سرویس فرهنگ و هنر مشرق - خاویر باردم، بازیگر اسپانیایی برنده جایزه اسکار، در سال‌های اخیر از معدود چهره‌های سرشناس هالیوود بوده که موضع‌گیری‌های علنی و پیوسته‌ای درباره جنگ غزه و مسئله فلسطین داشته است؛ مواضعی که از بیانیه‌های رسمی و امضای نامه‌های اعتراضی آغاز شد، به جشنواره‌های سینمایی و مراسم‌های بزرگ جوایز رسید و در نهایت حتی در فضای ورزشی جام جهانی نیز بازتاب یافت.

باردم که برای بازی در فیلم «جایی برای پیرمردها نیست» ساخته برادران کوئن در سال ۲۰۰۸ اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را دریافت کرد، در طول دوران حرفه‌ای خود همواره از حضور اجتماعی هنرمندان دفاع کرده است.

اما پس از آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳، نام او بیش از گذشته با مواضع سیاسی و انسانی درباره فلسطین گره خورد و در سال‌های اخیر به یکی از پرسروصداترین چهره‌های هالیوود درحمایت از فلسطین و محکومیت اقدامات اسرائیل در غزه تبدیل شده است. باردم که تا پیش از جنگ غزه بیشتر به‌عنوان یک چهره هنری شناخته می‌شد، در دو سال اخیر جایگاه خود را به‌عنوان یکی از منتقدان سرسخت سیاست‌های اسرائیل تثبیت کرد. او درمصاحبه‌ای در جشنواره کن ۲۰۲۶ گفت: «به نظرم مهم است که بتوانید دیدگاه خود را بیان کنید، با دانستن این که افرادی موافق و مخالف وجود خواهند داشت» .

آغاز مواضع سیاسی؛ از نامه غزه تا اعتراض‌های سینمایی

یکی از نخستین مواضع مهم باردم درباره مناقشه اسرائیل و فلسطین به سال ۲۰۱۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که او همراه با همسرش پنه‌لوپه کروز و گروهی از هنرمندان اسپانیایی نامه‌ای را امضا کردند که در آن از حملات اسرائیل به غزه انتقاد شده بود. این اقدام در آن زمان واکنش‌های مختلفی در محافل سینمایی به دنبال داشت.

با آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳، باردم مواضع خود را صریح‌تر کرد. او در گفت‌وگوها و حضورهای عمومی خود خواستار توجه جامعه جهانی به وضعیت غیرنظامیان فلسطینی شد و از هنرمندان خواست درباره بحران‌های انسانی سکوت نکنند.

باردم در هر فرش قرمزی از خون‌های غزه گفت

جشنواره‌های بین‌المللی فیلم در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین صحنه‌های بیان مواضع سیاسی هنرمندان درباره جنگ غزه تبدیل شدند و باردم نیز از این فضا استفاده کرد.

در جشنواره کن، او هنگام حضور برای معرفی فیلم «محبوب» بار دیگر درباره غزه صحبت کرد و گفت هنرمندان باید بتوانند درباره مسائل جهانی موضع داشته باشند. باردم در کن تأکید کرد که بیان دیدگاه درباره مسائل انسانی بخشی از مسئولیت اجتماعی هنرمندان است و گفت برخلاف نگرانی‌ها، حمایت از فلسطین باعث پایان فعالیت حرفه‌ای او نشده است. او مدعی شد حتی تماس‌های کاری بیشتری دریافت کرده و معتقد است «روایت در حال تغییر است».

جوایز امی ۲۰۲۵: آغاز علنی

نخستین اقدام پرشور باردم در مراسم جوایز امی در سپتامبر ۲۰۲۵ رقم خورد. او با پوشیدن شال کوفیه فلسطینی روی فرش قرمز حاضر شد و در گفت‌وگو با ورایتی اعلام کرد: «اینجا هستم تا نسل‌کشی در غزه را محکوم کنم». او در آن مصاحبه تأکید کرد: «نمی‌توانم با کسی کار کنم که نسل‌کشی را توجیه یا حمایت کند».یکی از جنجالی‌ترین حضورهای باردم در سال‌های اخیراست.

باردم در آن مراسم اعلام کرد که حاضر نیست با افرادی همکاری کند که به گفته او اقدامات اسرائیل در غزه را توجیه می‌کنند. او همچنین از تحریم‌های فرهنگی علیه اسرائیل حمایت کرد و به گزارش رسانه‌ها به کارزارهای اعتراضی برخی فعالان صنعت سینما پیوست.

این موضع‌گیری، واکنش‌های موافق و مخالف فراوانی ایجاد کرد. حامیان او، این اقدام را استفاده یک هنرمند مشهور از اعتبار جهانی خود برای دفاع از غیرنظامیان دانستند.

باردم همچنین از امضای تعهدنامه‌ای خبر داد که توسط گروه «فیلم‌سازان برای فلسطین» سازماندهی شده بود. این تعهدنامه که توسط بیش از ۳۹۰۰ نفر از اهالی سینما امضا شد، خواستار تحریم نهادهای سینمایی اسرائیل به‌دلیل «همدستی در نسل‌کشی و آپارتاید علیه مردم فلسطین» بود.

اعلام «نه به جنگ، فلسطین آزاد»

در فوریه ۲۰۲۶، باردم در مقام مجری بخش بهترین فیلم بین‌المللی در مراسم اسکار، با عبارت کوتاه «نه به جنگ و فلسطین آزاد» موجی از واکنش‌ها را برانگیخت.

او همچنین نشان «نه به جنگ» و سنجاق «هنداله» (نماد فرهنگ فلسطینی) را بر سینه داشت. باردم در پاسخ به خبرنگاران گفت که خود را برای واکنش منفی آماده کرده بود، اما با تشویق حضار روبه‌رو شد. او همچنین این اقدام را با اعتراض خود در سال ۲۰۰۳ علیه جنگ عراق مقایسه کرد ...این جمله کوتاه، در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های جهان بازتاب گسترده‌ای یافت. برخی رسانه‌ها آن را یکی از معدود لحظات سیاسی مراسم اسکار در ارتباط با جنگ غزه دانستند.

باردم بعدها توضیح داد که هدفش تحمیل نظر شخصی به دیگران نیست، اما معتقد است هنرمندان در شرایط بحرانی جهان نباید نسبت به اتفاقات اطراف خود بی‌تفاوت باشند.

جشنواره کن ۲۰۲۶: تشریح مواضع و واکنش به تحریم

باردم در کن ۲۰۲۶ در حالی که فیلم «محبوب» (The Beloved) را معرفی می‌کرد، در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه اعلام کرد که موضع‌گیری‌هایش نه‌تنها به حرفه‌اش آسیب نزده، بلکه «بیش از همیشه» به او پیشنهاد کار داده می‌شود.

او در این باره گفت: «در واقع برعکس است، بیش از پیش از من دعوت می‌شود چون روایت در حال تغییر است. اکنون دیگر تحت سلطه کسانی نیست که همیشه آن را کنترل می‌کردند».

حالا تصاویر خبرنگاران نشان می‌دهد که هر جا باردم حضور دارد، هواداران او با پرچم فلسطین او را مشایعت می‌کنند.

موضوع «لیست سیاه» هالیوود و واکنش دولت اسپانیا

یکی از مهم‌ترین ابعاد این ماجرا، ادعای وجود لیست سیاه در هالیوود علیه چهره‌های حامی فلسطین است. پل لاورتی، فیلمنامه‌نویس ایرلندی-اسکاتلندی و عضو هیئت داوران کن، آشکارا از وجود چنین لیستی سخن گفت و از باردم، سوزان ساراندون و مارک رافالو به‌عنوان قربانیان آن نام برد.

باردم ضمن تأیید این که از برخی پروژه‌ها و کمپین‌های تبلیغاتی کنار گذاشته شده، گفت: «بله، چیزهایی شنیده‌ام: می‌گفتند برای آن پروژه با شما تماس می‌گرفتند، اما منتفی شد. یا این برند قصد داشت از شما برای کمپین دعوت کند، اما نمی‌توانند». با این حال، او تأکید کرد که به‌دلیل پایگاه خود در اسپانیا و خارج از فضای استودیوهای آمریکایی، این موضوع کمتر به او آسیب زده است.

واکنش دولت اسپانیا

ارنست اورتاسون، وزیر فرهنگ اسپانیا، در مه ۲۰۲۶ اعلام کرد که دولت این کشور «از هرگونه سانسور یا حمله به هنرمندان ملی که آزادانه نظرات خود را ابراز می‌کنند، حمایت می‌کند». او گفت که دولت به‌طور کامل از باردم و سرگی لوپز (بازیگر کاتالان) حمایت می‌کند که به‌دلیل محکومیت «نسل‌کشی در فلسطین» با سانسور و حملات مواجه شده‌اند.

تشدید مواضع: نسل‌کشی و حمله به نتانیاهو

باردم در تازه‌ترین اظهارات خود در ژوئیه ۲۰۲۶ و در حاشیه فینال جام جهانی فوتبال، مواضع خود را تشدید کرد. او در مصاحبه با شبکه زیتئو گفت: «آنچه اسرائیل سال‌هاست انجام می‌دهد، یک نسل‌کشی کامل است و به‌عنوان چنین مستند شده است».

او ضمن محکومیت بنیامین نتانیاهو و ایتامار بن‌گویر، از خاویر میلئی، رئیس‌جمهور آرژانتین نیز به‌دلیل حمایت از اسرائیل انتقاد کرد. باردم بر لزوم تفکیک میان دولت اسرائیل و جوامع یهودی تأکید کرد: «دولت اسرائیل و رهبران صهیونیست افراطی مانند نتانیاهو و بن‌گویر به هیچ‌وجه نماینده جوامع یهودی نیستند».

پیام نَکبه و پیوند دادن تاریخ فلسطین با غزه امروز

باردم در ادامه فعالیت‌های خود پیامی ویدئویی برای برنامه‌ای مرتبط با نمایش فیلم «All That’s Left of You» ارسال کرد؛ فیلمی درباره تجربه آوارگی فلسطینیان. او در این پیام، از مسئله نکبه و ارتباط آن با وضعیت کنونی فلسطینیان سخن گفت و خواستار توجه بیشتر به تاریخ و فرهنگ فلسطین شد.

بیشتر بخوانید:

پیام نکبه (Nakba message) اصطلاحی است که فلسطینیان برای توصیف وقایع سال ۱۹۴۸ و پیامدهای تأسیس دولت اسرائیل به کار می‌برند. در روایت فلسطینی، نکبه به آوارگی گسترده فلسطینیان، از دست دادن خانه‌ها و سرزمین‌هایشان و تبدیل شدن صدها هزار نفر به پناهنده اشاره دارد.

بر اساس آمار سازمان ملل، پس از جنگ ۱۹۴۸ حدود ۷۰۰ هزار فلسطینی از خانه‌های خود آواره شدند و بسیاری از آنان به کشورهای همسایه یا مناطق دیگر فلسطین مهاجرت کردند. فلسطینیان این رویداد را نقطه آغاز یک بحران تاریخی می‌دانند که آثار آن همچنان ادامه دارد.

در مقابل، روایت رسمی اسرائیل بر استقلال این کشور پس از پایان قیمومیت بریتانیا و جنگ با کشورهای عربی همسایه تأکید دارد و درباره علت و مسئولیت آوارگی فلسطینیان، روایت متفاوتی ارائه می‌کند. به همین دلیل، «نکبه» یکی از موضوعات مناقشه‌برانگیز تاریخی در خاورمیانه است.

ارتباط سخنان خاویر باردم با نکبه

خاویر باردم در پیام ویدئویی مرتبط با نمایش فیلم «All That’s Left of You» تلاش کرد میان گذشته تاریخی فلسطینیان و وضعیت امروز غزه ارتباط برقرار کند. او از این دیدگاه سخن گفت که مسئله آوارگی و رنج فلسطینیان با گذشت دهه‌ها پایان نیافته و برای بسیاری از فلسطینیان، جنگ غزه ادامه یک تجربه تاریخی طولانی تلقی می‌شود.

فیلم «All That’s Left of You» ساخته چرین دابیس داستان یک خانواده فلسطینی را در چند نسل روایت می‌کند و به موضوعاتی مانند آوارگی، هویت، حافظه تاریخی و پیامدهای نکبه می‌پردازد.

از سینما تا فوتبال؛ حضور سیاسی در جام جهانی

باردم در سال ۲۰۲۶، هم‌زمان با جام جهانی فوتبال، بار دیگر خبرساز شد. حضور او در ورزشگاه‌ها برای حمایت از تیم ملی اسپانیا با پیام‌های سیاسی همراه شد. گزارش‌ها حاکی از آن بود که او در جریان مسابقات جام جهانی از نمادهای مرتبط با فلسطین استفاده کرد و حضورش در کنار فوتبال را به فرصتی برای بیان دیدگاه‌های انسانی خود تبدیل کرد.

در جریان این دوره از مسابقات، باردم درباره تیم ملی اسپانیا نیز بر مفاهیمی مانند چندفرهنگی بودن و همبستگی اجتماعی تأکید کرد؛ موضوعی که بخشی از نگاه عمومی او به مسائل اجتماعی و سیاسی محسوب می‌شود.

چرا باردم به چهره‌ای متفاوت در هالیوود تبدیل شد؟

بخش مهمی از شهرت باردم در این زمینه به دلیل ترکیب چند عامل است: جایگاه جهانی او به عنوان بازیگر برنده اسکار، حضور مستمر در مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی جهان و تصمیم او برای استفاده از این تریبون‌ها جهت بیان دیدگاه‌های سیاسی.

در صنعتی مانند هالیوود که بسیاری از چهره‌ها درباره مسائل حساس سیاسی با احتیاط سخن می‌گویند، باردم مسیر متفاوتی انتخاب کرده است؛ مسیری که برای او هم تحسین هواداران و فعالان حقوق بشر را به همراه داشته و هم انتقاد مخالفانش را.

از جشنواره‌های سینمایی تا مراسم اسکار و حتی ورزشگاه‌های جام جهانی، باردم تلاش کرده است مرز میان «ستاره سینما» و «شهروند فعال» را کم‌رنگ کند؛ رویکردی که او را به یکی از بحث‌برانگیزترین چهره‌های سیاسی‌شده در سینمای معاصر تبدیل کرده است.

تصویر یک چهره جنجالی و تأثیرگذار

روند موضع‌گیری‌های خاویر باردم نشان‌دهنده تحولی تدریجی اما قاطع از یک اعلام همبستگی نمادین تا تبدیل شدن به یکی از چهره‌های اصلی کمپین تحریم سینمایی علیه اسرائیل است. او با تکیه بر جایگاه بین‌المللی خود و حمایت دولت اسپانیا، از واکنش‌های منفی حرفه‌ای عبور کرده و حتی آن را به فرصتی برای تثبیت «تغییر روایت» در افکار عمومی تبدیل کرده است.

با این حال، ادعاهای او درباره «نسل‌کشی» در غزه با واکنش‌های تند مقامات اسرائیلی و برخی نهادهای سینمایی مانند پارامونت مواجه شده است اما باردم به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های هالیوود در فضای سیاسی-هنری معاصر، توانسته خط‌مشی مشخصی را دنبال کند که فراتر از مرزهای حرفه‌ای و ملی اوست.