محمد بن سلمان - نمایه

شواهد، خبر از شکنجه، قتل وحشیانه و تکه‌تکه کردن بدن جمال خاشقجی با «اره استخوان‌بُر» به دستور محمد بن سلمان و توسط نزدیک‌ترین افراد به ولی‌عهد سعودی می‌دهند.

سرویس جهان مشرق - پرونده مفقود شدن «جمال خاشقجی [۱] » (خبرنگار منتقد رژیم حاکم بر عربستان [۲] ) در کنسولگری سعودی در استانبول بالأخره تقریباً بسته شد، اما نکته تعجب‌آور، این‌که این پرونده انتهایی کاملاً کمدی داشت. کمدی نه از این نظر که خاشقجی (معرب «قاشقچی» به معنای «قاشق‌ساز [۳] ») صحیح و سالم است و گمانه‌زنی‌ها درباره قتل او توسط رژیم سعودی، اشتباه و یا چنان‌که ترامپ می‌گفت، مصداق قصاص قبل از جنایت بود، بلکه از این نظر که آل‌سعود با یک دروغ خنده‌دار قصد فیصله دادن به مسئله را دارد. بعد از ۱۸ روز دروغ درباره خروج خاشقجی از کنسولگری و انکار اطلاع داشتن از سرنوشت وی [۴] ، اکنون سعودی‌ها می‌گویند خاشقجی [۵] در یک «دعوای اتفاقی» در کنسولگری‌شان کشته شده است. در گزارش پیش رو ابعاد مختلفی از پرونده عجیب قتل جمال خاشقجی را بررسی خواهیم کرد. مشرق پیش‌تر ماجرای ناپدید شدن خاشقجی و بخشی از اتفاقات بعد از آن را در گزارشی مفصل به شکلی داستان‌وار روایت کرده است که می‌توانید این گزارش را از این‌جا بخوانید.

«جمال خاشقجی» خبرنگار واشینگتن‌پست پس از ورود به کنسولگری سعودی در استانبول، شکنجه، کشته و تکه‌تکه شد

در همین‌باره بخوانید:

رمزگشایی از معمای قتل مرموز «جمال خاشقجی»


لازم به ذکر است که بخش‌هایی از گزارش حاضر حاوی توضیحات دل‌خراش درباره شکنجه خاشقجی است.


دروغ‌های ضد و نقیض رژیم سعودی درباره قتل خاشقجی

یکی از ابعاد پرونده قتل خاشقجی به دست آل‌سعود، دروغ‌های مستأصلانه‌ای بود که مقامات جنایت‌کار سعودی طی مدت ۱۸ روز از زمان ناپدید شدن خاشقجی (۱۰ مهر ۹۷) تا اعتراف به قتل او [۶] (۲۸ مهر ۹۷) به دنیا گفتند. سعودی‌ها اولین دروغ‌شان را طی همان روزهای اول [۷] و وقتی گفتند که بیانیه‌ای صادر و در آن تأیید کردند خاشقجی ناپدید شده، اما هم‌چنان اصرار داشتند که این خبرنگار، کنسولگری سعودی در ترکیه را ترک کرده است [۸] . با این حال، این روایت پس از آن‌که آل‌سعود نتوانست هیچ سندی (مثلاً فیلم دوربین‌های مداربسته) مبنی بر خروج خاشقجی از ساختمان کنسولگری دست و پا کند، خودبه‌خود باطل شد. در این مرحله، سعودی‌ها هنوز هم داشتن هرگونه اطلاعی از سرنوشت خاشقجی را به کلی انکار می‌کردند و حتی می‌گفتند دوربین‌های کنسولگری در روزی که خاشقجی ناپدید شد، هیچ تصویری از او ضبط نکرده‌اند! اکنون که آل‌سعود به کشتن خاشقجی اعتراف کرده، باید پرسید دروغ سعودی‌ها درباره بی‌اطلاعی از سرنوشت خاشقجی چگونه توجیه‌پذیر است؟

فشارها علیه رژیم سعودی ساعت به ساعت بیش‌تر شد تا این‌که حاکمان عربستان وادار شدند بالأخره دروغی منطقی‌تر سر هم کنند. این دروغ [۹] که اولین بار خبر آن در سی‌ان‌ان پخش شد [۱۰] ، به نظر می‌رسید از تحقیقات ترکیه درباره بازجویی و شکنجه خاشقجی در کنسولگری سعودی خط گرفته باشد. دروغ جدید، اگرچه باز هم کاملاً واضح بود که دروغ است، اما دست‌کم گامی به جلو برای سعودی‌ها محسوب می‌شد، چراکه رژیم سعودی با این اعتراف نصف‌ونیمه، دست‌کم نشان داد هنوز ذره‌ای احترام برای افکار عمومی دنیا قائل است [۱۱] و خود را موظف می‌داند پاسخ سؤالات بی‌شمار درباره سرنوشت خبرنگار منتقد سعودی [۱۲] را بدهد. اما خودِ این دروغ چه بود؟ سعودی‌ها قرار بود بگویند [۱۳] خاشقجی در جریان یک بازجویی [۱۴] و به صورت ناخواسته کشته شده است [۱۵] . اما این هم پایان دروغ‌های سعودی نبود.

«جمال خاشقجی» خبرنگار منتقد سعودی که در کنسولگری عربستان به شکلی وحشیانه کشته و قطعه‌قطعه شد

آخرین دروغ سعودی‌ها (تا این لحظه که این گزارش دارد نوشته می‌شود) نسخه غیرقابل‌باورتری از همان دروغ «بازجویی» است [۱۶] . آل‌سعود اکنون، بعد از «تحقیقات» و «حقیقت‌یابی»، با صدور یک بیانیه در تلویزیون رسمی‌اش [۱۷] در ساعت ۱ بامداد روز شنبه (۲۸ مهر) به وقت ریاض [۱۸] ، اعتراف می‌کند [۱۹] جمال خاشقجی در کنسولگری سعودی در استانبول کشته شده است [۲۰] ، اما در ادعایی خنده‌دار می‌گوید این قتل کاملاً اتفاقی [۲۱] و در جریان یک «دعوای دستی [۲۲] » رخ داده است. کمدی ماجرا دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود. سعودی‌ها می‌خواهند دنیا حرف دادستان عمومی‌شان [۲۳] را باور کند [۲۴] و با توجه به شواهد و مدارک موجود، بپذیرد:

سعودی‌ها می‌خواستند خاشقجی را راضی کنند که به عربستان برگردد، بنابراین یک تیم ۱۵ نفری [۲۵] را برای «مذاکره» در این‌باره به کنسولگری سعودی در استانبول فرستادند (پانزده نفر برای مذاکره!). پس از ورود خاشقجی به کنسولگری و در حین مذاکرات، متأسفانه دعوایی میان دو طرف شروع، و مُشت‌هایی هم میان دو طرف رد و بدل می‌شود (یک مرد تقریباً ۶۰ ساله تصمیم می‌گیرد با پانزده نفر درگیر شود!). در این میان، یکی از مذاکره‌کننده‌ها به طور اتفاقی خاشقجی را می‌کشد. این اتفاق که می‌افتد، ظاهراً تیم مذاکره‌کننده سعودی تصمیم می‌گیرد آثار جرمش را پاک کند. از آن‌جایی که این تیم، البته به طور اتفاقی، یک نفر متخصص پزشکی قانونی و یک دستگاه «اره استخوان‌بُر [۲۶] » همراه خود آورده‌اند، تصمیم بر این می‌شود که بدن خاشقجی را تکه‌تکه کنند و از شر آن خلاص شوند. با این حال، الآن تمام آن پانزده نفر (و حتی سه نفر بیش‌تر، احتمالاً برای اطمینان خاطر) دست‌گیر شده‌اند و بنابراین پرونده مرگ خاشقجی دیگر بسته شده است [۲۷] .

برخی اعضای تیم ۱۵ نفره سعودی که برای قتل خاشقجی به استانبول سفر کردند

به هر حال، چندین بار تغییر روایت رسمی سعودی‌ها [۲۸] در جریان کم‌تر از ۲۰ روز درباره قتل یک خبرنگار منتقد، دست‌کم یک نکته را ثابت می‌کند: رژیم آل‌سعود هر اندازه در قتل، کودک‌کشی و جنایت‌های دیگر خبره است، دروغ گفتن در بحبوحه بحران را بلد نیست. به قول نویسنده مجله آمریکایی «مادر جونز»، قطعاً یک کودک شش ساله هم اگر دو هفته وقت داشت، می‌توانست داستان باورپذیرتری را در این‌باره سرِ هم کند. اما فرض کنید چرندیات آل‌سعود را بپذیریم؛ باز هم چندین سؤال باقی می‌ماند: جسد خاشقجی الآن کجاست؟ چرا این همه طول کشید تا سعودی‌ها اعتراف کنند خاشقجی را به قتل رسانده‌اند؟ این ادعا که خاشقجی چند دقیقه یا چند ساعت بعد، سالم و سرحال از کنسولگری سعودی خارج شده، بر چه اساسی مطرح شده بود [۲۹] ؟ به هر حال، ظاهراً سعودی‌ها فکر می‌کنند دنیا حرف‌هایشان را باور کرده است، چون وزارت دادگستری این رژیم اکنون «مژده» داده است [۳۰] که پرونده خاشقجی بعد از حصول تمامی الزامات، به دادگاه خواهد رفت و آن‌جا «کاملاً مستقل» به این پرونده رسیدگی خواهد شد [۳۱] ! خب، حداقل خیالمان راحت است که عدالت درباره خاشقجی برقرار خواهد شد!

سعودی‌ها تا کنون چندین بار داستان خود را عوض کرده‌اند تا به هر قیمتی، محمد بن سلمان را عامل قتل خاشقجی معرفی نکنند

روایت ترکیه از آن‌چه بر سر خاشقجی آمده است

ترکیه به عنوان میزبان کنسولگری سعودی و کشوری که اجداد خاشقجی اصالتاً اهل آن بودند، از همان ساعات اولیه ناپدید شدن جمال خاشقجی، مستقلاً تحقیقات گسترده‌ای را درباره قتل این خبرنگار آغاز کرد که یک بازرسی ۹ ساعته از ساختمان کنسولگری [۳۲] ، هم‌چنین زیر و رو کردن محل سکونت سرکنسول سعودی (به‌رغم مانع‌تراشی سعودی‌ها [۳۳] )، و مصاحبه و شهادت دادن [۳۴] کارکنان کنسولگری [۳۵] بخشی از این تحقیقات بود. روایتی که در نتیجه این تحقیقات از طرف دولت ترکیه ارائه شد، نسبت به روایت سعودی، بسیار منسجم‌تر و باورپذیرتر بود. آنکارا با انتشار خبر ناپدید شدن خاشقجی، بدون درنگ، مسئولیت سرنوشت او را متوجه سعودی‌ها دانست. مقامات تُرک از آغاز تحقیقات در این‌باره، بر خلاف سعودی‌ها، همواره بر وجود «اسناد محکم» درباره سرنوشت خاشقجی تأکید کردند [۳۶] . این اسناد [۳۷] ، گاهی صدای ضبط‌شده‌ای بود که نشان می‌داد [۳۸] خبرنگار سعودی درون کنسولگری عربستان شکنجه شده [۳۹] و به قتل رسیده است [۴۰] ، گاهی شواهد موجود درباره رنگ شدن بخش‌هایی از ساختمان کنسولگری بود [۴۱] که در جریان بررسی‌ها [۴۲] به آن پی برده بودند و خبر از تلاش برای مخفی‌کاری سعودی‌ها می‌داد [۴۳] .

تحقیقات پلیس ترکیه در کنسولگری سعودی نشان داد که احتمالاً بخش‌هایی از ساختمان کنسولگری رنگ شده است

روایت ترکیه با متهم کردن رژیم سعودی به بازداشت یا قتل خاشقجی آغاز شد، با اثبات خارج نشدن وی از کنسولگری سعودی ادامه پیدا کرد، و نهایتاً با تأیید مرگ این خبرنگار منتقد سعودی به نتیجه رسید. یکی از تفاوت‌های مهم روایت ترکیه با روایت سعودی در جزئیات است. در حالی که سعودی‌ها حتی نتوانستند ثابت کنند خاشقجی از کنسولگری‌شان خارج شده، مقامات ترکیه جزئیات بی‌شماری از شکنجه و قتل خاشقجی را منتشر کرده‌اند. آنکارا بر اساس نوار صوتی‌ای که در اختیار دارد، جزئیات دل‌خراش شکنجه و قتل خاشقجی [۴۴] را این‌گونه توضیح داده است:

قتل جمال خاشقجی [۴۵] ، در اتاق مطالعه سرکنسول سعودی و طی هفت دقیقه انجام شد. بر خلاف آن‌چه که سعودی‌ها می‌گویند، هیچ تلاشی برای بازجویی یا مذاکره با خاشقجی صورت نگرفت و افراد درون اتاق، هیچ هدفی جز قتل خاشقجی نداشتند. طی این هفت دقیقه، جیغ‌های وحشتناکی که در طبقه پایین ساختمان کنسولگری هم شنیده شده‌اند، نشان می‌دهد خاشقجی ابتدا به شکلی وحشیانه شکنجه شده است. با این حال، تزریق ماده‌ای ناشناس به او باعث شد تا صدای جیغ‌ها قطع شود. سپس «صلاح محمد الطبیقی» (صلاح بن محمد بن عبده طبیقی) از کارشناسان پزشکی قانونی نزدیک به دستگاه امنیتی سعودی (یکی از اعضای همان تیم ۱۵ نفره) در حالی که خاشقجی هنوز زده بود [۴۶] ، روی میز اتاق مطالعه، اقدام به قطعه‌قطعه کردن بدن وی با یک اره استخوان‌بر کرد. الطبیقی هم‌زمان با تکه‌تکه کردن خاشقجی، اول خودش هدفون روی گوشش گذاشت و به موسقی گوش داد [۴۷] و سپس به اعضای دیگر تیم توصیه کرد همین کار را بکنند: «من وقتی این کار را انجام می‌دهم، [معمولاً] موسیقی گوش می‌دهم. شما هم بهتر است همین کار را بکنید [۴۸]

یکی از معترضان به جنایت محمد بن سلمان علیه خاشقجی با «اره سلطنتی»

تحقیقات ترکیه جزئیات بیش‌تری را هم درباره پرونده خاشقجی افشا کرده است. مثلاً این‌که شواهد نشان می‌دهد دست‌کم یکی از افسران اطلاعاتی عالی‌رتبه سعودی نیز بر شکنجه و قتل خاشقجی نظارت داشته است [۴۹] . یکی از سؤالاتی که سعودی‌ها هیچ پاسخی برای آن ارائه نداده‌اند، سرنوشت جسد خاشقجی است. این در حالی است که ترکیه پاسخ‌های متعددی را برای این سؤال دارد که هرکدام از آن‌ها ممکن است پاسخ درست باشد. مقامات ترکیه‌ای ابتدا معتقد بودند بدن خاشقجی به شکل قطعه‌قطعه [۵۰] و در چند جعبه از ساختمان کنسولگری خارج شده است [۵۱] . با این حال، با گذشت زمان و انجام تحقیقات بیش‌تر، نظریه‌های دیگری مانند تجزیه کردن بدن در اسید [۵۲] ، دفن آن در یکی از جنگل‌های [۵۳] اطراف استانبول [۵۴] ، یا حتی برگرداندن بدن (یا دست‌کم بخش‌هایی از آن) به ریاض [۵۵] نیز مطرح شدند. تا این لحظه پاسخی قطعی برای این سؤال پیدا نشده است.

بخشی از مدارک موجود درباره سرنوشت جمال خاشقجی  |[دانلود]|

قتل خاشقجی یا خودکشی محمد بن سلمان؟

پرونده قتل خاشقجی یکی از بزرگ‌ترین رسوایی‌های خاندان آل‌سعود طی سال‌های گذشته بوده است و اگرچه جنایت‌های جنگی رژیم سعودی در یمن به مراتب ابعاد بزرگ‌تری از جنایت این رژیم علیه خاشقجی دارد، اما تمرکز رسانه‌ها بر این جنایت جدید، آل‌سعود را در بحرانی عمیق فرو برده است. یکی از پیامدهای این بحران، ورود شخص ملک سلمان پادشاه سعودی به ماجرا بوده است، تا جایی که برخی منابع سعودی می‌گویند مشاوران سلمان بن عبدالعزیز به او توصیه کرده‌اند اختیارات اعطایی به فرزندش بن سلمان را کاهش بدهد [۵۶] . اما مسئله این است که قتل خاشقجی چه ارتباطی با محمد بن سلمان دارد؟

چنان‌که دیدیم، پیدا کردن دو قسمت از روایت سعودی درباره قتل خاشقجی که با یک‌دیگر سازگاری داشته باشند، کار دشواری است [۵۷] . با این وجود، این تناقض‌ها یک دلیل واضح دارد: سعودی‌ها با قربانی کردن چندین و چند نفر از خودشان (از اعضای تیم تروریستی گرفته تا مقامات دولتی) قصد دارند به هر قیمتی مسئولیت این جنایت رسواکننده را از عهده محمد بن سلمان بردارند. هرچه باشد ولی‌عهد سعودی نماد تغییر و اصلاحات در حکومت عقب‌مانده سعودی است [۵۸] و چهره اصلاحات نباید مخدوش شود [۵۹] . فهرست قربانیان تا این لحظه، علاوه بر ۱۸ نفری که دست‌گیر شده‌اند، افرادی در رأس دستگاه اطلاعاتی و مشورتی سعودی را شامل می‌شود [۶۰] که شخصاً توسط ملک سلمان برکنار شده‌اند [۶۱] .

اطلاعات جدید و مدارک ترکیه درباره اتفاقات داخل کنسولگری سعودی  |[دانلود]|

از جمله این افراد، ژنرال «احمد العسیری [۶۲] » مشاور محمد بن سلمان، طراح و سخن‌گوی ائتلاف سعودی در جنگ یمن، و معاون سرویس امنیت و اطلاعات خارجی رژیم سعودی بود که پیش از این هم صحبت از انداختن تقصیرها به گردن او [۶۳] وجود داشت [۶۴] . «سعود القحطانی [۶۵] » یکی دیگر از مشاوران محمد بن سلمان (که سال گذشته (۲۰۱۷) یکی از منتقدان آل‌سعود را تهدید به ترور کرده بود) نیز یکی دیگر از افرادی است که طی چند روز گذشته اخراج شد. اما به احتمال قریب به یقین، دلیل دست‌گیری و اخراج این افراد، به هیچ عنوان «دست داشتن در قتل خاشقجی» نیست، بلکه «خوب انجام ندادن وظیفه در قتل خاشقجی» است. به عنوان نمونه، مقامات اطلاعاتی احتمالاً به خاطر لو رفتن ماجرای قتل خاشقجی به بدترین شکل ممکن، و القحطانی مشاور رسانه‌ای آل‌سعود نیز ظاهراً به خاطر ناتوانی در ابداع دروغی کارآمد برای سرپوش گذاشتن روی این جنایت انکارناپذیر، شغل خود را از دست داده‌اند. به هر حال، مسئله این است که این افراد وادار به پذیرش مسئولیت قتل خاشقجی شده‌اند تا محمد بن سلمان بتواند از این ننگ جان سالم به در ببرد [۶۶] . البته آن‌هایی که فقط از کار بی‌کار شده‌اند، خوش‌شانس بوده‌اند، چراکه یکی از مظنونان در پرونده قتل خاشقجی، همین چند روز پیش [۶۷] در یک «تصادف مرموز [۶۸] » در ریاض کشته شد [۶۹] .

به‌رغم تلاش‌ها برای نجات شاه‌زاده، شواهد نشان می‌دهد محمد بن سلمان آن‌قدر در این کثافت فرو رفته است که بیرون آوردن او تقریباً غیرممکن است. ارتباط مستقیم محمد بن سلمان با پرونده قتل خاشقجی از همان تیم ۱۵ نفره‌ای آغاز می‌شود که به استانبول اعزام شدند. گزارش‌ها حاکی از آن است که هفت نفر از این تیم ۱۵ نفره، بادیگاردهای شخصی محمد بن سلمان بوده‌اند [۷۰] . به علاوه، یکی از این افراد، «ماهر عبدالعزیز مطرب» از مشاوران نزدیک محمد بن سلمان و رئیس سرویس اطلاعات سعودی بود که تحت آموزش‌های حرفه‌ای جاسوسی قرار گرفته است [۷۱] و تقریباً همه جا با محمد بن سلمان دیده می‌شود. تصاویر ضبط‌شده از «مطرب» توسط دوربین‌های مداربسته کنسولگری سعودی نشان می‌دهد [۷۲] وی چند ساعت پیش از ورود خاشقجی به ساختمان کنسولگری، وارد کنسولگری شده [۷۳] و چند ساعت بعد هم از ساختمان خارج شده است [۷۴] .

«ماهر عبدالعزیز مطرب» از نزدیکان محمد بن سلمان که هم‌زمان با قتل خاشقجی در کنسولگری سعودی بود

همه این شواهد حکایت از آن دارد که افراد نزدیک به محمد بن سلمان در قتل خاشقجی نقش مستقیم داشته‌اند و امکان ندارد شاه‌زاده جوان سعودی از سرنوشت خاشقجی بی‌اطلاع باشد [۷۵] و بنابراین اظهار بی‌اطلاعی مقامات آل‌سعود و به خصوص محمد بن سلمان از آن‌چه بر سر خبرنگار سعودی آمده [۷۶] ، دروغی آشکار بوده است [۷۷] . پرونده جمال خاشقجی تا این‌جا، علاوه بر یاغیگری رژیم سعودی [۷۸] ، یک مسئله دیگر را هم اثبات می‌کند: آن‌چه در کنسولگری سعودی رخ داد، قتل خاشقجی نبود، بلکه خودکشی محمد بن سلمان بود. گمانه‌زنی‌های جدی درباره خراب شدن آرزوهای این شاه‌زاده برای رسیدن به شاهی پس از پدرش [۷۹] ، سلمان بن عبدالعزیز، از همین الآن آغاز شده [۸۰] و بسیاری، حکومت محمد بن سلمان [۸۱] را هنوز شروع نشده، «تمام‌شده» دانسته‌اند [۸۲] . اکنون باید دید شاه‌زاده خامی که تصور می‌کرد با صدور اجازه رانندگی به زنان در عربستان (در عین زندانی کردن زنانِ خواستار رانندگی [۸۳] ) می‌تواند وجهه بین‌المللی برای خودش بسازد، می‌تواند از ننگ قتل جمال خاشقجی جان سالم به در ببرد یا خیر [۸۴] . در حال حاضر، شواهد حکایت از واقعیت دیگری دارد [۸۵] ، چراکه اعضای خاندان سلطنتی سعودی (و ظاهراً برخی علمای این کشور [۸۶] ) از همین الآن به دنبال جایگزینی [۸۷] برای محمد بن سلمان هستند [۸۸] .

محمد بن سلمان با قتل خاشقجی عملاً دست به خودکشی سیاسی زد

در همین‌باره بخوانید:

لیست بلند بالای هزینه‌های آقای ولیعهد/ «خاشقجی» ضربه آخر را به بن سلمان می‌زند؟

نکته‌ای در پرونده خاشقجی کمی عجیب به نظر می‌رسد این است که کشتن این خبرنگار، کار ساده‌ای بوده، اما توجیه این قتل به نظر می‌رسد برای سعودی‌ها به «مأموریت غیرممکن» تبدیل شده است [۸۹] . با این وجود، در میان این خبرهای بد، یک خبر «خوب» هم وجود دارد: بعد از اخراج العسیری، محمد بن سلمان مسئول برخورد با عاملان این رسوایی بزرگ و جنایت حقوق بشری و بازسازی دستگاه اطلاعاتی سعودی شده است [۹۰] ؛ و این هم قطعاً دلیل دیگری است برای این‌که خیالمان راحت باشد عدالت درباره خاشقجی حتماً برقرار خواهد شد!

در اقدامی خنده‌دار، مسئولیت برخورد با عاملان قتل خاشقجی به عهده محمد بن سلمان گذاشته شده است  |[دانلود]|

ترامپ تنها حامی محمد بن سلمان

ممکن است باور این واقعیت دشوار باشد، اما پرونده قتل جمال خاشقجی، ابعاد عجیب‌تری از آن‌چه تا این‌جا گفتیم هم دارد: در حالی که مشاوران ملک سلمان او را به برخورد با محمد بن سلمان توصیه کرده و خاندان آل‌سعود هم به دنبال پیدا کردن جایگزینی برای شاه‌زاده جوان است، هنوز یک نفر در دنیا وجود دارد که مثل کوه پشت محمد بن سلمان ایستاده است: دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا. ترامپ و شاه‌زاده سعودی درگیر یکی از آن عشق‌های خاصی هستند که ترامپ مانند آن را با «کیم جونگ‌اون» رهبر کره شمالی دارد [۹۱] ؛ همان عشق‌هایی که با فحش و تهدید شروع و به «عشق» منتهی می‌شود.

ترامپ و محمد بن سلمان رابطه پیچیده‌ای دارند که در آن، ترامپ بن سلمان را تحقیر می‌کند، اما ولی‌عهد سعودی عاشق ترامپ است

فاز فحش و تهدید ترامپ و محمد بن سلمان از چند ماه پیش آغاز شد و طی چند روز اخیر به اوج خود رسید. ترامپ که بارها سعودی‌ها را تحقیر کرده بود، این‌بار گفت سعودی‌ها بدون آمریکا، دو هفته هم دوام نخواهند آورد [۹۲] . این حرف ترامپ در رسانه‌ها خیلی سر و صدا کرد، اما محمد بن سلمان به شکل دیگری جواب ترامپ را داد. شاه‌زاده سعودی گفت: «من عاشق کار کردن با ترامپ هستم [۹۳] .» البته محمد بن سلمان گفت که طبیعی است متحدان و دوستان گاهی اوقات با یک‌دیگر اختلاف‌نظر داشته باشند [۹۴] . اما به نظر می‌رسد آن‌چه محمد بن سلمان زود درباره آن قضاوت کرده بود، جمله دیگری بود که وی درباره ارتباط با آمریکا گفت. شاه‌زاده سعودی با اشاره به این‌که آمریکایی‌ها برای انجام تغییری مانند الغای بردگی، هزینه‌ای به بزرگی یک جنگ داخلی را پرداختند، مدعی شد که عربستان بر خلاف آمریکا، می‌تواند ۲۰۰۰ سال بدون حمایت واشینگتن زندگی کند و دچار جنگ داخلی نشود [۹۵] .

به هر حال، این فاز دعوا و تهدید، بعد از قتل خاشقجی تشدید هم شد [۹۶] . ترامپ اگرچه بارها از محمد بن سلمان و حکومت سعودی دفاع و حتی دنیا را به قصاص [۹۷] سعودی‌ها قبل از جنایت متهم کرد [۹۸] ، اما تحت فشارهای شدید، مجبور شد موضع خود درباره اتفاقات در کنسولگری سعودی را اندکی تغییر بدهد. وی طی روزهای اخیر بارها، از جمله در مصاحبه مشهورش [۹۹] با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس [۱۰۰] ، تهدید کرد که اگر اثبات شود [۱۰۱] سعودی‌ها عامل قتل خاشقجی بوده‌اند [۱۰۲] ، «پیامدهای سختی» در انتظار آل‌سعود خواهد بود [۱۰۳] ، تهدیدی که به سرعت بازار سهام سعودی‌ها [۱۰۴] را دچار سقوط آزاد کرد [۱۰۵] . محمد بن سلمان که پیشاپیش تحت فشار شدیدی بود، این‌بار واکنش [۱۰۶] خصومت‌آمیزتری [۱۰۷] نسبت به تهدید [۱۰۸] ترامپ نشان داد [۱۰۹] و فهرستی از اقدامات احتمالی رژیم سعودی علیه آمریکا در صورت مواجهه با این «پیامد سخت» را ارائه کرد: این فهرست که تا ۳۰ مورد را هم در آن برشمرده‌اند [۱۱۰] ، شامل برقراری روابط با ایران، افزایش قیمت نفت و فروش آن به یوان (پول چین) و دعوت از روسیه برای حضور در عربستان و تسریع خرید تسلیحات روسی، می‌شود.

تهدید ترامپ به مجازات رژیم سعودی در صورت اثبات نقش آن‌ها در قتل خاشقجی  |[دانلود]|

با همه این‌ها، چنان‌که گفته شد، بعد از فازِ قهر، فاز عشق میان ترامپ و محمد بن سلمان دوباره آغاز شد. بر همین اساس، با وجود این‌که تمام دنیا، از متحدان (فعلی یا سابق) آمریکا مانند انگلیس [۱۱۱] ، فرانسه [۱۱۲] ، آلمان [۱۱۳] ، هلند [۱۱۴] اتحادیه اروپا [۱۱۵] ، گروه هفت [۱۱۶] ، به شدیدترین لحن ممکن، این قتل را محکوم کرده [۱۱۷] و برخی از آن‌ها مانند انگلیس [۱۱۸] و آلمان [۱۱۹] حتی از تحریم سعودی‌ها [۱۲۰] یا توقف احتمالی فروش سلاح [۱۲۱] به آن‌ها [۱۲۲] صحبت کرده‌اند [۱۲۳] ، ترامپ به سکوت [۱۲۴] مانند کشورهای عربی [۱۲۵] یا حمایت ضمنی از سعودی‌ها مانند امارات [۱۲۶] ، راضی نمی‌شود و هم‌چنان از رژیم آل‌سعود حمایت جانانه می‌کند. در حالی که بسیاری از مقامات بین‌المللی از جمله وزیر اقتصاد فرانسه [۱۲۷] ، وزرای خارجه [۱۲۸] و تجارت استرالیا [۱۲۹] ، و وزیر تجارت نیوزیلند [۱۳۰] ، و بانک‌ها، کمپانی‌ها [۱۳۱] و اسپانسرهای رسانه‌ای [۱۳۲] آمریکایی و بین‌المللی مانند گلدمن‌ساکس، جی‌پی‌مورگان چیس [۱۳۳] ، اچ‌اس‌بی‌سی، مسترکارد، گوگل [۱۳۴] ، اوبر، [۱۳۵] ، فورد، نیویورک‌تایمز، بلومبرگ، فایننشال‌تایمز، اکونومیست [۱۳۶] ، سی‌ان‌ان، و سی‌ان‌بی‌سی، و حتی (اگرچه آخر از همه) شبکه فاکس [۱۳۷] حضور در کنفرانس اقتصادی «طرح سرمایه‌گذاری آینده [۱۳۸] » در ریاض را تحریم [۱۳۹] و اعلام کرده‌اند [۱۴۰] در این کنفرانس حضور پیدا نخواهند کرد [۱۴۱] ، چیزی نمانده بود «استیو منوچین» وزیر خزانه‌داری آمریکا در این کنفرانس شرکت کند [۱۴۲] . منوچین یکی از آخرین مقامات بین‌المللی است [۱۴۳] که از حضور در کنفرانس سعودی منصرف شده است [۱۴۴] . در حال حاضر، کنفرانس طرح سرمایه‌گذاری آینده به جای آن‌که اقدامی در جهت تقویت اقتصاد سعودی باشد، عملاً به نمایش نفرت از آل‌سعود و انزوای رژیم سعودی تبدیل شده است.

اهمیت کنفرانس «طرح سرمایه‌گذاری آینده» برای محمد بن سلمان از آن‌جایی است که اعتبار او در جهان تجارت از دنیای سیاست بیش‌تر است

محمد بن سلمان یک‌تنه سعودی‌ها را در آمریکا منفور کرده است

سعودی‌ها حتی درون خود آمریکا هم به جز موارد استثنائی، هم از سوی مقامات آمریکایی [۱۴۵] و هم از سوی دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در کنگره به شدت محکوم شده‌اند [۱۴۶] . علاوه بر «جان برنان» مدیر سابق سی‌آی‌ای که ادعای بی‌گناهی سعودی‌ها را «پوچ و توخالی» می‌داند [۱۴۷] ، دموکرات‌ها خواستار افشای روابط [۱۴۸] تجاری ترامپ با سعودی‌ها هستند [۱۴۹] و سناریوهای عجیب ترامپ درباره سرنوشت خاشقجی را خلاف واقع می‌دانند و نمی‌پذیرند [۱۵۰] . جمهوری‌خواهان نیز از رابطه ترامپ با آل‌سعود عصبانی هستند. «لیندزی گراهام» سناتور جمهوری‌خواه و از مدافعان سرسخت آل‌سعود، اکنون می‌گوید محمد بن سلمان شخصیتی «سَمی [۱۵۱] » و «مخرب» برای رژیم سعودی و کسی است که هرگز نمی‌تواند یک «رهبر» باشد و باید برکنار شود [۱۵۲] ؛ وی که معتقد است شخص محمد بن سلمان دستور قتل خاشقجی را داده [۱۵۳] ، هم‌چنین تهدید می‌کند که «شیره عربستان را با تحریم‌ها» خواهد کشید [۱۵۴] . «مارکو روبیو» از دیگر سناتورهای جمهوری‌خواه و رقیب سابق ترامپ، با لحنی کاملاً مطمئن می‌گوید اگر رئیس‌جمهور آمریکا اقدامی علیه سعودی‌ها انجام ندهد، کنگره ۱۰۰ درصد واکنش بسیار شدید علیه آل‌سعود نشان خواهد داد [۱۵۵] . «رَند پال» نماینده جمهوری‌خواه کنگره آمریکا هم دست روی نقطه ضعف ترامپ گذاشته و خواهان پایان فروش سلاح به سعودی‌ها [۱۵۶] و البته کناره‌گیری محمد بن سلمان [۱۵۷] شده است. بسیاری دیگر از قانون‌گذاران هر دو حزب آمریکا نیز خواستار پایان روابط نزدیک میان کاخ سفید و ریاض شده‌اند [۱۵۸] .

در مقابل همه این موج‌های ضدسعودی، ترامپ و بخشی از کابینه و حامیان ترامپ هم‌چنان پشت سعودی‌ها هستند [۱۵۹] ، حتی تلاش می‌کنند وجهه خاشقجی را زیر سؤال ببرند [۱۶۰] ، و البته دلایل خوبی هم برای این حمایت دارند: ایران [۱۶۱] ، فروش سلاح [۱۶۲] ، و روابط اقتصادی شخصی. در حالی که حتی نهادهای اطلاعاتی آمریکا هم انگشت اتهام در قتل خاشقجی را به سوی سعودی‌ها و شخص محمد بن سلمان [۱۶۳] اشاره رفته‌اند [۱۶۴] و تمام دنیا (از جمله خود آمریکایی‌ها [۱۶۵] ) توضیحات سعودی‌ها درباره اتفاقات درون کنسولگری‌شان را به تمسخر گرفته‌اند [۱۶۶] ، ترامپ هم‌چنان اصرار دارد که آل‌سعود و به خصوص محمد بن سلمان از سرنوشت خاشقجی بی‌خبر بوده و اکنون هم روایت سعودی‌ها «باورپذیر» است [۱۶۷] . وی می‌گوید آمریکا برای مقابله با ایران در خاورمیانه [۱۶۸] و همین‌طور برای حفظ ۶۰۰ هزار شغل [۱۶۹] و ۱۱۰ میلیارد دلار فروش تسلیحات به پادشاه سعودی و «متحد فوق‌العاده [۱۷۰] » خود نیاز دارد [۱۷۱] و بنابراین نمی‌خواهد در پرونده خاشقجی از آل‌سعود انتقام بگیرد [۱۷۲] . البته نکته‌ای که بسیاری معتقدند بیش از ایران و فروش تسلیحات، ترامپ را به ادامه حمایت از رژیم سعودی مجاب می‌کند، روابط شخصی او با سعودی‌هاست.

در حالی که تمام دنیا می‌گوید سعودی‌ها دروغ می‌گویند، ترامپ هم‌چنان معتقد است روایت رژیم سعودی «باورپذیر» است

ترامپ (که «جرد کوشنر» داماد و مشاورش هم روابط بسیار صمیمی‌ای با سعودی‌ها دارد، این روزها خیلی آفتابی نمی‌شود [۱۷۳] و حتی می‌گویند فهرست سیاه تروری را به محمد بن سلمان داده که نام خاشقجی هم در آن بوده [۱۷۴] )، حاضر است باور کند [۱۷۵] که پادشاه و ولی‌عهد سعودی [۱۷۶] هیچ اطلاعی از سرنوشت خاشقجی نداشته‌اند [۱۷۷] ، حاضر است وزیر خارجه‌اش [۱۷۸] را به ریاض بفرستد [۱۷۹] و چند روز زمان برای سعودی‌ها بخرد [۱۸۰] ، حتی حاضر است این تئوری خنده‌دار را هم مطرح کند [۱۸۱] که چه‌بسا «قاتلان یاغی [۱۸۲] » و خودسر اقدام به ترور خاشقجی کرده باشند [۱۸۳] ، همه و همه برای آن‌که از منافع مالی و تجاری شخصی‌اش در رابطه با آل‌سعود حفاظت کند. این روزها که صحبت از روابط نزدیک ترامپ با سعودی‌ها، نُقل محافل سیاسی است، رئیس‌جمهور آمریکا داشتن هرگونه منافع مالی در عربستان [۱۸۴] (و البته روسیه [۱۸۵] ) را انکار می‌کند [۱۸۶] . این در حالی است که علاوه بر قراردادهای میلیارد دلاری فروش اسلحه به سعودی‌ها (که رئیس‌جمهور آمریکا معتقد است کنار گذاشتن آن‌ها به معنای «تنبیه خودمان» است [۱۸۷] )، شخص ترامپ هم بارها به روابط مالی و اقتصادی با سعودی‌ها افتخار کرده و از فروش آپارتمان (حتی یک طبقه کامل از برج شخصی‌اش) به آن‌ها صحبت کرده است [۱۸۸] . یکی از آخرین موارد، همین سال ۲۰۱۵ و در جریان رقابت‌های انتخاباتی بود که ترامپ از «علاقه شدید» خود به سعودی‌ها گفت [۱۸۹] .

نکته دیگری هم که کم‌تر در رسانه‌ها به آن اشاره شده است، واقعیت عجیبی است که انگیزه ترامپ از اعزام مایک پمپئو به ریاض در بحبوحه بحران قتل خاشقجی را بیش از پیش مشخص می‌کند. پمپئو پس از پایان سفرش به ریاض، اعلام کرد که سعودی‌ها تعهد خود به انجام تحقیقات کامل و جامع درباره قتل خاشقجی را نشان داده‌اند [۱۹۰] . در حالی که تمامی شواهد، از دروغ‌های پی‌درپی گرفته تا عدم اعتراف سعودی‌ها به قتل خاشقجی [۱۹۱] و از دو هفته تأخیر [۱۹۲] در باز کردن درهای کنسولگری [۱۹۳] گرفته تا آب و جارو و خانه‌تکانی در کنسولگری پیش از ورود مأموران ترکیه برای تحقیقات داخل ساختمان [۱۹۴] (که بیش‌تر شبیه به جوک می‌ماند)، پمپئو به کدام «تعهد سعودی‌ها» اشاره می‌کند؟ احتمالاً منظور وزیر خارجه آمریکا، همان ۱۰۰ میلیون دلاری است که به محض رسیدن پای پمپئو به ریاض [۱۹۵] ، محمد بن سلمان برای ترامپ کارت به کارت کرد [۱۹۶] . قطعاً این هم یکی دیگر از ابعاد عجیب پرونده خاشقجی است، اما آیا امکان دارد انتقال این پول ارتباطی به مهلت چند روزه آمریکا به سعودی‌ها و البته تداوم حمایت ترامپ از آن‌ها داشته باشد [۱۹۷] ؟ در حالی که برخی کارشناسان آمریکایی معتقدند فرار از مسئولیت قتل، ۱۱۰ میلیارد دلار (در قالب قرارداد تسلیحاتی) برای سعودی‌ها آب خورده است [۱۹۸] ، به نظر می‌آید این هزینه خیلی کم‌تر از این‌هاست.

دیدار محمد بن سلمان با «مایک پمپمئو»؛ پمپئو ظاهراً در این دیدار، نقش «باج‌گیر» را داشته و نه وزیر خارجه آمریکا

روز سه‌شنبه همه چیز مشخص می‌شود؟

با توجه به آن‌چه که گفته شد، احتمالاً سایر پیامدهای بین‌المللی قتل خاشقجی و اعتراف سعودی‌ها به این جنایت، از جمله افزایش قیمت نفت [۱۹۹] یا مثلاً لغو سفرهای تجاری و اقتصادی «کریستین لاگارد» رئیس صندوق بین‌المللی پول [۲۰۰] و هیأت تجاری هلند [۲۰۱] به عربستان، در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرد. واقعیتی که این‌جا باید به آن اشاره شود، این است که چنان‌که رویترز می‌نویسد، آمریکا و رژیم سعودی هرکدام مقابل طرف دیگر، اهرم‌های فشاری دارند که استفاده از این اهرم‌ها هزینه به دنبال دارد [۲۰۲] . برخی از این اهرم‌های متقابل عبارتند از نفت [۲۰۳] ، فروش سلاح، مسائل منطقه‌ای مانند ایران و یمن، موضوع صلح فلسطین-رژیم صهیونیستی و مقابله با تروریسم. روی هم رفته، قرارداد میان دو کشور این است که سعودی‌ها باید نفت صادر کنند و آمریکا هم باید امنیت آل‌سعود را حفظ کند. بنابراین واقعیت این است که نباید انتظار تغییر و تحول بزرگی را در این رابطه متقابل صرفاً به خاطر یک خبرنگار را داشت، اگرچه محمد بن سلمان دستش به جنایت‌های بی‌شمار (جنگ یمن، حبس فعالان حقوق زنان، افزایش تعداد اعدام‌ها و قتل جمال خاشقجی) و اشتباهات متعدد (بازداشت سعد الحریری نخست‌وزیر لبنان، تخریب روابط با کانادا، قلع‌وقمع رقبای سیاسی در داخل و رقم زدن بحران دیپلماتیک در خلیج فارس با محاصره قطر) آلوده است [۲۰۴] ، و اگرچه کنگره به شدت به ترامپ برای برخورد با سعودی‌ها فشار می‌آورد [۲۰۵] .

پیش از خاتمه دادن به این گزارش، بد نیست آخرین تحولات در زمینه پرونده قتل خاشقجی تا این لحظه را نیز بررسی کنیم، هرچند اتفاق جدیدی نیفتاده است: تا این لحظه که نگارش این گزارش در حال پایان یافتن است، سعودی‌ها هم‌چنان دارند داستان‌های جدید و متناقض با داستان‌های قبلی‌شان را اختراع می‌کنند. در حالی که ملک سلمان و محمد بن سلمان با خانواده خاشقجی تماس گرفته [۲۰۶] و با آن‌ها «اظهار هم‌دردی [۲۰۷] » کرده‌اند(!)، مقامات این رژیم اکنون می‌گویند خاشقجی با مُشتی که در دعوا خورده، کشته نشده، بلکه به طور اتفاقی، خفه شده است [۲۰۸] . «عادل الجبیر» وزیر خارجه سعودی هم می‌گوید [۲۰۹] رژیم سعودی نمی‌داند جسد خاشقجی کجاست و قتل او هم یک «عملیات خودسرانه [۲۱۰] » و «اشتباه بزرگ» بوده [۲۱۱] که محمد بن سلمان از آن اطلاعی نداشته است [۲۱۲] . در طرف دیگر، ترکیه می‌گوید نامزد ترکیه‌ای خاشقجی را تحت حفاظت خواهد گرفت [۲۱۳] و اردوغان هم قول داده تا روز سه‌شنبه همین هفته حقیقت را به طور تمام و کمال درباره قتل خاشقجی افشا خواهد کرد [۲۱۴] . اکنون باید منتظر ماند و دید واقعیت درباره قتل جمال خاشقجی چیست و سعودی‌ها به خاطر عبور از این خط قرمز [۲۱۵] ، با چه پیامدهای سختی مواجه خواهند شود.


[۱] Obituary: Jamal Khashoggi was a 'good man and a fine journalist' Link

[۲] Jamal Khashoggi: A different sort of Saudi Link

[۳] جمال خاشقجی لینک

[۴] How the Saudi narrative of Khashoggi's killing changed in 18 days Link

[۵] Jamal Khashoggi: The Saudi insider who spoke up for free speech Link

[۶] Saudi Arabia admits Jamal Khashoggi killed in Istanbul consulate Link

[۷] Khashoggi case: A timeline Link

[۸] Saudi Arabia insists Khashoggi left its Turkey consulate Link

[۹] Saudis to Acknowledge Columnist Khashoggi’s Death – Report Link

[۱۰] Saudis preparing to admit Jamal Khashoggi died during interrogation, sources say Link

[۱۱] Saudis Finally Make the Effort to Invent a Lie Link

[۱۲] Jamal Khashoggi: The world demands answers Link

[۱۳] CNN claims Saudi government to admit journalist killed in ‘interrogation gone wrong’ Link

[۱۴] Saudis to admit Khashoggi died during 'interrogation gone wrong': Reports Link

[۱۵] Saudis to Admit Jamal Khashoggi Killed During Interrogation? Link

[۱۶] Is Riyadh's claim Jamal Khashoggi died in a fistfight credible? Link

[۱۷] Saudi State Media Confirms Khashoggi Is Dead Link

[۱۸] Saudi Arabia Finally Admits Jamal Khashoggi Is Dead — But Its Response Is Still Deeply Troubling Link

[۱۹] BREAKING: Saudi public prosecutor says primary investigation into Khashoggi's case showed he is dead - state TV Link

[۲۰] Washington Post Columnist Jamal Khashoggi Died in Istanbul - Saudi State Media Link

[۲۱] Saudi Arabia claims Khashoggi died in accidental ‘fistfight’ inside the consulate Link

[۲۲] Saudis admit Khashoggi was killed but claim it was a “fistfight” Link

[۲۳] Saudi attorney general says Khashoggi died in fight at consulate Link

[۲۴] Saudi Arabia's statement on Jamal Khashoggi's killing in full Link

[۲۵] Who are the Saudi suspects in the Khashoggi case? Link

[۲۶] What Saudi Arabia Now Knows About Bone Saws Link

[۲۷] Saudis: Khashoggi Committed Suicide By Cop, Sort Of Link

[۲۸] How the Saudi narrative on Khashoggi evolved Link

[۲۹] Saudis now say Khashoggi killed in consulate, after claiming he left alive Link

[۳۰] Khashoggi Case Will Reach Court When All Requirements Are Met - Saudi Minister Link

[۳۱] Saudi Justice Minister: Full autonomy for the judiciary in the Khashoggi case Link

[۳۲] Turkish police leave Saudi consulate after 9-hour search for Khashoggi DNA traces (VIDEO) Link

[۳۳] Turkey begins search of Saudi consul-general residence after delay Link

[۳۴] Staff at Saudi Consulate Giving Testimony Over Khashoggi Case – Reports Link

[۳۵] Turkey questions Saudi consulate's local staff over Khashoggi case: State media Link

[۳۶] Turkish Police Discover Evidence of Khashoggi Murder in Saudi Consulate – Report Link

[۳۷] 'Certain evidence' of Khashoggi's murder found in consulate: Report Link

[۳۸] Audio evidence 'indicates Khashoggi killed in embassy': Sources Link

[۳۹] Turkish police have audio of 'Khashoggi killing in consulate' Link

[۴۰] Police found evidence in Saudi consulate that Khashoggi was killed there - Turkish official to AP Link

[۴۱] Erdogan: Materials in Saudi consulate may have been painted over Link

[۴۲] Police Conducting Search Operation in Saudi Consulate in Istanbul Link

[۴۳] Some materials at Saudi Consulate in Istanbul where journalist vanished were painted over – Erdogan Link

[۴۴] 'Shocking and Gruesome' Details Emerge of Journalist Khashoggi's Murder As Trump Obediently Bows to Saudi Crown Prince Link

[۴۵] Candid tape, black van and bone saw? What we know about Khashoggi case so far Link

[۴۶] ‘Sawed while still alive’? Gruesome ‘taped’ details of Khashoggi’s alleged murder cause media stir Link

[۴۷] Forensics expert ‘cut to pieces’ Saudi journalist’s body as colleagues listened to music – sources Link

[۴۸] Jamal Khashoggi's killing took seven minutes, Turkish source tells MEE Link

[۴۹] High-Ranking Saudi Intel Officer Oversaw Khashoggi's Interrogation – Reports Link

[۵۰] Turkey claims Saudi dissident was killed, dismembered inside Saudi consulate Link

[۵۱] Turkish officials: Saudi dissident was killed, dismembered and removed from the embassy in boxes Link

[۵۲] Body of Vanished Saudi Journalist Might Have Been Dissolved in Acid – Reports Link

[۵۳] Turkey says Khashoggi's remains may have been dumped in a forest Link

[۵۴] Saudis blame ‘fistfight’ for Jamal Khashoggi’s death Link

[۵۵] EXCLUSIVE: Turkey believes MBS bodyguard took Khashoggi body part to Riyadh Link

[۵۶] As Khashoggi crisis grows, Saudi king asserts authority, checks son's power: sources Link

[۵۷] Analysis: Saudi story on Khashoggi killing riddled with holes and contradictions Link

[۵۸] Profile: Crown Prince Mohammed bin Salman Link

[۵۹] Saudi crown prince's 'reformer' image fading fast amid Khashoggi crisis Link

[۶۰] Top Saudi Intel Official, Royal Adviser Fired Amid Khashoggi Probe Link

[۶۱] Saudis Admit Khashoggi Killed At Consulate "In Fist-Fight", King Salman Fires 5 Top Officials Link

[۶۲] Who is Ahmed al-Asiri, the sacked Saudi intelligence official? Link

[۶۳] Saudi Leaders May Blame Senior Official for Khashoggi's Disappearance – Reports Link

[۶۴] Saudis May Blame Intelligence Official for Killing Jamal Khashoggi Link

[۶۵] Who is Saud al-Qahtani, the fired Saudi royal court adviser? Link

[۶۶] A profile of Mohammed bin Salman's 'scapegoated' aides Saud al-Qahtani and Ahmad al-Assiri Link

[۶۷] One of 15 Saudis that targeted Khashoggi dies in suspicious car accident Link

[۶۸] Khashoggi Murder Suspect Dies In "Suspicious Car Accident" Link

[۶۹] Suspected member of Khashoggi ‘hit-team’ dies in mysterious ‘traffic accident’ in Saudi Arabia Link

[۷۰] EXCLUSIVE: Seven of bin Salman's bodyguards among Khashoggi suspects Link

[۷۱] پرونده خاشقجی؛ یکی از مظنونان آموزش پیشرفته جاسوسی دیده بود لینک

[۷۲] Saudi prince's aide was 'at consulate' when Khashoggi vanished Link

[۷۳] Man Linked to Saudi Prince Suspected in Disappearance of Journalist Link

[۷۴] A man often seen with Saudi Arabia's crown prince was spotted in surveillance footage walking into the consulate in Istanbul just before Jamal Khashoggi disappeared Link

[۷۵] Report: Suspects in Khashoggi disappearance linked to Saudi crown prince Link

[۷۶] Don’t Forget: MBS Approved the Preposterous New Khashoggi Story Link

[۷۷] The Saudi Crown Prince’s “Dirty Hands”: Machiavellian Principle in Handling Khashoggi Affair Link

[۷۸] Jamal Khashoggi's disappearance proves Saudi Arabia is a rogue state Link

[۷۹] Saudi Arabia’s Great Tumbling Down – The Boy Who Wanted to be King is No More Link

[۸۰] The Killing of Saudi Journalist Khashoggi Could Spell the End for Mohammad bin Salman Link

[۸۱] How will Khashoggi's suspected killing affect MBS? Link

[۸۲] Trump and the boy king: Mohammed bin Salman's reign is over before it even began Link

[۸۳] Kingdom Crackdown Link

[۸۴] Can Mohammed bin Salman survive Khashoggi's assassination? Link

[۸۵] Why King Salman Must Replace M.B.S. Link

[۸۶] 'Forced to hide our names': Anonymous Saudi clerics call for bin Salman to go Link

[۸۷] Saudi royal family 'discussing succession' over Khashoggi crisis Link

[۸۸] Saudi Royal Family Considering Replacement For Crown Prince bin Salman: Report Link

[۸۹] Killing Jamal Khashoggi Was Easy. Explaining It Is Much Harder Link

[۹۰] Saudi prince MBS put in charge of intel purge following Khashoggi death Link

[۹۱] President Trump Says He and Kim Jong-Un 'Fell in Love' Link

[۹۲] Trump says Saudi King wouldn't last 'two weeks' without US support Link

[۹۳] Saudi Arabia's Mohammed bin Salman: 'I love working with Trump' Link

[۹۴] Saudi Crown Prince on Trump: 'I Love Working With Him' Despite Criticism Link

[۹۵] Saudi Arabia can survive ‘2,000 years’ without US help & not face civil war like America – MBS Link

[۹۶] Trump vows 'severe punishment' if Saudi Arabia is behind killing of WaPo journalist Khashoggi Link

[۹۷] 'Guilty Until Proven Innocent': Trump Sticks Up For Saudi Arabia Again Link

[۹۸] Trump: Khashoggi case another instance of "guilty until proven innocent" Link

[۹۹] Trump: "Severe punishment" if Saudis killed journalist Link

[۱۰۰] Trump vows 'severe punishment' if Saudi Arabia is behind killing of WaPo journalist Khashoggi Link

[۱۰۱] Trump Concedes Khashoggi Likely Dead, Threatens Consequences Link

[۱۰۲] Trump threatens 'severe punishment' if Saudis killed Khashoggi Link

[۱۰۳] Trump vows 'severe punishment' if Saudi Arabia killed Khashoggi Link

[۱۰۴] Foreigners sold net $1.1 bln of Saudi stocks in week to Oct 18 Link

[۱۰۵] Saudi stocks nosedive after Trump’s threats to Riyadh over missing WaPo journalist Khashoggi Link

[۱۰۶] Saudi Arabia to hit back in case of sanctions over Jamal Khashoggi Link

[۱۰۷] Saudi Arabia threatens response to "any action" over Jamal Khashoggi Link

[۱۰۸] Pressured Over Missing Writer, Saudi Arabia Lashes Out Link

[۱۰۹] Saudis Threaten to Retaliate if Punished for Journalist’s Disappearance Link

[۱۱۰] Oil priced $400 in yuan, Russian military base – Saudi insider says kingdom mulls ۳۰ anti-US moves Link

[۱۱۱] 'Not Credible': UK Minister Doubts Saudi Explanation of Khashoggi's Death Link

[۱۱۲] What they're saying: World leaders denounce Saudi account of Khashoggi killing Link

[۱۱۳] Germany, France Demand Explanation From Saudi Arabia Over Khashoggi's Death Link

[۱۱۴] Dutch PM Calls For Broader Investigation into Khashoggi Killing Link

[۱۱۵] EU Insists on Investigation Into Khashoggi's Death Says EU Foreign Policy Chief Link

[۱۱۶] G۷ FMs Call for Punishing Everyone Responsible for Khashoggi Disappearance Link

[۱۱۷] UK, France, Germany Condemn Khashoggi Killing in 'Strongest Possible Terms' Link

[۱۱۸] UK Foreign Office Considering Next Steps Over Khashoggi's Death Link

[۱۱۹] Senior German Lawmaker Proposes Far-reaching Response Over Khashoggi Murder Link

[۱۲۰] UK Drafting Saudi Sanctions List in Wake of Khashoggi Disappearance – Reports Link

[۱۲۱] Germany Rethinks Weapons Sales to Saudi Arabia Over Jamal Khashoggi's Death Link

[۱۲۲] Europe finds Riyadh’s Khashoggi death story ‘inadequate’, Berlin talks arms sale freeze Link

[۱۲۳] Germany Suspends Arms Sales To Saudis Weeks After $500 Million Deal Link

[۱۲۴] Why are Arab leaders silent over Khashoggi's disappearance? Link

[۱۲۵] What's behind the Arab silence over Khashoggi's fate? Link

[۱۲۶] UAE Warns Against "Destabilizing" Saudi Arabia Over Khashoggi Case Link

[۱۲۷] French Finance Minister Pulls Out of Riyadh Conference Amid Khashoggi Case Probe Link

[۱۲۸] Australia Refuses to Partake in Riyadh Forum After Khashoggi Death Confirmation Link

[۱۲۹] Australia withdraws from Saudi investment summit over Khashoggi death Link

[۱۳۰] No New Zealand Officials to Visit Riyadh Forum Amid Khashoggi's Case Link

[۱۳۱] US Companies Back Out of Saudi Events as Tensions Mount Link

[۱۳۲] Media companies, executives quit Saudi event over missing journalist Link

[۱۳۳] Executive exodus: Jamie Dimon and other top CEOs quit Saudi conference Link

[۱۳۴] Google Pulls Out Saudi Business Conference Amid Missing Journalist Scandal Link

[۱۳۵] Major business leaders boycott Saudi summit over Khashoggi case Link

[۱۳۶] The Economist's Editor Has Pulled Out Of A Saudi Conference Hosted By The Crown Prince Over A Journalist's Alleged Murder Link

[۱۳۷] The last media sponsor to exit Saudi conference: Fox Business Link

[۱۳۸] Riyadh to Host Forum as Planned Despite Boycott Over Missing Journo – Organizers Link

[۱۳۹] 'Davos in the Desert' faces more cancellations over Khashoggi Link

[۱۴۰] PR and politics: 'Davos of the Desert' sees mass cancellations Link

[۱۴۱] Jamal Khasoggi killing: Is Saudi Arabia too toxic for investors? Link

[۱۴۲] Report: Mnuchin to attend Saudi anti-terror finance meeting this month Link

[۱۴۳] Mnuchin drops out of Saudi investment conference as outcry over Khashoggi disappearance continues Link

[۱۴۴] The companies who have backed away from Saudi business over Khashoggi Link

[۱۴۵] US officials voice concern over missing Saudi journalist Link

[۱۴۶] US senators cry foul over Riyadh's 'insulting' Khashoggi story, say crown prince involved in death Link

[۱۴۷] Former CIA Director Brennan Says Claims of Innocence by Riyadh ‘Ring Hollow’ Link

[۱۴۸] Democrats demand answers on Trump’s connections to Saudi Arabia Link

[۱۴۹] As Trump Accused of Conspiring With Saudis Over Khashoggi Murder, Dems Demand Full Disclosure of Financial Ties Link

[۱۵۰] Democrats say Khashoggi 'rogue killers' theory 'defies reality' Link

[۱۵۱] Lindsey Graham says “toxic” Mohammed bin Salman “has to go” Link

[۱۵۲] On @foxandfriends, @LindseyGrahamSC describes Saudi Crown Prince Mohammed bin Salman as "a wrecking ball. Link

[۱۵۳] Sen. Lindsey Graham says Saudi Arabia’s crown prince ordered journalist’s killing Link

[۱۵۴] Key US senator says he will 'sanction the hell' out of Saudi over Khashoggi Link

[۱۵۵] Marco Rubio says if Trump won’t act on Saudi Arabia, Congress will Link

[۱۵۶] Rand Paul calls for end to Saudi arms sales over Khashoggi killing Link

[۱۵۷] Sen Rand Paul Calls for Replacing Saudi Crown Prince Amid Khashoggi's Death Link

[۱۵۸] Outraged Lawmakers Want to End the U.S.’s Cozy Relationship with Saudi Arabia Link

[۱۵۹] White House: We back Saudi Arabia over Khashoggi crisis Link

[۱۶۰] Trump allies work to discredit Khashoggi amid crisis Link

[۱۶۱] Why Trump is giving the Saudis a pass Link

[۱۶۲] Trump reluctant to impose US sanctions on Saudi Arabia Link

[۱۶۳] US spy agencies increasingly convinced MBS played role in Khashoggi's fate: Report Link

[۱۶۴] Khashoggi case: US intel points to Saudi Arabia, says Graham Link

[۱۶۵] Not buying it: Lawmakers & journalists skeptical of Saudi story about Khashoggi death Link

[۱۶۶] Saudi explanation for Khashoggi murder dismissed as 'absurd' Link

[۱۶۷] Trump finds Saudi explanation on Khashoggi death "credible" Link

[۱۶۸] Trump: Khashoggi Death Unacceptable, But Saudis Needed as Counterbalance to Iran Link

[۱۶۹] Trump's magic math on jobs from the Saudi arms deal Link

[۱۷۰] President Trump Defends Saudi Leader as “Incredible Ally” Link

[۱۷۱] Jobs Are No Excuse for Arming a Murderous Regime Link

[۱۷۲] Trump finds Saudi version of Khashoggi death ‘credible,’ touts arms deals with ‘great ally’ Link

[۱۷۳] Saudi-friendly Kushner ‘keeping low profile’ as Trump admin shrugs off Khashoggi case, report claims Link

[۱۷۴] US Democrat Claims Kushner Might Have Delivered Hit List to Saudi Crown Prince Link

[۱۷۵] Trump Once Again Accepts Saudi Arabia’s Denials on Jamal Khashoggi Disappearance Link

[۱۷۶] Trump says MBS denies knowledge of Khashoggi disappearance Link

[۱۷۷] Trump says Saudi king denied "any knowledge" about Khashoggi Link

[۱۷۸] Pompeo, Khashoggi and the problem MBS created Link

[۱۷۹] Pompeo: US Should Give Saudis 'A Few More Days' to Investigate Journo Vanishing Link

[۱۸۰] Pompeo apparently thinks Saudi Arabia needs a few more days to figure out what happened to Khashoggi Link

[۱۸۱] Khashoggi crisis: The "rogue killers" escape Link

[۱۸۲] Trump Suggests “Rogue Killers” May Have Been Behind Jamal Khashoggi’s Disappearance Link

[۱۸۳] Trump’s “Rogue Killers” Theory Shows a President Once Again Eager to Defend Authoritarians Link

[۱۸۴] Trump says no ‘financial interest’ in Saudi Arabia, but billions in US-Saudi ties are at stake Link

[۱۸۵] Trump Says Has No Financial Interests in Saudi Arabia and Russia Link

[۱۸۶] For the record, I have no financial interests in Saudi Arabia (or Russia, for that matter). Link

[۱۸۷] Trump: Pulling out of Saudi arms deal would "be punishing ourselves" Link

[۱۸۸] Trump claims he has no business interests with anyone in Saudi Arabia—this video shows otherwise Link

[۱۸۹] 'I Love the Saudis': Trump Business Ties to Kingdom Run Deep Link

[۱۹۰] Pompeo Says Saudi Leaders Show Commitment to Thoroughly Probe Khashoggi Case Link

[۱۹۱] Turkish Foreign Ministry: No Confession From Saudis on Missing Journo – Reports Link

[۱۹۲] Turkish Police Leave Saudi Consulate After Probe of Journalist’s Vanishing Link

[۱۹۳] Khashoggi: Why did it take so long for Saudi to open its doors? Link

[۱۹۴] 'You Couldn't Make This Up': A Bunch of Mops, Cleaners, and Trash Bags Delivered to Saudi Consulate Ahead of Khashoggi Murder Probe Link

[۱۹۵] U.S. got $100 million from Saudi Arabia on the same day Pompeo was in Riyadh Link

[۱۹۶] Saudi Arabia transfers $100 million to U.S. amid crisis over Khashoggi Link

[۱۹۷] Saudi Arabia transfers $100m to US State Department as Khashoggi crisis deepens Link

[۱۹۸] How much does it cost to get away with murder? Link

[۱۹۹] Rising tensions between US & Saudi Arabia over Khashoggi case rock oil prices Link

[۲۰۰] IMF's Lagarde Defers Visit to Saudi Arabia Amid Missing Journalist Scandal Link

[۲۰۱] Dutch govt cancels trade mission to Saudi Arabia over missing journalist Link

[۲۰۲] Factbox: U.S., Saudi Arabia have leverage on each other; using it has costs Link

[۲۰۳] Saudi Arabia Considers Itself Untouchable Due to Oil and Money Link

[۲۰۴] Mohammed bin Salman: The dark side of Saudi Arabia's crown prince Link

[۲۰۵] US Congress condemns Saudi report on Khashoggi murder Link

[۲۰۶] Saudi king, crown prince call Khashoggi’s family to ‘express condolences’ Link

[۲۰۷] Saudi King, Crown Prince Express Condolences to Khashoggi Family – Reports Link

[۲۰۸] Saudi official gives new version of Khashoggi killing: Report Link

[۲۰۹] Saudi foreign minister tells Fox News that Khashoggi murder was “rogue operation” Link

[۲۱۰] Saudi foreign minister calls Khashoggi's death "a rogue operation" Link

[۲۱۱] Saudi: We don't know where Khashoggi's body is, killing a mistake Link

[۲۱۲] Saudis don't know how Khashoggi was killed, incident was ‘aberration, mistake’ – FM Link

[۲۱۳] Turkey to Provide Protection to Khashoggi’s Fiancee – Reports Link

[۲۱۴] Erdogan: Turkey will reveal 'naked truth' over Khashoggi killing Link

[۲۱۵] Jamal Khashoggi: A red line has been crossed Link

برچسب‌ها

نظرات

  • انتشار یافته: 20
  • در انتظار بررسی: 2
  • غیر قابل انتشار: 3
  • IR ۲۲:۳۶ - ۱۳۹۷/۰۷/۳۰
    6 2
    من كه مطمئنم وزير امور خارجه بحرين خاشقجي رو خورده .
  • DE ۲۲:۳۸ - ۱۳۹۷/۰۷/۳۰
    5 2
    وزير امور خارجه بحرين خاشقجي رو خورده .
  • US ۲۲:۴۷ - ۱۳۹۷/۰۷/۳۰
    7 5
    اين يك خبر بود يا يك رمان جنايي. مشرق جان اينقدر چاخان كردي يبارم راست بگي كسي باورش نميشه.
  • IR ۲۳:۰۰ - ۱۳۹۷/۰۷/۳۰
    1 7
    جمهوری اسلامی باید در این مورد لال باشد
    • IR ۱۰:۵۰ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
      5 0
      فعلا صهیونیستهاو آل سعود لال شدن و لال هم خواهند بود
    • IR ۱۰:۵۲ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
      5 2
      درمورد بزرگترتون مودب صحبت کنید. حرمت بزرگتر و آقا و سرور منطقه (جمهوری سرافراز اسلامی ایران) رو نگه نداشتید الان شدید دستمال چرکین دست غرب.
    • محمد IR ۱۳:۴۳ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
      2 0
      سگ کی باشی
  • جعفر IR ۲۳:۲۶ - ۱۳۹۷/۰۷/۳۰
    3 4
    مشرق جان عالی مخصوصا با منبع بودنت
  • IR ۲۳:۳۴ - ۱۳۹۷/۰۷/۳۰
    2 0
    سلبریتی ها! حرفی چیزی؟! دلاری؟
  • IR ۲۳:۴۱ - ۱۳۹۷/۰۷/۳۰
    5 0
    از قضيه خاشقچي مي توان به نوع رفتار آل سعود با مردم عربستان و يمن پي برد. خدا حاميان غربي آل سعود (غرب و در راس آنها آمريكا) را لعنت كند.
  • IR ۰۰:۰۶ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    0 14
    يك كم از همون كشورهاي غربي كه سنگ دشمنيشون رو به سينه مي زني ياد بگير كه چطوري از كشورهاي حاشيه خليج پول در ميارن. من نه تنها از آل سعود و آل نهيان بدم نمي آيد بلكه عاشق اون دلارهاشون هستم. شما هم بي خودي با اين گزارش ها نون ما رو آجر نكن. اينقدر هم شعار مرگ بر آمريكا سر نده اگه فكر آينده اين مملكت هستي.
    • IR ۰۹:۳۷ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
      5 0
      لعنت خدا بر پادو و مزدور غرب
  • DE ۰۰:۴۰ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    3 4
    امیدواریم این به نابودی آل یهودبهایی سعودی تمام شود
  • صدای‌ حق IR ۰۰:۴۲ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    2 0
    فکر کنم اصلاح طلبان و برخی از حامیان‌ دولت ، نگران رفتن بن سلمان هستند و علاقه ای عجیب به این جنایتکار‌ و جنایات وی دارند
  • حسین PL ۰۴:۰۲ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    11 0
    جنایتکاری مثل بن سلمان انقدر پست و حقیر هست که بود و نبودش بسته به حمایت و یا عدم حمایت آمریکا هست. اونوقت در ایران لیبرالها چقدر بدبخت و گمراه هستند که این بن سلمان عقب مانده را به عنوان سمبل آزادی و اصلاحات در عربستان معرفی میکردند لیبرالیسم یک بیماری روانی هست!
  • IR ۰۶:۵۸ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    6 0
    آ ه مردم مظلوم بحرین و یمن و شیعیان دامن وهابیون را چسبیده،اللهم اشغل الظالمین بالظالمین
  • IR ۰۷:۱۲ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    3 3
    خیلی ممنون. مقاله عالی بود.
  • ناشناس IR ۰۸:۰۹ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    8 0
    کشتار حاجیان ایران هنوز یادمون هست.
  • IR ۰۸:۱۸ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    7 0
    مرگ بر آل سعود
  • IR ۱۲:۵۲ - ۱۳۹۷/۰۸/۰۱
    0 6
    نگران قاشق ساز نباشید.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس