به گزارش مشرق، معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی استان ایلام روز جمعه، به تشریح نتایج مطالعه مداخلههای تخصصی درباره پیشگیری از خودکشی و کاهش چشمگیر تکرار اقدام به خودکشی پرداخت و گفت که یافتههای این پژوهش نشان میدهد که حمایت هدفمند روانشناختی و روانپزشکی، همراه با مداخلههای اجتماعی و خانوادگی میتواند نقش موثری در کاهش این آسیب داشته باشد.
این مطالعه از سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴ در استان ایلام و با رویکرد «برنامه جامع مداخله در خودکشی» اجرا شد و بر پایه آن «هلیلان» و «چوار» به سبب آمار بالای اقدام به خودکشی به عنوان شهرستانهای هدف انتخاب شدند.
در این مناطق بیش از چهار هزار غربالگری خانهبهخانه انجام شد و در نهایت ۳۵۰ نفر با استفاده از ابزارهای استاندارد سنجش افکار خودکشی و اضطراب شناسایی و برای دریافت خدمات تخصصی به درمانگاههای روانشناسی و روانپزشکی بیمارستان رازی ایلام ارجاع شدند.
یافتههای این پژوهش که در آن «مداخله تخصصی» و ایجاد «چتر حمایتی» نقشی کلیدی ایفا کرد، نشان میدهد عوامل روانشناختی، خانوادگی و فرهنگی اولویت بیشتری نسبت به مسائل اقتصادی در گرایش به خودکشی دارند، واقعیتی که نیازمند بازنگری جدی در رویکردهای پیشگیرانه است.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایلام در تشریح جزئیات مطالعه میدانی با محوریت عوامل پیشگیری از خودکشی که در دو سال گذشته با هدف کاهش آمار خودکشی در استان اجرا شد، از نتایج بسیار امیدوارکنندهای خبر داد.
دکتر جمیل صادقیفر باتوجه به اهمیت موضوع، اصلیترین دستاورد این پژوهش را کاهش نرخ تکرار اقدام به خودکشی از ۲۰ درصد معمول به کمتر از یک درصد در میان ۳۰۰ نفری دانست که مورد حمایت تخصصی قرار گرفته بودند.
این رقم اگرچه ممکن است در نگاه نخست تنها یک عدد ولو اندک به نظر برسد، اما در پشت خود داستانی از نجات جان انسانها و ایجاد امید برای خانوادههای در معرض بحران را پنهان کرده است.
آنچه این مطالعه را از برنامههای رایج پیشگیری متمایز میکند، رویکرد «مداخله تخصصی» و «کارآزمایی اجتماعی کاومونتی» آن است.
وی با اشاره به این که ایلام در پنج سال گذشته جزو سه استان نخست کشور از نظر آمار خودکشی بوده است، افزود: همین موضوع ضرورت اجرای برنامهای علمی، هدفمند و مبتنی بر مداخله را دوچندان میکرد تا بتوان از طریق شناسایی دقیق گروههای پرخطر، اقدامهای پیشگیرانه موثرتری انجام داد.
مداخله تخصصی گامی فراتر از اطلاعرسانی صرف
دکتر صادقیفر توضیح داد: ما در این پژوهش تنها به اطلاعرسانی صرف اکتفا نکردیم، بلکه با غربالگری دقیق، شناسایی افراد در معرض خطر و ارائه حمایتهای منسجم، کوشش کردیم ریشهها و عوامل اصلی گرایش به خودکشی را هدف اصلی مطالعه قرار دهیم.
این مداخله شامل دو بخش عمده بود: نخست غربالگری خانه به خانه در مناطق با آمار بالای اقدام به خودکشی (هیلان و چوار) که منجر به شناسایی ۳۵۰ نفر و ارجاع آنها به مراکز تخصصی شد.
دوم این که تماس تلفنی با همه ۳۰۰ نفری که در بازه زمانی مشخص اقدام به خودکشی کرده بودند و ارائه یک تا ۱۰ نشست مشاورهای و مداخله تخصصی شامل آموزش مهارتهای زندگی، حل مساله، کنترل خشم، مدیریت هیجان، افزایش تابآوری و موضوعهای مرتبط با بازگشت فرد به وضعیت روانی پایدار دیگر محرکهای دخیل در بروز خودکشی بود.
در این مناطق بیش از چهار هزار غربالگری خانهبهخانه انجام شد و افرادی که بر پایه ابزارهای استاندارد در معرض خطر یا دارای افکار خودکشی و اضطراب بالا بودند، شناسایی شدند.
ایجاد «چتر حمایتی» برای این مددجویان از طریق شمارههای تماس در دسترس از سوی پژوهشگران در واقع اطمینان خاطر و حس امنیت روانی را برای این افراد به همراه داشت.
پژوهش میدانی در ایلام ثابت کرد: مداخله تخصصی کلید کاهش تکرار خودکشی
چرایی اولویت عوامل خانوادگی و فرهنگی
یکی از نکتههای تحلیلی و کلیدی این مطالعه، برجسته شدن عوامل خانوادگی و فرهنگی به عنوان مهمترین عامل گرایش به خودکشی (بیش از ۵۰ درصد) بود، یافتهای که با تصور رایج مبنی بر اولویت یافتن مشکلهای اقتصادی در صدر علتهای خودکشی، تفاوت معناداری دارد.
دکتر صادقیفر در تحلیل این موضوع توضیح داد: اگرچه فقر، بیکاری و مشکلهای اقتصادی انکارناپذیرند و بر سلامت روان تاثیر منفی میگذارند، اما یافتههای این مطالعه نشان داد که ریشههای عمیقتری در روابط درون خانواده، تعارضهای زناشویی، ضعف پیوند پدران و مادران با فرزندان، نداشتن مهارتهای ارتباطی و گفتوگو و فقر فرهنگی نهفته است.
وی تاکید کرد: نباید دغدغههایی چون تحصیل، رشد و شکوفایی برای یک نوجوان ۱۲ یا ۱۳ ساله جای خود را به مسائل اقتصادی بدهد اما بروز تزلزل در چارچوب خانواده و کاهش روابط سالم سبب میشود که گفتوگو جای خود را به سکوت یا تقابل دهد و این امر باعث افزایش فشار روانی بر نسل جوان و نوجوان و ترغیب فرد به سمت راههای پرخطر میشود.
این مطالعه و پژوهش تحلیلی نشان داد که کاهش چشمگیر گفتوگو در خانوادهها، کمرنگ شدن روابط خویشاوندی و وابستگی بیش از حد به فضای مجازی و ابزارهای دیجیتال به جای ارتباطات انسانی واقعی، زمینهساز انزوای روانی افراد به ویژه قشر جوان و نوجوان و افزایش آسیبپذیری آنان در برابر بحرانهای روحی شده است.
لزوم نگاه جامع به سلامت روان فراتر از جسم
معاون دانشگاه علوم پزشکی ایلام بر تعریف جامع سلامت که افزون بر جسم، تندرستی و سلامت روانی، روحی، اجتماعی و معنوی افراد را نیز در بر میگیرد، تاکید کرد.
به باور صادقیفر، فشارهای اقتصادی، شغلی و اجتماعی بیش از همه بر سلامت روان نسل جوان اثر میگذارد و با مدیریت نکردن این فشارها، آسیبهای روانی و اجتماعی افزایش مییابد.
وی تاکید کرد که باید دستگاههای مختلف فرهنگی و آموزشی، نگاه جامعتری به موضوع سلامت روحی و روانی افراد داشته باشند و تنها بر سلامت جسم تمرکز نکنند و این مساله باید به ضرورتی حیاتی برای جامعه امروز تبدیل شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی استان ایلام گفت: یافتههای این پژوهش نشان میدهد که مداخله به موقع، حمایت روانشناختی و روانپزشکی و ایجاد چتر حمایتی منسجم میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش این آسیب اجتماعی داشته باشد.
نتایج فراتر از انتظار کاهش تکرار به کمتر از یک درصد
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایلام با اشاره به نتایج پایانی این مطالعه بیان کرد: در شرایط عادی حدود ۲۰ درصد از افراد دارای سابقه خودکشی ممکن است دوباره اقدام کنند، اما در این بررسی از میان ۳۰۰ نفری که مورد مطالعه قرار گرفتند، تنها دو نفر دوباره اقدام به خودکشی کردند که این به معنای رقمی کمتر از یک درصد است.
وی این نتیجه را بسیار مهم و امیدوارکننده توصیف کرد و افزود: این آمار نشان میدهد که اگر افراد در معرض خطر به موقع شناسایی شوند و حمایتهای تخصصی، روانی و اجتماعی دریافت کنند، میتوان از تکرار بسیاری از موارد خودکشی جلوگیری کرد.
صادقیفر تاکید کرد: این یافتهها ثابت کرد که مداخلههای روانشناختی و روانپزشکی در کنار حمایتهای خانوادگی و اجتماعی، تاثیر قابلتوجهی در کنترل و کاهش این آسیب دارند و میتوانند مسیر بازگشت فرد به زندگی عادی را هموار کنند.
مسائل خانوادگی و فرهنگی در صدر عوامل موثر
در این پژوهش میدانی مشخص شد که برخلاف برخی باورها و برداشتهای عمومی که مشکلهای اقتصادی را اصلیترین علت خودکشی میدانند، نتایج این مطالعه نشان داد که بیش از ۵۰ درصد دلایل اقدام به خودکشی به مسائل خانوادگی و فرهنگی مربوط است.
به گفته صادقیفر مشکلات زناشویی، تعارض میان پدران و مادران با فرزندان، ضعف مهارتهای ارتباطی، فقر فرهنگی و نبود گفتوگو در خانوادهها از مهمترین عواملی موثر بر پدیده خودکشی بود که در بررسیها شناسایی شدند.
وی افزود: این یافتهها نشان میدهد که هرچند مسائل اقتصادی، اشتغال و فشارهای معیشتی مهم هستند، اما نباید اقدام به خودکشی را تنها به مسائل اقتصادی محدود کرد.
پژوهش میدانی در ایلام ثابت کرد: مداخله تخصصی کلید کاهش تکرار خودکشی
افزایش نگرانکننده خودکشی در نوجوانان و جوانان
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایلام با اشاره به تغییر الگوی سنی اقدام به خودکشی در سالهای گذشته گفت: آنچه در این سال ها به صورت جدی دیده میشود، افزایش اقدام به خودکشی در میان نوجوانان و جوانان است به طوریکه نسبت به گذشته موارد بیشتری از خودکشی در این گروههای سنی گزارش میشود.
صادقیفر افزود: ما در این مطالعه به صورت مستقیم گروههای سنی را تفکیک و هدفگذاری نکردیم، اما یافتههای میدانی و مشاهدههای تکمیلی به روشنی نشان میدهد که آسیبهای روحی در میان نوجوانان و جوانان پررنگتر از گذشته شده است و این مساله باید به صورت جدی در سیاستگذاریهای پیشگیرانه دیده شود.
سلامت روان زیر فشار عوامل اجتماعی و اقتصادی
وی در ادامه با اشاره به تعریف سازمان جهانی بهداشت از تندرستی گفت: سلامت تنها نبود بیماری نیست، بلکه به معنای رفاه کامل جسمی، روانی، اجتماعی و در برخی نگاهها معنوی است و بنابراین اگر تنها به سلامت جسم توجه شود، بخش مهمی از واقعیت نادیده گرفته شده است.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایلام اظهار کرد: شاخصهای اجتماعی و اقتصادی در سطح کلان، نخستین تاثیر خود را بر سلامت روان میگذارند و فشارهای اقتصادی، بیکاری، ناامیدی نسبت به آینده، مشکلهای شغلی، تنشهای خانوادگی و کاهش سرمایه اجتماعی، همگی سلامت روان افراد را تهدید کنند.
وی افزود: به جای انکار مشکلها و فشارها باید آنها را مدیریت کرد و جامعهای که برای سلامت روان، سلامت اجتماعی و سلامت معنوی برنامه روشن نداشته باشد، در برابر این چالشها آسیبپذیرتر خواهد بود.
کاهش گفتوگو در خانوادهها و کمرنگ شدن ارتباطات اجتماعی
صادقیفر با ابراز نگرانی از کاهش ارتباطات خانوادگی و اجتماعی در جامعه امروز ادامه داد: یکی از مهمترین آسیبهای امروز، کم شدن گفتوگو و نیز محدود شدن مهارتهای ارتباطی در خانوادهها است و نسل نوجوان و جوان کمتر فرصت گفتوگوی واقعی با اعضای خانواده خود دارد.
وی اظهار کرد: سازمان بهداشت جهانی سالها پیش با شعار «بیایید با هم حرف بزنیم» بر اهمیت گفتوگو در حفظ سلامت روان تاکید کرده بود، اما در عصر دیجیتال روابط خانوادگی با خویشاوندان بیش از گذشته کاهش پیدا کرده است.
معاون دانشگاه علوم پزشکی ایلام یادآور شد: مشاهده شده است که امروز برخی جوانان به جای گفتوگو با خانواده، درد دل خود را در فضای مجازی یا حتی با ابزارهای هوش مصنوعی مطرح میکنند در حالی که این ابزارها نمیتوانند جای ارتباط انسانی واقعی را بگیرند.
صادقیفر افزود: برخلاف گذشته که مراودههای خانوادهها و ارتباطهای خویشاوندی پررنگ و مستمر بود، اکنون با دیجیتالی شدن سبک زندگی، ارتباطهای خانوادگی هم بسیار محدود و کمرنگ شده است و شبکههای حمایتی طبیعی و سنتی که در گذشته نقش مهمی در آرامش روانی افراد داشتند، تضعیف شدهاند.
ضرورت بازنگری در نگاه به پیشگیری از خودکشی
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایلام تاکید کرد: نتایج این مطالعه به روشنی نشان میدهد که برای پیشگیری از خودکشی، نمیتوان تنها به مسائل اقتصادی چسبید یا همه چیز را به معیشت نسبت داد بلکه عوامل فرهنگی، اجتماعی، خانوادگی و روانشناختی باید با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گیرند.
وی خواستار تقویت آموزش مهارتهای زندگی، گفتوگو، تحمل، کنترل خشم و حل مساله در خانواده، مدارس، دانشگاهها و رسانهها شد و گفت: خبرگزاریها و صدا و سیما، حوزه فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر نهادهای فرهنگی باید نقش فعالتری در این زمینه ایفا کنند.
صادقیفر افزود: اگر آموزشهای لازم از سنین پایین در خانواده و نظام آموزشی نهادینه شود، میتوان از بروز بخش قابل توجهی از بحرانهای روانی و اجتماعی پیشگیری و زمینه سلامت پایدارتر برای نسل جوان را فراهم کرد.
راهکارهایی تقویت مهارتهای ارتباطی و بازسازی سرمایههای اجتماعی
در مجموع یافتههای این مطالعه مداخلهای در ایلام، راهکارهای مشخصی پیش روی مسوولان و جامعه قرار میدهد.
تقویت آموزش مهارتهای زندگی مانند گفت وگو، تحمل، کنترل خشم، حل مساله و مدیریت هیجانها باید از دوران کودکی در خانواده، مدارس و دانشگاهها نهادینه شود.
نهادهای فرهنگی و آموزشی مانند رسانهها، آموزش و پرورش و دیگر تریبونها باید در جهت فرهنگسازی و اطلاعرسانی در زمینه سلامت روان و اهمیت روابط سالم خانوادگی نقش پررنگتری ایفا کنند.
بازسازی سرمایه اجتماعی در سایه کوشش برای تقویت روابط خانوادگی، ارتباطهای خویشاوندی و اجتماعی و ایجاد فضایی برای گفتوگوی سالم و صمیمی میتواند به کاهش انزوای روانی و افزایش تابآوری جامعه کمک کند.
نگاه چندبعدی به خودکشی پیشگیری از خودکشی که سیاستگذاران حوزه سلامت و اجتماعی باید از کاهش دادن عوامل خودکشی به مسائل اقتصادی پرهیز کرده و نگاهی چندبعدی را به عوامل فرهنگی، خانوادگی و روانشناختی داشته باشند.
۰۶:۰۴ - ۱۴۰۵/۰۳/۰۲
