به گزارش مشرق، در شرایطی که از دیماه سال گذشته تا وقوع جنگ اخیر، عملاً کرکره بازار سرمایه پایین کشیده شده بود، انتظار غالب این بود که با بازگشایی مجدد بازار، به دلیل آسیبهای احتمالی به زیرساختهای تولید بهویژه در صنایع فولاد و پتروشیمی، بازار سهام با روندی نزولی باز شود. بااینحال، همزمان با بازگشایی مجدد بازار در ۲۹ اردیبهشت، برخلاف این انتظارات، بازار با رنگ سبز آغاز به کار کرد و در ادامه نیز با وجود نوسانات طبیعی، به یک روند نسبتاً پایدار و مثبت رسید. بهطور دقیقتر، شاخص کل بورس در زمان بازگشایی مجدد در تاریخ ۲۹ اردیبهشتماه در سطح ۳ میلیون و ۷۱۶ هزار واحد قرار داشت و اکنون، پس از نزدیک به یک ماه، به بیش از ۴ میلیون و ۹۸۰ هزار واحد رسیده است؛ یعنی رشدی بیش از یک میلیون و ۲۶۳ هزار واحد، معادل حدود ۳۴ درصد در کمتر از یک ماه. به اعتقاد کارشناسان، این وضعیت حاصل ترکیبی از تقویت عوامل بنیادی، اقدامات حمایتی دولت، رشد نرخ ارز و همچنین اثرات تورمی در اقتصاد بوده است.
درباره این موضوع با فردین آقابزرگی، برزو حقشناس و محمد میکائیلی، کارشناسان بازار سرمایه گفتوگو کرده ایم. به گفته کارشناسان، در صورت کاهش یا حذف سایه ریسکهای سیاسی، روند فعلی رشد بازار سرمایه میتواند دستکم تا اواسط تیرماه نیز ادامه پیدا کند؛ بهویژه باتوجهبه اینکه بخشی از صنایع بورسی، ماهیتی صادراتمحور دارند و نوسانات نرخ ارز که در ماههای گذشته رخ داده، میتواند بهطور مستقیم بر سودآوری آنها اثرگذار باشد.
بورس به دنبال احیای سرمایه اجتماعی
فردین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه اظهار داشت: «بعد از آرامش و رکود حاکم بر بورس طی سه تا چهار سال گذشته که واقعاً خستهکننده بود و قابل مقایسه با بازدهی سایر بازارها نبود، اکنون شاهد دور جدیدی از تعادل و به نظر من حتی میتوان گفت رشد نسبی در بازار هستیم. البته انتظار نداریم که شاخص کل بهصورت روزانه دو یا سه درصد رشد کند.
دیروز یک استثنا هم داشتیم؛ شاخص هموزن بیش از سه و نیم درصد افزایش را تجربه کرد که نشان میدهد شرکتهایی که بازگشایی شدند، با قیمتی بهمراتب بالاتر و خارج از دامنه نوسان سهدرصدی باز شدهاند. بااینحال، در مجموع تا این لحظه که صحبت میکنیم، بخشی زیادی از رشد شاخص ما از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا این محدوده اتفاق افتاده است؛ هرچند هنوز نسبت به برخی بازارها مثل مسکن عقبتر است.»
سیگنال مثبت نوسازی بخش تولید و مذاکرات به بورس
و مذاکرات به بورس وی افزود: «مؤلفههای بنیادی و اثرات گذشته همچنان بر فضای بورس اثرگذار بودهاند؛ از جمله آسیبهایی که برخی شرکتها در صنایع مختلف دیده بودند و در مقابل، فرصتهایی که برای بعضی شرکتها و صنایع ایجاد شده، بهویژه صنایعی که مواد اولیه را از داخل تأمین میکنند و فروش داخلی دارند. این وضعیت نوعی مزیت و در برخی موارد فرصت رقابتی برای آنها ایجاد کرده است.
در مجموع، انتشار اخبار نسبتاً مثبت درباره مذاکرات، همچنین متعادل شدن نرخ ارز (که در صورت ادامه روند نزولی میتواند تأمین مواد اولیه و ماشینآلات را برای شرکتها در آینده تسهیل کند) بهعنوان یک گشایش تلقی میشود. در کنار این موارد، کاهش تنشها و تهدیدهای جنگی نیز در بهبود فضای کلی بازار مؤثر بوده است. مجموع این عوامل باعث شده بورس چنین شرایطی را تجربه کند.»
