کد خبر 981739
تاریخ انتشار: ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۱:۴۹
میراث پهلوی از کاسپین

یک سال پس از امضای کنوانسیون مربوط به رژیم حقوقی دریای خزر، در حالی مسائل مربوط به این دریا و به‌ویژه سهم ایران از آن، باردیگر در عرصه رسانه‌ای و سیاسی مطرح شده است که بنابر تأکید وزارت خارجه کشورمان، هیچ‌گونه تحول جدیدی در این عرصه روی نداده است.

به گزارش مشرق، یک سال پس از امضای کنوانسیون مربوط به رژیم حقوقی دریای خزر، در حالی مسائل مربوط به این دریا و به‌ویژه سهم ایران از آن، باردیگر در عرصه رسانه‌ای و سیاسی مطرح شده است که بنابر تأکید وزارت خارجه کشورمان، هیچ‌گونه تحول جدیدی در این عرصه روی نداده است. بدین‌ترتیب، ریشه‌یابی روند اخیر از یک سو و نگاهی دوباره به ماهیت رژیم حقوقی خزر از سوی دیگر، ضروری به‌نظر می‌رسد. دریاچه خزر بزرگ‌ترین دریاچه دنیاست و با وجود وسعتی که دارد، مشمول کنوانسیون حقوق دریاها نمی‌شود و تابع رژیم حقوقی مخصوص به خود است که در گذشته، مبنای آن قراردادهای 1921 و 1940 ایران و شوروی سابق بوده است.

ببینید:

از سال ‌1991 و با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و افزایش کشورهای ساحلی دریای خزر از دو به پنج کشور، حال سه کشور تازه‌استقلال‌یافته، یعنی آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان، به‌دنبال تعیین رژیم حقوقی جدیدی برای خزر بودند. همین امر موجب ایجاد ترتیبات جدید براساس الگوی جدید بین کشورهای مذکور شد.  رژیم حقوقی دریای خزر از عوامل مختلف اقتصادی، سیاسی، ژئوپلیتیک و امنیت انرژی در جهان متأثر شده است و با ورود کنسرسیوم‌های نفتی و گازی چندملیتی و بازشدن پای قدرت‌های فرامنطقه‌ای برای استخراج نفت، بحث تعیین رژیم حقوقی جدید توجه گسترده محافل حقوقی سیاسی را در سطح بین‌المللی به خود معطوف کرده است. ازاین‌رو، پس از برگزاری 51 نشست تخصصی در سطح کارشناسان و وزرای امورخارجه و چهار اجلاس در سطح سران، کشورهای ساحلی دریای خزر در مرداد سال گذشته در قزاقستان دور هم جمع شدند تا مذاکرات چندساله خود را به‌نتیجه برسانند و توافقنامه تاریخی و تعیین‌کننده‌ای درباره وضع حقوقی دریای خزر به امضای روسای پنج کشور قزاقستان، روسیه، جمهوری اسلامی ایران، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان رسید.

در این کنوانسیون، تصریح می‌شود همه مسائل حقوقی دریای خزر فقط با اتفاق‌نظر پنج کشور عملی و اجرایی است. این نکته بسیار مهمی است که کاملا رژیم حقوقی این دریا را از کنوانسیون دریاها جدا می‌کند. همچنین، این کنوانسیون رفت‌وآمد کشتی‌های نظامی خارجی را در این دریا کاملا ممنوع می‌کند و این اهمیت بسیاری ازلحاظ امنیت ملی کشورهای حاشیه خزر دارد. همچنین، در این کنوانسیون روشن می‌شود که خطوط مبدأ برای رژیم حقوقی با اتفاق‌نظر پنج کشور بعدا تعیین خواهد شد. درهمین‌زمینه، رییس‌جمهوری کشورمان درباره این ماده از کنوانسیون دریای خزر گفته بود: «درباره خطوط مبدأ، نکاتی در این کنوانسیون آمده، به‌ویژه در یک بند آمده که شرایط ساحل بعضی از کشورها به‌گونه‌ای است که نیازمند مقرراتی ویژه است و این به ساحل دریای خزر اشاره می‌کند که این ماده برای ما بسیار اهمیت دارد؛ اما درعین‌حال، خط مبدأ هنوز در این کنوانسیون روشن نیست و در موافقتنامه‌های بعدی باید روشن شود». 
آقای روحانی با اشاره به اینکه حدود بستر و زیربستر هم در این موافقتنامه روشن نمی‌شود و تعیین آن به آینده واگذار می‌شود و این یکی از مسائلی بوده که حدود 22 ‌سال است درباره دریای خزر بین این پنج کشور مذاکره می‌شود، گفت: «برخی مسائل حل‌وفصل شده و برخی مسائل باقی مانده است و این دو مسأله یکی خطوط مبدأ و دیگری حدود بستر و زیربستر همچنان برای موافقتنامه‌های بعدی باقی می‌ماند».

محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان نیز درباره نشست آکتائو و کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر گفته بود: نه 50 درصد مبنایی دارد و نه 11 درصد که براساس یک تصور موهوم است که شوروی سابق می‌خواست به ایران تحمیل کند و هیچ وقت شکل نگرفته و نخواهد گرفت. وی تاکید کرد: خط 
حسینقلی خان - آستارا را هیچ‌گاه نخواهیم پذیرفت.

ظریف: با بیان اینکه در این کنوانسیون هیچ تعیین مرز و سرزمینی صورت نگرفته، عنوان کرد: در این کنوانسیون تمامیت ارضی ایران حفظ شده و برای مذاکرات آینده یک آماده سازی شده است که انشاالله مبدا با منافع ملی کشور حفظ و ترسیم شود.

البته، همزمان با امضای این کنوانسیون جمهوری اسلامی ایران سندی رسمی با عنوان «اعلامیه تفسیری» منتشر کرد که در آن، ملاحظات کشورمان درباره این کنوانسیون درج شده است. در بحشی از اعلامیه تفسیری جمهوری اسلامی آمده است: «ایران مقررات و مفاد مربوطه قرارداد 1921 میان ایران و جمهوری سوسیالیست فدراتیو روسیه و همچنین قرارداد 1940 بازرگانی و بحرپیمایی میان ایران و اتحاد جماهیر سوسیالیست شوروی را یادآوری و خاطرنشان می‌کند». براساس این اعلامیه تفسیری در کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر، محدوده بستر و زیربستر تعیین نشده است و این کار باید متعاقبا و در توافق میان طرف‌های ذی‌ربط انجام شود. همچنین، بند سوم از بخش مربوط به تعریف خطوط مبدأ مستقیم در ماده یک کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر به وضعیت ساحل جمهوری اسلامی ایران در دریای خزر اشاره می‌کند. هدف از نگارش این بند، مدنظر قراردادن و توجه به وضعیت ویژه ایران بوده است. به‌علاوه، همان‌گونه که در کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر تصریح شده است، روش تعیین (ترسیم) خطوط مبدأ مستقیم باید در موافقتنامه‌ای جداگانه میان همه طرف‌های ذی‌ربط کنوانسیون معین شود.

جنجال دوباره بر سر موضوع رژیم حقوقی دریای خزر از هفته گذشته و پس از آن آغاز شد که آقای محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران، به‌منظور پاسخ به سوال چند نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی درباره این موضوع، به بهارستان رفت. نمایندگان طرح‌کننده سوال درنهایت از توضیحات ظریف قانع شدند؛ اما همین امر کافی بود تا افکار عمومیِ حساس درباره مسأله خزر، درمعرض تحریکات رسانه‌ای خارجی قرار بگیرد. به‌عنوان مثال، رضا پهلوی، فرزند شاه مخلوع ایران که مدتی است تلاش می‌کند خود را به‌عنوان «رهبر اپوزیسیون» جمهوری اسلامی معرفی کند، با انتشار مطلبی در صفحه توییتر خود تلاش کرد چنین وانمود کند سهم ایران از دریای خزر در حال ازدست‌رفتن است و مردم باید از طریق اِعمال فشار بر نمایندگان مجلس، جلو تصویب کنوانسیون خزر را بگیرند.

این اعتراض فرزند محمدرضا در حالی است که پدرش سهم مشاع‌بودن دریای خزر را دنبال نکرد و روس‌ها با زور و ضعفی که محمدرضا پهلوی از خود نشان داد، توانستند او را به خط مستقیم ساحلی حسینقلی‌خان آستار راضی کنند؛ موضوعی برخلاف قرارداد 1921؛ یعنی پهلوی چندان مقاومتی دربرابر اجرای آن قرارداد از خود نشان نداد. هرچند مشاع‌بودن دریا و قرارداد 1921 ملاک بود، به‌دلیل ضعف رژیم پهلوی نتوانستیم از مشاع‌بودن دریای خزر و حق مشترک استفاده کنیم و روس‌ها خطی فرضی بر ایران تحمیل کردند و این کوتاهی متوجه شاه است که مشاع‌بودن را از دست داد. بااین‌حال، پس از پیروزی انقلاب اسلامی از حق مشاع برای ماهیگیری استفاده می‌شد و تا خط ساحلی شوروی، کشتی می‌فرستادیم و این روند ادامه داشت تا اینکه با فروپاشی شوروی همزمان شد و چهار کشور دیگر در سواحل دریای خزر شکل گرفت و مدعی ساحل شدند و مذاکرات برای تعیین مرزهای دریایی در خزر شکل گرفت. 

منبع: صبح نو                          

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 10
  • در انتظار بررسی: 0
  • غیر قابل انتشار: 12
  • IR ۱۲:۰۳ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
    21 14
    چطور در مورد بحرين که تنها در سال 1334 يکبار ايران مدعي مالکيت آن بوده اينهمه حرف است اما در مورد خزر حق با روسيه است . شايد حق 50درصدي ايران روي شکل منطقي نباشد اما مگر جبل الطارق يا جزاير مالويناس نيست چرا انگليس زير بار نمي رود حالا ما در شرايطي که خيلي روي کارت روسيه حساب مي کنيم وارد مذاکره با روسيه مي شويم واز قبل هم قبول داريم که حق ما بيش از 11 درصد نيست علي برکت ا..
    • DK ۱۷:۰۵ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
      4 3
      ظاهرا نمی فهمید که ما باید آذربایجان و ترکمنستان را راضی کنیم و نه روسیه را. آنها هم زیر بار نمی روند. حق هم دارند.
    • حجت IR ۱۸:۲۱ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
      2 0
      اندیشمند چطور از چیزی دفاع می کنی و دم می زنی که حتی روی کاغذ هم درست نیستش؟؟؟؟؟!!!
  • SE ۱۲:۰۸ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
    9 7
    یعنی اینها شعور ندارند خودشان یکبار متن فارسی قراردادهای 1921 و 1941 ایران و شوروی را بخوانند و به چشم خود ببینند که هیچ بحث و اشاره ای به تقسیم دریا و سهم خیالی بیست درصدی برای ایران وجود ندارد؟ و یا اینقدر نادان هستند که نمی دانند تعیین مرز آبی کشورها به عنوان سند رسمی بین المللی ثبت می شود و نمی شود آن را مخفیانه انجام داد؟
  • IR ۱۳:۱۶ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
    19 15
    پهلوی بی شرف
  • بابک IR ۱۳:۳۱ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
    27 18
    اقای مشرق کمی تاریخت ضعیفه سال ۱۹۲۱ پهلوی نبود رژیم درمانده قاجار بود
    • IR ۱۴:۳۷ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
      17 12
      شما درست نخوندی مشرق میگه شاه خائن سست عنصر نسبت به حق مشاعی که در قرارداد1921 بوده کوتاهی کرده و اون حق رو محافظت نکرده و روسیه خط فرضی برخلاف اون قرارداد رو بر ایران تحمیل کرده
    • IR ۱۶:۰۶ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۵
      12 11
      قاجار اگه درمانده بود پهلوی چی بود؟بازم قاجار میجنگید با روس و انگلیس پهلوی چی؟
    • IR ۰۰:۳۲ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۶
      2 3
      تو تمام دوران تاریخ مرور کنی میبینی که این قاجار بود که دربرابر ابر قدرت ها از جمله شوروی با شجاعت جنگیدند اونم موقعی که منابع بودجع کشور بسیار محدود بود اما پهلوی که ادعای اربابی منطقه رو میکردند و بودجه منابع سرشار نفت و ثروت اختیارشون بود چه ... خوردن؟!
  • پرهام IR ۰۶:۵۵ - ۱۳۹۸/۰۵/۱۶
    2 1
    سلام،اصلا چرا باید برای تجزیه شوروی و مستقل شدن جمهوریهای اون ،ایران برای کادو از سهم خودش از دریای خزر عقب نشینی کنه،چرا خوهان بازپس گیری سرزمینهای اشغالیش از شوروی نشد.

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس