gap

کشور ترکیه با استفاده از نابسامانی‌های سیاسی و جنگ‌های منطقه‌ای که کشورهای حوضه دجله و فرات گرفتار آن بوده‌اند، از سال‌ها قبل طرح احداث سد بر روی رودخانه‌های دجله و فرات را آغاز کرده است.

سرویس جهان مشرق - تغییرات شدید اقلیمی امروزه برای همگان به‌خوبی آشکار و قابل‌لمس است. گرم شدن زمین، کاهش میزان بارندگی، افت منابع زیرزمینی و کاهش شدید آب‌های سطحی، سبب گردیده تا خشک‌سالی‌های گسترده و بزرگی در بسیاری از مناطق جهان پدیدار شود و بحران آب یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های قرن حاضر به شمار آید.

امروزه شاهد به وجود آمدن چالش‌هایی در سطوح (کوچک) محلی و همچنین بروز اختلافات مدنی و درگیرهای محلی بر سر تقسیم و یا استفاده از منابع آبی هستیم. طبق پیش‌بینی‌های سازمان جهانی هواشناسی تا سال ۲۰۲۵ نزدیک دوسوم از جمعیت جهان با مشکل کمبود منابع آبی روبرو خواهند شد. این مسئله به‌قدری مهم است که روزنامه الجزیره در گزارشی با عنوان «بحران مالی جهان را فراموش کنید آب‌های آشامیدنی جهان روبه اتمام است» به مسئله بحران آب در جهان اشاره‌کرده و به‌تمامی مسئولان عواقب این بحران جهانی را گوشزد نموده است. بر اساس گزارشات نهادها و سازمان‌های بین‌المللی و علمی جهانی، ۷۰ درصد از آب مصرف‌شده روی کره خاکی در بخش کشاورزی، ۲۳ درصد در صنعت و ۷ درصد هم مصرف خانگی دارد. طبق گزارش انستیتوی بین‌المللی مدیریت آب، علت اصلی کمبود آب در اغلب کشورها (۹۸ درصد) به علت ضعف و فقدان مدیریت قوی، درزمینه های مدیریت منابع آبی است. اصلی‌ترین عواملی که وضعیت آب و منابع آبی در جهان را به‌صورت خطرناکی درآورده آلوده شدن آب، اتلاف آب و تغییرات آب‌وهوا است.

منطقه خاورمیانه ۵ در صد از جمعیت جهان را در خود جای‌داده است، درحالی‌که فقط ۱ درصد از ذخایر منابع آبی جهان در منطقه خاورمیانه قرار دارد. «پرفسور تیموتی راندهیر» در تحقیق خود در مورد «مسئله آب» به منطقه خاورمیانه به‌عنوان یکی از کم آب‌ترین مناطق دنیا اشاره و خاطرنشان کرده است:

«این منطقه به دلیل داشتن منابع مشترک آبی بین کشورها، بیشتر از سایر مناطق دنیا مستعد جنگ و درگیری بر سر منابع آبی است.»

وی پیشنهاد داده است برای جلوگیری از این مسئله، مدیریت حوزه آبخیزداری و جلوگیری از آلودگی آب به‌عنوان مهم‌ترین راهکار برای کاهش نزاع احتمالی کشورها بر سر منابع آبی موردتوجه قرار بگیرد.

در این میان کشور ترکیه با استفاده از نابسامانی‌های سیاسی و جنگ‌های منطقه‌ای که کشورهای حوضه دجله و فرات گرفتار آن بوده‌اند، از سال‌ها قبل طرح احداث سد بر روی رودخانه‌های دجله و فرات را آغاز کرده است. سدسازی ترکیه بر روی این دو رودخانه اثرات زیست‌محیطی فراوان و غیرقابل جبرانی بر اکوسیستم مسیر این دو رود در کشور عراق و سوریه بر جای گذاشته است که باگذشت زمان اوضاع اکوسیستمی این مناطق وخیم‌تر هم می‌شود.