بورس سبز میماند؟
او درباره تداوم شرایط موجود ادامه داد: «اما تداوم این وضعیت با شیب فعلی به نظر من نه متصور است و نه معقول؛ حتماً شاهد یک روند سینوسی خواهیم بود. کمااینکه هفته گذشته کل بازار منفی بود، اما از دیروز و امروز دوباره شاهد صفهای خرید قابلتوجهی هستیم. این نوسانات در یک مسیر کلی صعودی قرار دارد و به اعتقاد من تا شهریورماه و در آینده نزدیک، رسیدن شاخص کل به حدود شش میلیون واحد دور از انتظار نیست.
البته اینکه این روند تا چه حد پایدار بماند، باتوجهبه بازگشایی نمادها کمی جای تعجب داشت. برای مثال، سهمی که قبل از مجمع هزار و پانصد تومان بود، پس از تقسیم سود و کسر حدود دویست تومان، امروز در حالی بازگشایی شد که به حدود هزار و هفتصد تومان رسید. چنین تداومی در برخی موارد باعث میشود ذهنیت عمومی به سمت مقایسههای نادرست برود، درحالیکه این بازارها بههیچعنوان قابلقیاس مستقیم نیستند.»
ماهیت این بازار سینوسی است
آقابزرگی تصریح کرد: «خیلیها و حتی سرمایهگذاران، این پرسش را مطرح میکنند که چرا گاهی بازار بهصورت ناگهانی وارد صفهای خرید گسترده میشود؛ بهطوریکه حتی در برخی نمادها امکان خرید بهسادگی وجود ندارد. حتی سهمهایی که از نظر بنیادی یا تکنیکال مشکل خاصی ندارند، یکباره یا صف خرید میشوند یا عملاً نقدشوندگی آنها محدود میشود. به همین دلیل، پایداری این وضعیت همانطور که معمولاً هم در بازارهای مالی دیده میشود بیشتر ماهیتی سینوسی دارد و همراه با نوسان و اصلاح خواهد بود. البته من از واژه «ریزش» استفاده نمیکنم؛ اما در آینده نزدیک قطعاً شاهد یک اصلاح قیمتی در بورس خواهیم بود. این ذات بازار است و نمیتوان آن را یک دوره برگشت یا رکود یا حتی ریزش تعبیر کرد.
در حال حاضر بههیچوجه نمیتوان گفت بازار در وضعیت حبابی قرار دارد. ارزش دلاری بازار ما حدود ۱۱۰ میلیارد دلار است و میانگین P/E بازار هم کمتر از ۶ است؛ عددی که در مقایسه با بسیاری از دورههای گذشته، همچنان در محدودههای متعادل قرار دارد. البته انتظار هم نباید داشت شرکتهایی که از بنیاد قوی برخوردارند، دقیقاً همجهت با شرکتهایی حرکت کنند که وضعیت بنیادی خاصی ندارند.
در یک افق میانمدت، یعنی پنج تا شش ماه تا یک سال، این عدمتعادلها تا حد زیادی تعدیل میشود و شرکتهای دارای وضعیت بنیادی مناسب، رشد بهتری را تجربه خواهند کرد؛ اما واقعیت این است که طی ماههای اخیر، ارزش پول ملی بهویژه از بهمن ۱۴۰۴ تا امروز تغییر قابلتوجهی داشته است. همانطور که در بازار مسکن و خودرو هم مشاهده کردیم، قیمتها بههیچعنوان قابل مقایسه با گذشته نیستند. به بیان ساده، کاهش ارزش پول و انباشت نقدینگی در کشور بخش مهمی از رشد قیمتها را توضیح میدهد.»
واحدهای آسیب دیده پتروشیمی چالش یوتیلیتی دارند
این کارشناس بازار سرمایه تکمیل کرد: «در کنار این موارد، آسیبهایی که در دورههای تنش یا جنگ به برخی صنایع وارد شد بهخصوص صنایع پتروشیمی نیز قابلتوجه است. ماهیت این صنایع بهگونهای است که در یک زنجیره تولیدی (پایپلاین تولید) قرار دارند و پیچیدگی بازسازی یا احیای آنها میتواند زمانبر باشد. البته در حال حاضر بیشتر چالشها مربوط به تأمین گاز و یوتیلیتی است و برخی واحدها شاید هنوز با کمتر از ظرفیت کامل فعالیت کنند.
نکته مهم این است که ارزش ذاتی این شرکتها، باتوجهبه چشمانداز آینده و نقش آنها در بازسازی اقتصاد ایران، همچنان موردتوجه بازار قرار دارد. حتی در برخی توافقات بینالمللی، ارقامی در حد صدها میلیارد دلار برای سرمایهگذاری یا بازسازی مطرح میشود. همین موضوع باعث شده نگاه بازار سرمایه نیز به سمت ورود احتمالی سرمایه خارجی و بهبود شرایط آینده متمایل شود؛ هرچند این موضوع هنوز در حد چشمانداز است.»
اصلاح قیمت داریم؛ اما ریزش نه
وی ادامه داد: «باید تأکید کرد که نگاه بیش از حد خوشبینانه نیز میتواند منجر به «اوررئکشن» یا بیشواکنشی در بازار شود؛ یعنی قیمتها فراتر از واقعیتهای بنیادی حرکت کنند. در مقابل، وضعیت فعلی بازار را میتوان نرمال و طبیعی ارزیابی کرد. هرچند اشتیاق در بازار سرمایه برای جبران عقبماندگیها بالاست، اما این هیجان مثبت در نهایت باید در چهارچوب تعادل حرکت کند تا به پایداری برسد.
یعنی در شرایط فعلی، آنچه در بازار مشاهده میشود در قالب «اصلاح قیمت» قابلتعریف است و بههیچعنوان نمیتوان آن را «ریزش» نامید. اصلاح قیمت همواره جزء ذات بازارهای مالی است و در همه دورهها رخ میدهد، اما در صورت ثابت ماندن شرایط فعلی، به نظر من مسیر کلی بازار همچنان صعودی خواهد بود و شاخص کل حتماً به سمت سطوحی در حدود شش میلیون واحد حرکت میکند. حتی در کوتاهمدت نیز تا شهریورماه، این پتانسیل و ظرفیت در بازار دیده میشود.»
جایگاه سیاستگذار در بازار سرمایه
آقابزرگی عنوان کرد: «به نظر من، سیاستگذار باید بیش از هر چیز بر استفاده از ظرفیتهای بازار سرمایه تمرکز کند. از جمله این موارد میتوان به ارائه برنامههای شفاف در خصوص مدیریت رخدادهای غیرمترقبه و حدود دخالت نهادهای ناظر مانند شورای عالی بورس اشاره کرد؛ اینکه در چه شرایطی امکان توقف بازار وجود دارد، با چه ضوابطی و در چه بازه زمانی، باید کاملاً شفاف و از پیش مشخص باشد. در کنار این موضوع، کمک به افزایش سهام شناور آزاد شرکتها بهویژه شرکتهایی که بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم دولتی هستند از اهمیت بالایی برخوردار است.
در چهارچوب اصل ۴۴ قانون اساسی، باید از این فرصت استفاده شود تا شرکتهای وابسته به دولت به عرضه سهام ملزم شوند، نه به شکلی که بازار دچار اختلال شود، بلکه در جهت افزایش تدریجی و واقعی سهام شناور آزاد. هدف این نیست که صرفاً بلوکهای بزرگ در بازار عرضه شود، بلکه باید شناور آزاد شرکتها افزایش پیدا کند تا عمق بازار بیشتر شود. در چنین شرایطی، دیگر تنها دستبهدست شدن سهام بین افراد حقیقی مطرح نیست.
واقعیت این است که دولت، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، بخش عمدهای از بازار را در اختیار دارد و بنابراین نمیتواند صرفاً نقش نظارهگر داشته باشد. اینها در واقع از جمله وظایف سیاستگذار است که میتواند با استفاده از ابزارهای قانونی خود در حوزه بازار سرمایه و حتی بازار پول، شرکتها را به عرضه سهام و افزایش شفافیت و شناوری ملزم کند؛ موضوعی که در نهایت به تعمیق و کارآمدتر شدن بازار کمک خواهد کرد.»
بازار سرمایه در دوره طلایی خود
برزو حقشناس، کارشناس بازار سرمایه درباره سبزپوشی بورس در خردادماه اظهار داشت: «بازار سرمایه در حال حاضر در یکی از بهترین دورههای خود از نظر مؤلفههای بنیادی قرار دارد. به یاد ندارم در دورهای، شاخصهای بنیادی بازار تا این اندازه قوی و قابلاتکا بوده باشند. عاملی که از دیماه تا امروز بیشترین آسیب را به روند بازار وارد کرد، ریسکهای سیستماتیک داخلی و خارجی بود که در مقاطعی منجر به افت و حتی توقف معاملات شد. بااینحال، همزمان با بازگشایی بازار، علاوه بر تقویت مجدد مؤلفههای بنیادی، موضوع تورم نیز به آن اضافه شد؛ موضوعی که میتواند در آینده تا حدی از افتهای عمیق بازار جلوگیری کند.»
حذف سایه ریسک تنش سیاسی از بورس
وی افزود: «علت اصلی بهبود وضعیت فعلی بازار نیز به کمرنگشدن همین ریسکهای سیستماتیک بازمیگردد. زمانی که صحبت از توافقات یا امضای تفاهمنامهها مطرح میشود، حداقل این پیام را به فعالان اقتصادی میدهد که نگرانی از بروز تنشهای جدید کاهش یافته است. در چنین شرایطی، بهطور طبیعی سمت تقاضا در بازار سرمایه تقویت میشود. ماهیت بازار سرمایه نیز بهگونهای است که فعالان آن ذاتاً ریسکگریز هستند؛ بنابراین کاهش ریسکهای سیاسی و اقتصادی میتواند اثر مستقیم و محسوسی بر افزایش اطمینان و بهبود رفتار سرمایهگذاران داشته باشد. در حال حاضر، اگر اتفاق خاصی در جهت تشدید ریسکها رخ ندهد که در شرایط فعلی احتمال آن پایین به نظر میرسد حداقل تا میانه تیرماه میتوان انتظار داشت این روند ادامه پیدا کند.
البته بدیهی است که در این مسیر، برخی گروهها عملکرد مثبتتری خواهند داشت و برخی دیگر ممکن است رشد کمتری را تجربه کنند یا حتی درجا بزنند. از طرف دیگر، باتوجهبه نزدیکشدن به فصل برگزاری مجامع سالیانه، این عامل نیز میتواند به پویایی بازار کمک کند. بنابراین، در صورت ثبات شرایط فعلی ریسکها، حداقل تا میانه تیرماه میتوان تداوم وضعیت فعلی را محتمل دانست. البته موضوع ریسکها بحث جداگانهای است؛ چراکه اساساً ریسکهای سیاسی و سیستماتیک از آن دسته متغیرهایی هستند که بهسختی قابلتحلیل دقیق در بازار سرمایهاند و بیشتر ماهیتی غیرقابلپیشبینی دارند.»
حباب نداریم
او ادامه داد: «صحبت از حباب در شرایط فعلی، خندهدار است. وقتی تورم، جاماندگی بازار، مؤلفههای بنیادی شرکتها و سطح فعلی میانگین P/E را در نظر میگیریم، اساساً صحبت از حباب چندان قابلاتکا نیست. البته این به معنای انکار امکان شکلگیری حباب در بازار نیست؛ طبیعتاً در صورت رشدهای پرشتاب، هر بازاری میتواند وارد فاز حبابی شود، اما دستکم در وضعیت فعلی چنین شرایطی مشاهده نمیشود. درعینحال، این تصور وجود داشت که برخی شرکتها ممکن است بهزودی به چرخه تولید بازنگردند. هرچه این بازگشت سریعتر اتفاق بیفتد، روند بهبود بازار نیز شتاب بیشتری خواهد گرفت و این موضوع میتواند بهعنوان یک اتفاق مثبت برای بازار سرمایه تلقی شود.»
دامنه نوسان به پیش از دی برگردد
حقشناس در پایان یادآور شد: «به نظر میرسد اکنون زمان آن رسیده که سیاستگذار بازار در خصوص دامنه نوسان نیز بازنگری انجام دهد؛ دامنهای که در مقاطع پرریسک محدودتر شد، میتواند بهتدریج بازتر شود تا زمینه ورود نقدینگی به بازار فراهمتر شود. ادامه وضعیت فعلی و تداوم دامنه نوسان ۳ درصدی، در عمل میتواند مانعی برای رشد روانتر بازار باشد. لازم است سیاستگذار بازار سرمایه اجازه دهد نقدینگی با سهولت بیشتری وارد بازار شود و شرایط به سمت وضعیت پیش از بروز ریسکها بازگردد.»
سه دلیل اصلی سبزپوشی بازار سرمایه
محمد میکائیلی، کارشناس بازار سرمایه اظهار داشت: «ما در اکثر بازارها از جمله خودرو، مسکن و ارز الگوی نسبتاً مشابه را مشاهده کردهایم. ابتدا افت ناشی از شوکها و ریسکها و سپس رشدی شارپ. این روند عمدتاً تحتتأثیر شروع جنگ و سپس غلبه انتظارات تورمی بر فضای ناشی از جنگ شکل گرفت. اما در بازار سرمایه چنین الگویی بهوضوح دیده نشد؛ چراکه بازار در همان ابتدا با فضای مثبتتری بازگشایی شد. این موضوع دو دلیل اصلی داشت؛ اول اینکه بخشی از ریسکها پیش از وقوع جنگ در قیمتها لحاظ شده و بازار تا حدی آن را جذب کرده و دچار افت شده بود.
دوم اینکه در بازه شروع جنگ، زمانی که بازارهای موازی مانند دلار، خودرو و مسکن با افت مواجه شدند، بازار سهام عملاً بسته بود؛ بنابراین آن فاز افت قیمتی به طور مستقیم در بورس رخ نداد و عملاً از دسترس معاملات خارج شد. رشد فعلی بازار نیز چند عامل دارد؛ از جمله کاهش ریسکهای سیستماتیک که به بهبود فرایند قیمتگذاری کمک کرده، همچنین انتظارات تورمی و وضعیت روانی بازار. در حال حاضر شاهد بازاری کاملاً سبزیم که در بسیاری از نمادها صف خرید شکل گرفته و حتی نمادهایی که از نظر بنیادی وضعیت مطلوبی ندارند نیز در زمان بازگشایی با تقاضای قابلتوجهی مواجه میشوند.»
بازار چقدر ارزنده است؟
وی افزود: «اما پرسش اصلی این است که شاخص در محدوده ۵ میلیون تا چه حد از نظر ارزندگی قابلدفاع است؟ در اینجا میتوان دو سناریو را در نظر گرفت؛ سناریوی توافق و سناریوی تداوم تنش. در سناریوی توافق، با کاهش انتظارات نسبت به نرخ ارز، افت انتظارات تورمی، کاهش سود ناشی از موجودی انبار و کاهش سود تسعیر شرکتها مواجه خواهیم بود. در مقابل، هزینههای مالی، افزایش دستمزدها و چسبندگی تورم میتواند فشار مضاعفی بر سودآوری شرکتها وارد کند.
ازسویدیگر، در این سناریو بازار درآمد ثابت نیز بهعنوان رقیبی جدی برای بازار سهام مطرح خواهد شد. در سناریوی تداوم تنش نیز با شرایطی مواجهیم که تورم و نرخ ارز در سطوح بالاتر باقی میمانند، اما در این حالت نیز داراییهایی مانند دلار و طلا به رقبای جدی بازار سهام تبدیل میشوند و بخشی از نقدینگی را جذب میکنند. نکته مهم این است که در هر دو سناریو، آثار و آسیبهای احتمالی به زیرساختهای تولیدی هنوز به طور کامل نمایان نشده و میتواند در ماههای آینده بهویژه در فصل زمستان خود را به شکل افت تولیدات نشان دهد.
بنابراین از منظر ارزندگی، میتوان گفت بازار سهام در حال ورود به محدودهای است که ریسک آن افزایشیافته است. البته این رفتار در ذات بازار طبیعی است و همواره نوسان بین محدودههای ارزنده و نسبتاً گران وجود داشته است. در مجموع انتظار میرود در روزهای آینده بازار به سمت تعادل حرکت کند؛ بهویژه با توجه به اینکه بخش قابلتوجهی از اخبار مثبت نیز پیشتر در بازار مخابره و تا حد زیادی قیمتگذاری شده است.»
۱۱:۱۰ - ۱۴۰۵/۰۳/۲۶
