به گزارش مشرق، جنگنده سوخو-۳۵ بدون شک یکی از تواناترین جنگندههای نسل ۴.۵ در جهان است. اما آنچه این پرنده را به یک شکارچی مهلک در آسمان تبدیل میکند فراتر از موتورهای تغییربردار رانش معروف که مانور پذیری بالایی رقم میزند، معماری پیچیده سیستم راداری آن است.
صرف نظر از زمانبندی تحویل، بررسی فناوریهای به کار رفته در N۰۳۵ Irbis-E (معروف به پلنگ برفی) برای درک توانمندیهای این پرنده ضروری است. این رادار که توسط مؤسسه تحقیقاتی تیخومیروف توسعه یافته، ثابت میکند که فناوری آرایه فازی غیرفعال (PESA) هنوز حرفهای زیادی برای گفتن دارد.
در ادامه، سه ویژگی خاص و متمایزکننده این سیستم راداری را کالبدشکافی خواهیم کرد.
۱. اسکن ترکیبی؛ عبور از محدودیتهای میدان دید
اکثر جنگندههای مدرن غربی به سمت رادارهای آرایه فازی فعال (AESA) با آنتنهای ثابت حرکت کردهاند. آنتنهای ثابت، پرتوهای امواج را به صورت کاملاً الکترونیکی هدایت میکنند که سرعت بسیار بالایی دارد، اما نقطه ضعف آنها محدودیت زاویه دید (معمولاً ۶۰ درجه در هر طرف دماغه) است.
روسها در رادار Irbis-E از یک رویکرد هیبریدی (ترکیبی) استفاده کردهاند. صفحه ۹۰ سانتیمتری این رادار، علاوه بر اسکن الکترونیکی فوقسریع، بر روی یک پایه متحرک هیدرولیکی دو محوره نصب شده است.
مزیت تاکتیکی:
این ترکیب به رادار اجازه میدهد تا زاویه دیدی معادل ۱۲۰ درجه از خط مرکزی دماغه داشته باشد. این یعنی خلبان سوخو-۳۵ میتواند یک موشک راداری را به سمت هدف شلیک کند و سپس با زاویه نزدیک به ۹۰ درجه از هدف دور شود (مانور Beam)، در حالی که رادار همچنان به صورت مکانیکی به سمت عقب چرخیده و اطلاعات هدایت را به موشک ارسال میکند. این قابلیت بقاپذیری جنگنده را در نبردهای فراتر ازخط دید به شدت افزایش میدهد.
لازم به ذکر است گرچه این رادار یک PESA است، پردازندههای دیجیتال Solo-۳۵.۰۱ و Solo-۳۵.۰۲ به آن توانایی رهگیری همزمان ۳۰ هدف و درگیری با ۸ هدف را در حالت Track While Scan میدهند که همتراز با بسیاری از رادارهای AESA است.
۲. توان خروجی مهارنشدنی و مدیریت پهنای پرتو
رادار Irbis-E در باند فرکانسی X (محدوده ۸ تا ۱۲ گیگاهرتز) کار میکند، اما تفاوت آن با سایر رادارها در نیروی خام است. این سیستم میتواند به توان خروجی پیک معادل ۲۰ کیلووات دست پیدا کند که رقم بسیار خیرهکنندهای برای یک جنگنده محسوب میشود.
چرا این توان خروجی اهمیت دارد؟
در فیزیک رادار، قدرت بازگشت سیگنال با توان چهارم فاصله نسبت عکس دارد. برای دو برابر کردن برد، توان رادار باید ۱۶ برابر شود. Irbis-E با استفاده از این توان خروجی عظیم، میتواند اهداف هوایی با سطح مقطع راداری (RCS) حدود ۳ متر مربع (مانند جنگنده اف-۱۶ یا اف-۱۸ بدون تسلیحات خارجی) را از فواصل بیش از ۳۰۰ کیلومتری شناسایی کند(با برد درگیری اشتباه نشود).
۳. تلهگذاری برای رادارگریزها با آرایههای مکمل باندL
شاید جذابترین فناوری مرتبط با سیستم راداری سوخو-۳۵، در نوک بالهای آن نهفته باشد. رادار Irbis-E (به عنوان رادار اصلی) برای کشف جنگندههای پنهانکار مانند F-۳۵ با چالش روبروست و برد کشف آن در برابر اهداف ۰.۰۱ متر مربعی به زیر ۱۰۰ کیلومتر افت میکند.
برای رفع این نقص، طراحان روس از فناوری آرایههای مکمل N۰۳۶B-۱-۰۱ استفاده کردهاند:
این آنتنها در لبههای بال نصب شدهاند و برخلاف رادار اصلی، از نوع آرایه فازی فعال هستند.
جادوی فرکانس:
این رادارها در باند L (طول موج ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر) عمل میکنند. پوششهای جاذب امواج رادار و طراحی هندسی جنگندههای پنهانکار، برای انحراف امواج کوتاه باند X (رادارهای کنترل آتش استاندارد) بهینه شدهاند. امواج بلندتر باند L به دلیل پدیدهای فیزیکی به نام پراکندگی رزونانس ، میتوانند با بدنه و بالهای این جنگندهها درگیر شده و سیگنال بازگشتی قدرتمندی تولید کنند.
رادارهای باند L بالهای سوخو-۳۵ دقت لازم برای قفل کردن مستقیم موشک را ندارند، اما به عنوان سیستم هشدار اولیه عمل کرده و موقعیت تقریبی جنگندههای پنهانکار را کشف میکنند. سپس سیستم کنترل آتش سوخو-۳۵ میتواند رادار اصلی Irbis-E را با تمام قدرت (پرتو باریک ۲۰ کیلوواتی) و همچنین جستجوگرهای فروسرخ (IRST) را به سمت آن محدوده خاص نشانه رود تا قفل تسلیحاتی انجام شود.
قدرت متمرکز در برابر پنهانکاری
در دنیایی که طراحان غربی بر ندیدن و دیده نشدن و فناوری پنهانکاری و رادارهای AESA با احتمال رهگیری پایین تمرکز کردهاند، طراحی سیستم راداری سوخو-۳۵ بازتابی از دکترین متفاوت هوافضای روسیه است: قدرت خروجی بالا، انعطافپذیری مکانیکی و استفاده از طیفهای فرکانسی مکمل.
اگرچه عدم استفاده از رادار AESA به عنوان رادار اصلی میتواند یک ضعف فناورانه حساب شود اما Irbis-E با تلفیق این سه فناوری توانسته است سوخو-۳۵ را به یکی از خطرناکترین پلتفرمهای رهگیری در قرن بیست و یکم تبدیل کند. ورود احتمالی این تجهیزات به سازمان رزم نیروی هوایی ایران، میتواند معادلات شناسایی و درگیری هوایی در منطقه را با تغییرات معناداری مواجه کند.
