگزار بصره بعد از جنگ جمل.
9. ابو قتاده انصاری، كارگزار مكه.
10. قثم بن عباس، كارگزار مكه بعد از ابوقتاده تا هنگام شهادت حضرت امیر علیه السّلام .
11. تمیم بن عمرو، ابو حبیش، كارگزار مدینه.
12. سهل بن حنیف، ‌كارگزار مدینه.
13. تمام بن عباس، ‌كارگزار مدینه.
14. ابو ایوب انصاری، ‌كارگزار مدینه.
15. حارث بن ربیع، ‌كارگزار مدینه.
16. ابو موسی اشعری، والی كوفه از جانب عثمان كه بنابر پیشنهاد مالك اشتر، حضرت او را برای مدتی ابقا كرد و بعداً بركنار نمود.
17. عماره بن شهاب كه از نیمه راه كوفه بازگشت و بعد از مدتی از دنیا رفت.[3]
18. قرظه بن كعب، كارگزار كوفه بعد از بركناری ابوموسی و در هنگام جنگ جمل.
19. عقبه بن عمرو، ابو مسعود بدری، جانشین حضرت در كوفه، هنگام جنگ صفین.
20. هانی بن هوذه بن عبد یغوث، جانشین حضرت در كوفه، به هنگام جنگ نهروان.
21. حبیب بن منتجب از فرماندارانی كه از جانب عثمان بر منطقه‌ای از یمن حكمرانی داشت و ظاهراً حضرت امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ او را ابقا كرد.
22. عبیدالله بن عباس، استاندار یمن كه بعد از حمله‌ی بسربن ارطات به كوفه بازگشت.
23. سعید بن نمران هَمدانی ناعِطی، كارگزار جَنَد.
24. عبدالله بن خبّاب الاَرت، كارگزار نهروان.
25. عدی بن حارث، كارگزار بَهُرْ سیر.[4]
26. عبیده سلمانی، فرماندار فرات.[5]
27. حلو بن عوف ازدی، كارگزار عمّان.[6]
28. خریت بن راشد، كارگزار اهواز.
در تاریخ اعثم كوفی می‌نویسد كه پیش از واقعه‌ی صفین، امیر المؤمنین علی علیه السّلام،خُریت بن راشد را بر امارت شهر اهواز مقرّر نموده بود كه بدانجا رفته، آن نواحی را مضبوط دارد و به كارهای مهم آن ولایت سر و سامان بدهد. در آن وقت كه حضرت از صفین به كوفه بازگشت، خُریت بن راشد در اهواز، از حكم حكمین خبر یافت. او را موافق نیفتاده، لشكری جمع كرد و بر امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ شورید و مال ولایت اهواز را درهم آورد و به لشكر داد و خلافت و عصیان را آشكار گردانید. حضرت امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ نیز مردی را به نام معقل بن قیس به دنبال او فرستاد.[7]
در كتاب تاریخ اعثم كوفی كه قسمتی از آن در هند ترجمه شده است (چون اصل كتاب ابن اعثم، الفتوح است) . به جای خریت، حریث بن راشد ذكر شده است و باید توجه داشت كه اگر خریت، كارگزار اهواز بود، در جنگ صفین شركت داشته است و قیام او بر ضدّ امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ از كوفه آغاز شده و به منطقه‌ی اهواز و عمان منتهی گردیده است كه توضیح آن را در ضمن شرح حال مصقله ذكر نموده‌ایم.
29. حذیفه بن یمان، كارگزار مدائن كه از سوی عثمان انتخاب شده بود و حضرت امیرعلیه السّلام او را ابقا كرد.
30. لام بن زیاد، كارگزار مدائن.[8]
31. سعد بن مسعود ثقفی، كارگزار مدائن كه تا دوران خلافت امام مجتبی علیه السّلام در این سِمَت مشغول فعالیت بود.
32. مالك بن كعب، فرماندار عین التمر.
33. كمیل بن زیاد، فرماندار هیت.
34. سلیمان بن صرد، كارگزار جَبُّل.
35. ابو حسان بن حسان بكری، كارگزار استان عالی كه مركز آن شهر انبار بود.
36. قُدامه بن عجلان، كارگزار كسكر.
37. قعقاع بن شور، كارگزار كسكر و میسان كه به جانب معاویه گریخت.
38. عمر بن ابی‌سلمه، فرماندار بحرین.
39. نعمان بن عجلان، كارگزار بحرین بعد از عمر بن ابی سلمه كه به معاویه محلق شد.
40. عمر و بن سلمه‌ی ارحبی، كارگزار منطقه‌ای از فارس و ایران.
41. منذر بن جارود عبدی، فرماندار اصطخر فارس كه از سوی حضرت به اتّهام اختلاس بركنار شد.
42. مصقله بن هبیره‌ی شیبانی، كارگزار اردشیر خُرّه كه به معاویه پیوست.
43. زیاد بن ابیه، كارگزار فارس.
44. مخنف بن سلیم، كارگزار اصفهان، ری و همدان كه قبل از جنگ صفّین به كوفه بازگشت و حارث بن ربیع را جانشین خود در اصفهان و سعید بن وهب را جانشین خویش در همدان قرار داد.
45. یزید بن قیس ارحبی، استاندار اصفهان بعد از مخنف.
46. یزید بن حجیه، كارگزار ری كه به معاویه ملحق شد.
47. ربیع بن خثیم اسدی كوفی (خواجه ربیع) ، كارگزار ری و قزوین.
48. جعده بن هبیره بن ابی وهب، پسر خواهر حضرت امیر ـ علیه السّلام ـ، كارگزار خراسان.
49. خلید بن قره یربوعی، استاندار خراسان.
50. حُرَیث بن جابر، كارگزار حضرت در بلاد شرق.[9]
51. اشعث بن قیس، كارگزار آذربایجان از طرف عثمان و كارگزار حُلوان ازسوی علی بنابر نقل بلاذری وی هنگام ترك آذربایجان شریح بن مكدّر را جانشین خود نمود.[10]
52. اسود بن قطبه، كارگزار و فرمانده سپاه حلوان.
53. سعد بن حارث خزاعی، كارگزار آذربایجان.
54. جریر بن عبدالله، كارگزار همدان از سوی عثمان كه بعد از جنگ جمل از طرف حضرت امیر ـ علیه السّلام ـ بركنار شد.
55. عبدالله بن اهتم، فرماندار كرمان.[11]
56. عون بن جعده، كارگزار سجستان.[12]
57. ربعی بن كأس، كارگزار سجستان بعد از عون.[13]
عون را در بین راه، دزدی كشت. عقیل بن جعده طلب قصاص كرد و بعد از مدتی كه قاتل زندانی بود، در مدینه قصاص شد.
از این عده كه نامشان ذكر شد، چند نفر در ابتدا عنوان جانشینی داشتند، مانند: شبیب بن عامر و عبدالله بن شبیل، اما مورد تأیید حضرت بودند و از این رو بركنار نشدند. البته تمام افراد موثقی كه از طریق كارگزاران حضرت به عنوان جانشین تعیین می‌شدند، حضرت با دید كارگزار آن منطقه، به آنها می‌نگریست و اعمال‌شان را تحت كنترل داشت.

*عده‌ی اندكی از این افراد، جزو كارگزاران عثمان بودند كه حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام بعد از مدتی آنها را عزل كرد، مانند: ابو موسی، اشعث و جریر بن عبدالله و تنها حبیب بن منتجب و حذیفه را در سِمَت‌هایشان ابقا كرد.

*از میان این كارگزاران، عده‌ای توسط دشمنان حضرت شهید شدند، مانند: مالك اشتر، .محمد بن ابی‌بكر، عبدالله بن خبّاب ارت، محمد بن ابی حذیفه، ابو حسان بن حسان بكری و حلو بن عوف و گروهی نیز در زمان حضرت بر اثر كهولت سن از دنیا رفتند، ماندن: سهل بن حنیف، ابو قتاده و حذیفه بن یمان.

*عده‌ای تا آخر به آن حضرت وفادار ماندند، مانند: قیس بن سعد، عثمان بن حنیف، قُثَم بن عباس، كمیل، سعد بن مسعود و سلیمان بن صرد و.. از این عده، گروهی نیز در انجام وظیفه كوتاهی كردند: مانند: عبیدالله بن عباس و سعید بن نمران كه مورد ملامت قرار گرفتند و قدامه بن عجلان.

*عده‌ای را حضرت به خاطر خیانت‌شان، بركنار و عزل نمودند: مانند: عبدالله بن عباس، منذر بن جارود و عقبه بن عمرو. گروهی از افراد مزبور، پا را فراتر گذاشته، علاوه بر خیانت، به معاویه پیوستند، مانند: مصقله، نعمان بن عجلان، قعقاع بن شور و یزید بن حجیه تیمی. عمده‌ترین مسأله كه باعث فرار اینها و گروهی دیگر به جانب معاویه گردید، مسائل مالی بود.

[1] . نهایه الأرب، ج5، ص112 و كامل ابن اثیر، ج3، ص201 و تاریخ طبری (ده جلدی)، ج4، ص442.
[2] . انساب الاشراف، ج2، ص161 و تاریخ یعقوبی، ج2، ص202.
[3] . تاریخ طبری، (هشت جلدی) ج3، ص463.
[4] . بحارالانوار، ج32، ص357.
[5] . انساب الاشراف، ج2، ص176 و تنقیح المقال، ج2، ص242.
[6] . تاریخ یعقوبی، ج2، ص195.
[7] . تاریخ اعثم كوفی، ص309 و الفتوح، ج2، ص240.
[8] . انساب الاشراف، ج2، ص273.
[9] . جلاء العیون، ص497 و ارشاد مفید، ج2، ص138.
[10] . اسد الغابه، هفت جلدی، ج2، ص519.
[11] . انساب الاشراف، ج2، ص176.
[12] . همان منبع.
[13] . همان منبع و البلدان، ص57 و وقعه صفین، ص12 

* نهج البلاغه: حضرت در نامه ای خطاب به منذر ابن جارود عبدی که بر بعضی از شهرهای فارس از جانب آن حضرت حکم رانی داشت و مرتکب خیانت و فساد مالی شد، به تأثیر سوابق خانوادگی بر رفتار سیاسی افراد اشاره می کند و می فرماید:
«نیکی پدرت مرا فریب داد و گمان کردم که تو هم از روش او پیروی می نمایی و به راه او حرکت می کنی. پس ناگاه به من خبر رسید که خیانت کرده از سیره پدر و خانواده ات عدول نموده ای.»

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

نظرات

  • انتشار یافته: 10
  • در انتظار بررسی: 3
  • غیر قابل انتشار: 0
  • ۰۸:۰۵ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    3 0
    صلی الله علیک یاامیرالمومنین
  • محقق ۰۹:۳۸ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    0 0
    زیاد بن ابیه، كارگزار فارس. 44. مخنف بن سلیم، كارگزار اصفهان، ری و همدان كه قبل از جنگ صفّین به كوفه بازگشت و حارث بن ربیع را جانشین خود در اصفهان و سعید بن وهب را جانشین خویش در همدان قرار داد. 45. یزید بن قیس ارحبی، استاندار اصفهان بعد از مخنف. 46. یزید بن حجیه، كارگزار ری كه به معاویه ملحق شد. 47. ربیع بن خثیم اسدی كوفی (خواجه ربیع) ، كارگزار ری و قزوین. 48. جعده بن هبیره بن ابی وهب، پسر خواهر حضرت امیر ـ علیه السّلام ـ، كارگزار خراسان. 49. خلید بن قره یربوعی، استاندار خراسان....
  • مردم ۱۰:۲۳ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    5 0
    به قول یکی از دوست داران امام:درود برکسی که وقتی به خاک رفت عدالت نیز با او دفن شد
  • محمدحسین ۱۰:۵۹ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    0 0
    السلام علیک یا ابالحسن یا ابوتراب . یا علی ابن ابی طالب ع . نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت .... متحیرم چه نامم شه ملک لا فتی را .....
  • یا علی ۱۰:۵۹ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    0 0
    یـــــا عــــــــــــــــــــلی یــــــــــا عـــــــــــــــلی یـــــــــــــــا عــــــــــلی یــــــــــــــــــــا عـــــلی یـــــــــــــــــــــــــا علی
  • ۱۲:۰۰ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    0 0
    عدالت هرگز به خاک نرفته و نخواهد رفت ... يملأ الأرضَ قسطاً و عدلاً کما ملأت ظلماً و جوراً
  • ۱۴:۳۸ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    0 0
    اونوقت این کجاش حدیثه؟!!!
  • محمد مهدی حق گویان ۱۴:۳۹ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    0 0
    به ذره گر نظر لطف بو‌تراب کند به آسمان رود و کار آفتاب کند
  • محمد مهدی حق گویان ۱۴:۴۱ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    0 0
    به ذره گر نظر لطف بو‌تراب کند به آسمان رود و کار آفتاب کند
  • s ۱۵:۱۹ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۴
    1 0
    ببخشید اشتباهی منفی دادم :(

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس