به گزارش مشرق، سیاوش قدوسی کارشناس مسائل اروپا نوشت:
سفر امانوئل مکرون به دمشق، نخستین سفر یک رهبر برجسته اروپایی به سوریه پس از سقوط دولت بشار اسد، تنها یک دیدار دوجانبه نبود؛ بلکه بخشی از تحرکات گسترده دیپلماتیک غرب در آستانه نشست سران ناتو در آنکارا محسوب میشود.
این سفر، همزمان با تحولات امنیتی سوریه، مذاکرات مربوط به آینده منطقه و تنشهای ادامهدار پیرامون ایران، از تلاش بازیگران غربی برای بازتعریف نقش خود در خاورمیانه پس از تغییر موازنههای قدرت حکایت دارد.
۱. زمانبندی سفر؛ پیامی فراتر از یک دیدار دوجانبه
مکرون در مسیر حضور در اجلاس سران ناتو در آنکارا، توقفی در دمشق داشت؛ موضوعی که نشان میدهد این سفر بخشی از یک ابتکار دیپلماتیک گستردهتر بوده و نباید آن را صرفاً یک دیدار دوجانبه تلقی کرد. انتخاب دمشق بهعنوان نخستین مقصد منطقهای پیش از حضور در اجلاس ناتو، حامل این پیام است که سوریهِ پس از سقوط بشار اسد به یکی از پروندههای مهم سیاست خارجی اروپا تبدیل شده است.
از سوی دیگر، این سفر را میتوان نخستین گام جدی اتحادیه اروپا برای عادیسازی روابط با دولت جدید سوریه به رهبری احمد الشرع دانست؛ اقدامی که میتواند مقدمهای برای بازگشت تدریجی دمشق به تعاملات سیاسی و اقتصادی با غرب باشد.
۲. توافقات اقتصادی؛ فرانسه بهدنبال سهم در بازسازی سوریه
یکی از مهمترین دستاوردهای این سفر، امضای تفاهمنامههایی با هدف گسترش همکاریهای اقتصادی و توسعهای میان دو کشور بود. دولت جدید سوریه بازسازی زیرساختهای آسیبدیده پس از سالها جنگ داخلی را مهمترین اولویت خود اعلام کرده و در همین چارچوب، پروژههایی نظیر خرید هواپیماهای ایرباس و جذب سرمایهگذاری خارجی را دنبال میکند.
همزمان، مقامهای سوری از نقش فرانسه در تلاش برای کاهش یا لغو بخشی از تحریمهای بینالمللی علیه دمشق قدردانی کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد پاریس در تلاش است علاوه بر نقش سیاسی، جایگاه اقتصادی خود را نیز در سوریه پس از جنگ تثبیت کند.
در مقابل نیز فرانسه با تأکید بر آغاز «فصلی تازه از ثبات و صلح»، میکوشد خود را یکی از نخستین شرکای غربی دولت جدید سوریه معرفی کند و سهمی مؤثر در روند بازسازی این کشور به دست آورد.
۳. انفجارهای دمشق؛ یادآوری شکنندگی امنیت
همزمان با حضور رئیسجمهور فرانسه در دمشق، دو انفجار در نزدیکی هتل محل اقامت هیئت فرانسوی و میدان استانداری رخ داد که دهها زخمی بر جای گذاشت.
اگرچه مقامهای سوری و فرانسوی تأکید کردند این انفجارها تهدید مستقیمی علیه هیئت فرانسوی نبوده و برنامه سفر بدون تغییر ادامه یافته است، اما وقوع چنین حوادثی در قلب پایتخت سوریه، آن هم همزمان با حضور یکی از مهمترین رهبران اروپایی، نشان داد که وضعیت امنیتی این کشور همچنان با ثبات فاصله دارد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، بیشتر قربانیان این حملات از نیروهای وابسته به دولت جدید سوریه بودند؛ موضوعی که این احتمال را تقویت میکند که هدف اصلی مهاجمان، تضعیف دولت انتقالی و ایجاد بیثباتی داخلی بوده است، نه حمله مستقیم به هیئت فرانسوی.
این انفجارها همچنین تنها چند روز پس از یک حمله خونین دیگر در دمشق رخ داد و بار دیگر نشان داد که باوجود تغییر ساختار سیاسی، تهدید گروههای تروریستی و شبکههای مسلح همچنان یکی از چالشهای اصلی دولت جدید سوریه باقی مانده است.
۴. رقابت برای نفوذ در سوریه جدید
سفر مکرون را باید در چارچوب رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای تعیین جایگاه خود در سوریه پس از سقوط دولت اسد تحلیل کرد.
فرانسه تلاش میکند پیش از آنکه بازیگرانی مانند ترکیه، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس یا حتی آمریکا ابتکار عمل را به دست بگیرند، روابط سیاسی و اقتصادی خود با دمشق را تثبیت کند و در پروژههای بازسازی و سرمایهگذاری آینده سهم قابل توجهی داشته باشد.
در مقابل، دولت جدید سوریه نیز برای تثبیت مشروعیت بینالمللی خود، بهشدت به جذب سرمایهگذاری خارجی، کاهش تحریمها و برقراری روابط گستردهتر با کشورهای غربی نیاز دارد؛ رویکردی که میتواند مسیر متفاوتی نسبت به سالهای گذشته برای سیاست خارجی دمشق ترسیم کند.
۵. دولت انتقالی سوریه و آزمون امنیت
با وجود تحرکات دیپلماتیک، مهمترین چالش دولت جدید سوریه همچنان مسئله امنیت است.
تکرار حملات تروریستی در دمشق نشان میدهد دولت انتقالی هنوز نتوانسته کنترل کامل امنیتی بر سراسر کشور برقرار کند و گروههای افراطی یا شبکههای باقیمانده از سالهای جنگ همچنان توانایی انجام عملیات در پایتخت را دارند.
این وضعیت، علاوه بر ایجاد نگرانیهای امنیتی، برای شرکتها و سرمایهگذارانی که قصد ورود به پروژههای بازسازی سوریه را دارند نیز یک عامل بازدارنده مهم محسوب میشود.
۶. پیوند سفر دمشق با پرونده ایران و نشست ناتو
سفر مکرون را نمیتوان جدا از تحولات همزمان منطقه تحلیل کرد. این سفر در شرایطی انجام شد که اجلاس سران ناتو در آنکارا در آستانه برگزاری بود، تنشها پیرامون تنگه هرمز همچنان ادامه داشت و تحولات مربوط به ایران نیز بخش مهمی از فضای امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار داده بود.
در چنین شرایطی، سفر رئیسجمهور فرانسه به دمشق را میتوان بخشی از تلاش گستردهتر غرب برای بازآرایی نفوذ خود در خاورمیانه دانست؛ تلاشی که از سوریه آغاز میشود، در نشست ناتو درباره آینده امنیت منطقه ادامه مییابد و همزمان با تحولات مربوط به ایران و خلیج فارس نیز پیوند خورده است.
از این منظر، سقوط دولت اسد تنها یک تغییر سیاسی در سوریه نبود، بلکه موازنه قدرت در غرب آسیا را نیز دستخوش تحول کرد و اکنون بازیگران غربی میکوشند با ابزارهای سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک، جایگاه خود را در این نظم جدید تثبیت کنند.
در نهایت، سفر مکرون به دمشق را باید فراتر از یک دیدار دوجانبه ارزیابی کرد. این سفر بخشی از راهبرد گستردهتر غرب برای حضور فعالتر در سوریه پس از سقوط دولت اسد و شکلدهی به نظم جدید منطقهای است؛ نظمی که در آن رقابت بر سر نفوذ سیاسی، بازسازی اقتصادی و امنیت منطقه، همزمان در چند جبهه دنبال میشود.
با این حال، انفجارهای همزمان با این سفر نشان داد که دولت جدید سوریه هنوز با چالشهای امنیتی جدی روبهرو است و مسیر تثبیت ثبات داخلی و جذب سرمایهگذاری خارجی، مسیری طولانی و پرهزینه خواهد بود. از سوی دیگر، همزمانی این سفر با اجلاس ناتو و تحولات مربوط به ایران نشان میدهد که پرونده سوریه دیگر صرفاً یک مسئله داخلی نیست، بلکه به یکی از اضلاع اصلی بازآرایی ژئوپلیتیکی خاورمیانه تبدیل شده است.