 مردم ایران هم بخصوص در استان‌های غربی و جنوبی کشور باید مشکل افزایش و هجوم ریز گردهای برخاسته از تالاب‌های خشک‌شده (هورالعظیم) در جنوب عراق و مرز مشترک را تحمل کنند، مشکلی که ناشی از اثرات سدسازی‌های کشور ترکیه در بالادست دجله و فرات است. این سدسازی‌ها در چهارچوب طرح_آناتولی جنوب شرقی «Guneydogu Anadol Projesi» که به‌اختصار (GAP) نامیده می‌شود طرحی عمرانی است که دولت ترکیه سعی دارد مجموعه‌ای از سد و نیروگاه برق‌آبی را بر بخش بالادستی رودخانه دجله و فرات احداث نماید. در این طرح ۱۴ سد بر روی فرات، ۸ سد بر روی دجله و درمجموع ۱۹ نیروگاه برق‌آبی ساخته خواهد شد. هدف دولت از احداث این سدها آبیاری ۲ میلیون هکتار زمین کشاورزی و همچنین تولید سالیانه ۵۵ میلیارد کیلووات ساعت برق است. اولین طرح از این سازه بزرگ در سال ۱۹۹۲ با ظرفیت ۴۸ میلیارد مترمکعب تکمیل و آماده بهره‌برداری گردید. با تکمیل ون نهایی شدن طرح گاپ کشور ترکیه حدود ۴۵ درصد آب رودخانه‌های دجله و فرات را کنترل خواهد کرد. بر اساس برآوردهای ارائه‌شده، اثر تجمیعی برداشت آب برای کشاورزی، صنعت، تبخیر آب از سطح دریاچه سدها، به هم خوردن سامانه آب‌شناختی _هیدرولوژیک_حوضه آبخیز این دو رودخانه و تاثیر تغییرات اقلیمی و گرمایشی زمین دریکی دو دهه آینده سبب کاهش آب ورودی به عراق تا ۸۰ درصد خواهد شد.

رودخانه فرات از ترکیه وارد سوریه شده و با گذر از این کشور وارد عراق شده و درنهایت به تالاب هورالعظیم سرازیر می‌شود. رودخانه دجله هم مستقیماً از ترکیه وارد عراق شده و بعد از آبیاری زمین های این کشور آخرسر به تالاب هورالعظیم می‌ریزد. عمده آب مورد نیاز این تالاب مرزی ایران از طریق دو رودخانه بزرگ دجله و فرات تأمین می‌شود.

ایده و پایه اصلی طرح سدسازی در زمان حکومت آتاتورک کلید خورده است. گفته می‌شود که آتاتورک در زمان خود در نظر داشته تا با اجرای یک پروژه آب‌رسانی ضمن ایجاد همگرایی بیشتر میان آناتولی شرقی با سایر نقاط ترکیه بستر لازم را برای توسعه اقتصادی این کشور را فراهم کند. بعدها و در دهه ۶۰ میلادی سلیمان دمیرل به‌عنوان یک چهره سیاسی مهم سعی کرد تا ایده آتاتورک تقویت و پیگیری شود. این پروژه از سال ۱۹۸۰ بانام و عنوان جدید گاپ موردتوجه مسئولان وقت دولت ترکیه قرار گرفت. تا قبل از سال ۲۰۰۸ میلادی هدف دولتمردان ترک تنها تکمیل و بهره‌برداری از پروژه‌های بود که قبل سال ۱۹۸۰ طراحی‌شده بود.

 در سال ۲۰۰۸ و در دوران نخست‌وزیری رجب طیب اردوغان برنامه کامل عمل به گاپ آماده و تصویب گردید و عملیات اجرایی و توسعه‌ای طرح گاپ به‌طورجدی در دستور کار دولت عدالت و توسعه قرار گرفت. بر طبق پیش‌بینی‌های دولت قرار بود این طرح تا سال ۲۰۱۵ به اتمام رسیده و آماده بهره‌برداری کامل شود ولی با توجه به مسائل و مشکلاتی مانند تحولات داخلی ترکیه، کسری بودجه و اقدامات خرابکارانه پ ک ک، این طرح هنوز پیشرفت مورد انتظار دولتمردان ترک را برآورده نکرده است.

البته دولت ترکیه با سوءاستفاده از وضعیت امنیتی کشورهای منطقه که درگیر گروه‌های تروریستی داعش و تکفیری هستند و بابی توجهی به اعتراضات آن‌ها حق آبه این رودخانه‌ها را که از سوریه و عراق می‌گذرد از ۷۵۰ مترمکعب به ۲۵۰ مترمکعب در ثانیه کاهش داده است. در صورت تکمیل شدن طرح ساخت سد بر روی رودخانه دجله تا سال ۲۰۱۹ از حجم منابع آب وارده این رود به خاک عراق چیزی در حدود ۵۶ درصد کاسته خواهد شد.

با همه تبلیغات گسترده دولت ترکیه مبنی بر اینکه هدف از اجرای این طرح تلاش برای بهبود وضعیت رفاهی و معیشتی مردم است اما کردهای ساکن این مناطق که ۹۰ درصد جمعیت استان‌های تحت پوشش گاپ را تشکیل می‌دهند، اعتقاددارند که این پروژه تلاشی برای محدودسازی کردها است و بعد از تکمیل این طرح و برای بهره‌برداری از این سدها جمعیتی در حدود ۲ میلیون نفر باید این مناطق را ترک بکنند که در نظر کردها این کوچ اجباری و تصویه نژادی و از بین بردن تمدن و فرهنگ کردها است. از طرف دیگر سوریه و عراق مدعی هستند که دولت ترکیه در این خصوص هیچ رایزنی با آن‌ها انجام نداده و با احداث سدهای جدید در راستای پروژه گاپ امنیت غذایی و آبی در مناطق پایین‌دستی را در معرض خطر قرار داده است.

برخلاف اهداف اعلام‌شده، گاپ رشد تولید ناخالصی داخلی آناتولی شرقی و جنوب شرقی را از ۱۰/۳۹ درصد (در سال ۱۹۶۵) به رقم ۷/۱۸ درصد (در سال ۲۰۱۱) رسانده و بیکاری در شهرهای حوزه گاپ مانند شیر ناک سی.ایرت، ماردین و باتمان را به ۶۰ تا ۷۰ درصد افزایش داده است. در سال ۲۰۱۱ حدود ۲۰۰ هزار نفر به خاطر ساخت‌وساز مجبور به مهاجرت شدند و توسعه و رشد اقتصادی در شهرهایی که در آن‌ها سدسازی صورت نگرفته بیشتر از جنوب شرقی این کشور بوده است.

توسعه گردشگری یکی دیگر از اهداف گاپ اعلام‌شده ولی سدهای ساخته‌شده، جاذبه‌های تاریخی و گردشگری چند هزارساله را در این مناطق مانند زوگما، سامسات و حسن کیف غرق کرده یا غرق خواهد کرد. کشاورزی صنعتی که از اهداف دیگر پروژه گاپ تعریف‌شده است با کشت‌های گسترده تک‌محصولی موجب از میان رفتن تنوع زیستی و گونه‌های بومی‌شده و باعث وابستگی تولید به بازار سرمایه خواهد شد. در این روش استفاده بی‌رحمانه از زمین و آب انجام می‌گیرد (که به‌هیچ‌وجه پایدار نیست) و تأمین‌کننده منافع مردم بومی و اقتصاد ملی در بلندمدت نیست. این نوع کشاورزی برخلاف ادعاهای پروژه گاپ نه‌تنها باعث اشتغال‌زایی نمی‌شود، بلکه سبب بی‌کار شدن گروهای بزرگی از مردم منطقه به علت سلب مالکیت از خرده‌مالکان برای یکپارچه‌سازی زمین‌ها و زیرآب رفتن کشتزارهای سنتی، مراتع، باغ‌ها و چراگاه‌ها می‌گردد. آبیاری بی‌رویه باعث رسوب نمک گردیده و زمین‌های کشاورزی و حاصلخیز را در بلندمدت شور می‌کند. همچنین آمار دقیق و کاملی در دست نیست تا معلوم بشود چه اندازه از زمین‌های حاصلخیز به زیرآب رفته و یا خواهد رفت.

بنابراین هدف ترکیه از سدسازی در جنوب این کشور ایجاد یک مرز آبی یا به زیرآب بردن مناطق مرزی این کشور با عراق که گروه‌های مسلح و مخالف دولت مانند پ پ ک ازآنجا رفت آمد می‌کنند و تحت‌فشار قرار دادن دولت عراق از بابت منابع آبی است.

تداوم حیات جوامع بشری در امتداد رودهای دجله و فرات و حفظ اکوسیستم تالاب‌های جنوب کشور عراق بستگی کامل به جریان آب در این دو رودخانه دارد. در دوران حکومت صدام حسین که با شیعیان جنوب عراق دشمنی داشت حکومت عراق با منحرف کردن آب ورودی، تالاب‌ها را عمده خشک کرد. پس از دوران صدام تالاب‌های مرکزی عراق به‌عنوان نخستین پارک ملی عراق ثبت گردید و برنامه‌هایی برای احیای مجدد این تالاب‌ها آماده گردید. لیکن سدسازی‌های عظیم ترکیه بر روی فرات وتاثیرات آن، برنامه‌های احیای تالاب‌های عراق و حتی حفظ وضعیت موجود را با تهدید جدی روبرو کرده است؛ به گونه ا که عمق آب در این تالاب‌ها از ۱.۵ متر به ۴۰ سانتی‌متر رسیده است.

باید در نظر داشت که ثبات زیست بومی و اجتماعی سوریه و عراق که ضامن امنیت و آرامش ترکیه نیز است درگرو بهره‌برداری معقول از آب دو رودخانه یادشده از سرچشمه تا خلیج‌فارس است. منطقه خلیج‌فارس از گذشته‌های دور شاهد درگیرهای قومی، مذهبی، نفتی و سیاسی بوده است پس نباید با راه انداختن یک جنگ و نبرد جدید بر سر آب به این اختلافات دامن زد. بهره‌برداری زیاده خواهانه ترکیه از منابع آب رودخانه‌های دجله و فرات باعث خشک‌سالی در اراضی زیادی در بین‌النهرین شده و زمینه افزایش بیکاری، فقر، تروریسم، مهاجرت و همچنین بروز فاجعه‌هایی مانند تشکیل ریز گرد شده است که خواه‌ناخواه تمامی منطقه از شرق ترکیه تا عراق و غرب ایران و مناطق دیگر را آلوده ساخته است. فلذا پروژه‌ی گاپ سیاستی کهن از سوی ترک‌ها برای فشار بر تمدن‌ها و کشورهای مجاور است و ترکیه قصد دارد از مسئله آب به‌عنوان اهرم فشاری بر رقبا و همسایگان خود استفاده نماید.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 33
  • در انتظار بررسی: 0
  • غیر قابل انتشار: 48
  • ۱۴:۳۸ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    آیا مهار کردن کردها سبب رها شدن رها شدن هیولای ترک نمی شود؟
    • IR ۱۶:۳۱ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
      14 52
      فکر نکنم زورمون به ترکیه برسه
    • IR ۱۷:۲۸ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
      50 10
      هیولا کسانی هستند که دیروز 8 مرزبان رو شهید کردند.
    • IR ۱۷:۳۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
      24 21
      فکر کن! وقتی طورچیه و نوچه هاش خزیدن تو سولاخ موش می بینی عزیزم!
  • IR ۱۴:۵۲ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    اگر ترکیه بخواد باز جلوی ایران شاخ بشه با اهرم کردها از وسط نصفش میکنیم !
  • IR ۱۴:۵۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    77 30
    ترکیه باید تجزیه بشه تا کل منطقه ارامش پیدا کنه
    • روزبه IR ۱۵:۱۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
      30 71
      تجزیه به نفع دوستان تروریست شماها در کوههای قندیل بشه؟ ارامش رو که فعلا دوستان و گروههای تروریست شما در کومله و دموکرات و پ ک و پژ هم از خودشون هم از شما و هم از بقیه گرفتن بهتر نیست تروریست‌ها از بین بردن تا همه روی ارامش. ببینم دولتها بالاخره سر مسایل مختلف میتونن به یه تعاملی برسن با دوستان شما فکر نکنم
    • IR ۱۷:۲۸ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
      31 37
      الان ترکیه دهن بعضی هارو سرویس کرده وضع منطقه اینه اگه ترکیه تجزیه بشه همون بعضی ها قطعا سیاست بستن آب رو اینبار شدیدتر ادامه خواهند داد و جلوی همه رودها سد خواهند بست و باج خواهی خواهند کرد.
  • محمد DK ۱۵:۱۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    20 57
    ترکیه هر آنچه خواست انجام میدهد و کسی قادر به مقابله نیست
    • IR ۱۷:۳۲ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
      29 11
      مال این حرفا نیست طورچیه! وقتی مقابله کردیم و حکومتش و نوچه هاش عین موش خزیدن تو سولاخ می بینی عزیزم!
  • IR ۱۵:۲۲ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    65 16
    دو تا موشک میزنی سدش میریزه
  • IR ۱۵:۴۸ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    96 19
    تجزیه برای وقتی است که کشوری از چند قوم متضاد تشکیل شده باشد.اینجا سرزمینی از آن یونانی و ارمنی و آشوری و کرد است که اشغال شده و راه حل هم پس گرفتن کشورشان از عجنبی است.
  • FR ۱۶:۲۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    17 16
    بی آبی یک تهدید بزرگ است و باید با استفاده از تمام اهرمها مانع ترکیه شویم. اهرمهای سیاسی، اهرم کردها و حتی اهرم نظامی.
  • فرهاد IR ۱۶:۴۴ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    26 11
    تمام مناطق کردنشین فعلی در ترکیه سرزمین ایران بوده که سلطان سلیم یاوز در جنگ چالدران با قدرت توپ و تفنگ از شاه اسماعیل فاقد اسلحه آتشین گرفت
    • IR ۰۰:۳۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
      3 8
      آخه مشاور اعظمش بهش گفته بود استفاده از سلاح گرم دور از مردانگی ه! البته همین الان هم از دست مشاورها هستند.
  • IR ۱۷:۱۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    19 11
    سیاست خارجی ایران در مقابل ترکیه اشتباه است باید از اهرم سیاسی برای جلوگیری از بستن آب استفاده شود بیشتر گرد و خاک منطقه ناشی از سد هایی است که ترک ها ساخته اند اغلب مناطق غربی کشورمان بزودی دچار خشکسالی و لی آبی شدید خواهند شد
  • IR ۱۷:۴۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    55 15
    الان باز پانطورچا با هماهنگی مرکز فرماندهی استانبول حمله می کنن
  • FR ۱۷:۵۴ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    43 15
    تمدن ایران و عراق و سوریه به آب وابسته است و به هر طریقی که شده ترکیه را سرجایش می نشانیم. عامل اصلی ریزگردها در سالهای اخیر، سدسازی های بی رویه ترکهاست.
    • IR ۱۹:۲۴ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
      7 9
      احسنت
  • ا IR ۱۸:۰۶ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    3 0
    اینها همان مشاورینی هستن که کاری میکنن مقامات به سیم اخر بزنن و هیچ چیزی را در نظر نگیرن مثل همان زمان که اگر کسی به ایران میگفت برو اونورتر یا بالا چشمت ابروئه میگفت تنگه هرمز را میبندم تا کلا تنگه هرمز لوث شد و امارات رفت فجیره عربستان هم رفت دریای سرخ اینطوری قدرت کشورها را و وسیله ای که قدرت چانه زنی در جای خودش را میدهد یا با اشاره هم میتوان منظور را رساند ازشون میگیرن الانم توی ترکیه یه عده شعار میدن یه عده دیگه هم فکر میکنن ابرقدرتن.ولی این طرح حداقل باید با هماهنگی عراق و ترکیه لب مرز توی خاک عراق سد زده بشه تا کردهای عراق سوریه و ترکیه از نظر زمینی توان رفت و امد نداشته باشن یا حداقل انجا اب رها کنن تا بصورت زمینی نتونن عبور کنن اگر با قایق بخوان برن زودتر کشف میشن اینطوری هم ترکیه نمیتونه از اب علیه عراق استفاده کنه و چون خودش هم مشکلات امنیتی داره باید اینگونه راضیش کرد.۶
  • محمد IR ۱۸:۴۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۴
    19 3
    بهتر میشه ریشه تروریست ها خشک میشه ...دیروز همون تروریستهای پ ک ک و پزاک هشت سرباز مظلوم ایرانی رو شهید کردن
  • محمد DK ۰۰:۲۹ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    12 27
    بعضی ها فکر میکنند ترکیه مثل عراق و یا عربستان و دیگر کشورهای عربی است ترکیه میتواند بهتری متحد ایران باشد و اگر این حکومت که سیاست خودش را نسبت به امریکا و غرب تغییر داده با ایران میتوانند تمام پلان های انها را نقش بر آب کنند چون هشتمین ارتش جهان را دارد آقایانی که فقط بلدند توهین کنند بدون کمترین اطلاعات کافیست یک کمی از طریق اینترنت تمام معلومات را از طریق گوگل کسب کنند و صفحه ها مجازی را میدان کینه و نفرت نکنند
  • IR ۰۱:۰۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    28 0
    آب مهم ترین مساله است آینده به آب متکی است
  • IR ۰۱:۰۱ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    9 0
    هرکس شریان آب منطقه را داشته باشد، آینده منطقه را دارد
  • IR ۰۱:۰۱ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    4 9
    ایران اجازه نمی دهد
  • IR ۰۱:۰۱ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    8 9
    ترکیه سیاست اشتباهی دارد
  • منوچهر IR ۰۱:۰۲ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    5 2
    جنگ جهانی سوم سر اب خواهد بود استارتشم دارن میزنن
  • هموطن IR ۰۸:۵۵ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    22 19
    مشرق به نظرت اینا کیا هستند که هر کاری ترکیه میکنه ازش دفاع میکنن در حالیکه تبعه ایران هستند ...اما وطن اولشون رو ترکیه میپندارند و افتخار اولشون ترکیه وباکوی قدرتمند است نه ایران قدرتمند ...به افتخارات ایران وتاریخ باستان ان (متاسفانه با همراهی مشرق)فحاشی میکنند اما بشدت نگران ودلواپس تجزیه ترکیه یا تضعیف اون هستند ..افتخارتشون نژاد ترک ومغول وقرقیز وتاتار وچچنه ...اما ارث باباشون وامنیت وتمام ثروت وامکانات مملکت رو از ایران میخوان????اونقدر سمج هستند که در اخر ایران را هم که باگروهکهای کرد که در ارامش نسبی بودیم با ترکیه وحشی همراه کردند تا ماهم هزینه بدیم انهم بخاطر وحشی گری هایتاریخی ترکیه.....
    • AE ۱۱:۱۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
      این لاشخورا از پشت کوه های مغولستان اومدن اینجا و ادعای سرزمین و تمدن میکنن،اگه واقعا استقلال میخواین گم شین برین سرزمین آبا و اجدادیتون با گوسفند چرونی و گوشت اسب خوردن زندگی بگذرونین
    • IR ۱۴:۵۸ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
      54 17
      اون 8 تا شهید هم توسط همین ترکیه وترکیه پرستها به ایران تحمیل شد...تو کامنتها بخوانید همین پانترکها وترکیه پرستها بظاهر ناراحت اما از سر شاخ شدن ایران با کردها و پرداخت هزینه وحشیگریهای ترکیه توسط ایران در پوست خود نمیگنجند.....
  • IR ۱۴:۰۶ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    1 53
    این ترکیه و پژاک با هم دشمن هستند ولی هر دوتاشون با ایرانی ها نیز دشمن هستند و بدشان می آید و در وحشی گری از هم سبقت می گیرند هیچ کدامشان خوب نیستند در تاریخ هم هر دویشان بدی کرده اند
    • ناشناس IR ۱۴:۴۹ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
      49 14
      ایران بلحاظ تاریخی با کردهای اریایی مشکلی ندارد وسابقه نسل کشی انها را ندارد ...گیر پانترکهای ترکیه پرست که دوست دارند هزینه وحشیگریهای وخود خواهیهای پانترکیستی عثمانی ها را... ایرانی ها بدهند نیفتیم....
  • IR ۱۵:۴۶ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۵
    11 3
    مشرق چرا با ترکا بستی؟ بابا ماهم تو همین اب و خاک زندگی میکنیم نکنید این کارو با ما؟ ای بابا

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس