سرویس دفاع و امنیت مشرق _ در هفته ها و ماه های اخیر روایت های مختلفی از کمبود مهمات خاص در اوکراین منتشر شده و شرایط میدانی نیز نشان از درست بودن این گزارش ها است. در ابتدا روایت ها و گزارش ها در خصوص کمبود شدید موشک های رهگیر سامانه پدافندی پاتریوت منتشر شد که به سرعت با اصابت های پشت سر هم پرتابه های بالستیکی روس ها در نقاط مختلف اوکراین از جمله کیف این مسئله به سرعت به اثبات رسید. مسئله تا به آنجایی واضح بود که شبکه خبری CNN در گزارشی از یک آتشبار سامانه پاتریوت در اوکراین و تصویری از پرتاب گر خالی این سامانه را نشان داد.

حالا اما روایت جدیدی آن هم از زبان پرسنل نیروی هوایی اوکراین در مصاحبه با رسانه های آمریکایی منتشر شده و آن هم کمبود شدید و جیره بندی شدن موشک های هوا به هوای AIM-۹ سایدوایندر و AIM-۱۲۰ امرام برای ناوگان جنگنده های اف ۱۶ ارتش این کشور است. اما در ابتدا بد نیست نگاهی به آمار و ارقام موجود در منابع آشکار داشته باشیم.

از تحویل با تاخیر فراوان تا مشکل در تامین موشک ها

اصولا بحث تحویل جنگنده های اف ۱۶ به اوکراین از آن مسائل پیچیده و پر بحث در این جنگ بوده و دارای حواشی و بحث های فراوانی است. تقریبا از همان روزهای ابتدایی حمله روسیه بود که اوکراینی ها اعلام کردند به جنگنده های جدید نیاز دارند. در ابتدا بحث تامین جنگنده های میگ ۲۹ از مبدا کشورهای اروپای شرقی مثل لهستان مطرح شده و تعدادی از این جنگنده ها هم برای اوکراین تامین شد اما با توجه به قدیمی بودن و عدم ارتقاء آنها پس از فروپاشی شوروی سابق اوکراینی ها نیازمند سلاح پیشرفته تری در آسمان بودند.

اف ۱۶ های اوکراینی همگی از دارایی های سابق کشورهای اروپایی تامین شده و می شوند و تقریبا تمامی آنها بر اساس استاندارد های سری AM و BM هستند. این ارتقا بر روی اف ۱۶ های نسل اولیه تحویلی دهه ۱۹۸۰ میلادی در دهه ۱۹۹۰ میلادی انجام شده و ارتقاء هایی مثل توانایی حمل و پرتاب موشک هدایت راداری امرام ، مدرن سازی سیستم جنگ الکترونیک ، اضافه کردن قابلیت لینک ارتباط از نوع لینک ۱۶ و ارتقا کابین خلبان را شامل می شدند.

تا به این جای کار بین ۴۰ الی ۵۰ فروند جنگنده اف ۱۶ از عمدتا از مبدا کشورهای هلند ، دانمارک و نروژ به اوکراین تحویل شده و البته بلژیک ها نیز قول داده اند که در پروسه از سال جاری میلادی تا سال ۲۰۲۹ تعداد ۵۹ فروند جنگنده اف ۱۶ را به اوکراین منتقل کنند.

جنگنده های اف ۱۶ اوکراین از مرداد ماه سال ۱۴۰۳ عملیات خود را آغاز کردند و تا به امروز حداقل ۵ مورد سقوط یا ساقط شدن این جنگنده به صورت رسمی و تایید شده نیز ثبت شده است.

در بحث ماموریت های هوا به هوا به صورت واضح جنگنده های اف ۱۶ اوکراینی با ترکیبی از موشک های هدایت گرمایی کوتاه برد AIM-۹ و هدایت راداری فعال AIM ۱۲۰ امرام مسلح مسلح می شود و در کنار آن توپ ۲۰ میلی متری ۶ لوله ولکان نیز در داخل بدنه جنگنده قرار دارد. ماموریت های هوا به هوای اف ۱۶ های اوکراینی عمدتا در بحث انجام گشت های هوایی رزمی در نقاط مختلف این کشور و مقابله با پهپاد های انتحاری و موشک های کروز روسی است.

در بحث تعداد موشک های هوا به هوای تحویلی برای ناوگان اف ۱۶ اوکراین هم البته اعداد و ارقام مختلفی مطرح شده اما می توان گفت برای موشک های هدایت فروسرخ سری AIM-۹ چیزی در حدود ۵۰۰ تیر یا کمی بیشتر در مدل های L و M به این کشور تحویل شده که البته پیشرفته ترین مدل این موشک یعنی سری X نیز نیست. در بحث موشک های هوا به هوای هدایت راداری میان برد سری امرام هم رقم تحویلی به اوکراین در حدود ۸۰۰ تیر برآورد شده است. اما اولا به این مسئله دقت داشته باشید که این اعداد صرفا برآورد ها از اطلاعات آشکار بوده و می تواند متفاوت باشد و ایضا این که در بحث موشک های سری امرام تمام آنها متعلق به جنگنده های اف ۱۶ نیست و برخی از آنها نیز برای سامانه پدافندی زمین پایه NASAMS استفاده می شوند.

شدت گرفتن مشکلات با افزایش سرعت پهپادهای روسی

مشکل اصلی جنگنده های اوکراینی با معرفی پهپادهای انتحاری سری گل شعمدانی مدل ۴ و ۵ روس ها آغاز شد که از پیشران توربوجت استفاده می کند و سرعت آن نزدیک به ۶۰۰ کیلومتر در ساعت است. و البته این مسئله که اخیرا روسها ماهیانه تقریبا ۳ هزار فروند از این پهپاد ها را تولید می کنند. این سرعت بالا باعث می شود تا پهپادهای رهگیر زمین پرتاب اوکراینی برای رهگیری این پهپادهای روسی دچار مشکل شوند و در اینجاست که بخشی از فشار کار رهگیری بر روی جنگنده هایی مثل اف ۱۶ قرار می گیرد.

در عین حال با توجه به افزایش قدرت مقابله پهپادهای انتحاری روسی با سامانه های جنگال و در عین حال استفاده از سیستم های هدف گیری اپتیکی در مرحله آخر دقت آنها هم بسیار بالا رفته و حتی نفوذ یک فروند از آنها به منطقه مورد نظر می تواند آسیب شدیدی به زیرساخت ها یا تاسیسات نظامی و یا شهری اوکراین وارد کند.

حال با توجه به استفاده بالا از این موشک ها در عملیات های رهگیری از یک طرف و در عین حال استفاده سنگین از انواع موشک های هوا به هوا برای مقابله با پهپادها و موشک های کروز در منطقه خاورمیانه در چند سال اخیر و فشار به خطوط تولید در آمریکا حالا اوکراینی ها با کمبود شدید در این بخش رو به رو شدند. اخیرا به همین دلیل استفاده اف ۱۶ های اوکراینی از توپ های ۲۰ میلی متری ولکان برای هدف قراردادن پهپادهای روسی افزایش پیدا کرده است که البته این مسئله به دلیل فاصله کم بین هواپیما و هدف می تواند باعث برخورد باقی مانده هدف یا کشیده شده آنها به درون ورودی هوای موتور جنگنده و حتی سقوط آن شود.

اخیرا شبکه خبری آمریکایی نیوزمکس در گفتگویی با خلبان اف ۱۶ اوکراینی به این مسئله اشاره کرده است.

خلبان اوکراینی که خود را با اسم رمز " شبح " در این مصاحبه معرفی کرده و صورت خود را نیز پوشانده بود وضعیت بغرنج موشک های هوا به هوای اف ۱۶ های این کشور را تایید کرده و در این گفتگو از دولت ترامپ درخواست که تا با افزایش تولید موشک های هوا به هوا آنها را به سلاح های بیشتری مجهز کند.

میراژ ۲۰۰۰ فرانسوی ؛ از کمبود خلبان تا کمبود مهمات

اخیرا نشریه فرانسوی فیگارو مصاحبه ای را با یک خلبان اوکراینی که با جنگنده های فرانسوی میراژ ۲۰۰۰ نیروی هوایی این کشور پرواز می کند انجام داده که حاوی نکات جالبی است. این خلبان که با اسم رمز " T-Rex " معرفی شده است در مصاحبه گفته است که میراژ ۲۰۰۰ جنگنده مناسب خصوصا برای مقابله با پهپادها و موشک های کروز روسی است و خود او برای نمونه در یک ماموریت موفق به سرنگون کردن ۵ فروند پهپاد انتحاری روسی شده است.

اما مسائل مشکل ساز نیز در این مصاحبه مطرح شده است. اولا فرانسه به صورت کلی ۵ یا ۶ فروند جنگنده تا به این جای کار در اختیار اوکراین قرار داده که سال گذشته میلادی یک فروند از آنها نیز سقوط کرده است. مسئله بعدی کمبود خلبان آموزش دیده برای پرواز با میراژ ۲۰۰۰ است. بنا به گفته این خلبان اوکراینی کل خلبانان اوکراینی آموزش دیده تا به اینجا برای پرواز با میراژ ۲۰۰۰ تنها ۱۰ نفر هستند که به همین خاطر مجبور هستند به صورت ۲۴ ساعته برای پرواز آماده باشند و پشت سر هم سورتی پروازهای گشتی برای مقابله با پهپادها و موشک های کروز را انجام بدهند.

بنا به گفته های T-Rex ، جنگنده های میراژ ۲۰۰۰ اوکراین با کمبود شدید هم موشک های هوا به هوا و هم مهمات برای توپ ۳۰ میلی متری این جنگنده رو به رو هستند. و گفته است که در ماه گذشته میلادی " سپتامبر " یک بسته کمک تسلیحاتی شامل مهمات توپ ۳۰ میلی متری و موشک های هوا به هوای نسل جدید MICA از فرانسه برای اوکراین ارسال شد که اوکراینی ها در مدت تنها ۲ هفته نصب محموله ارسالی را مصرف کردند. وی به تعداد موشک ها و گلوله های ارسالی اشاره ای نکرده است.

موشک های نیم قرن پیش برای ناوگان شرقی اوکراین

اما مسئله کمبود موشک های هوا به هوا فقط مربوط اف ۱۶ یا میراژ ۲۰۰۰ نیست و تصاویری که اخیرا از یک رهگیری موفق جنگنده میگ ۲۹ اوکراینی بر علیه یک تیر موشک کروز اوکراینی نشان از استفاده از موشک هوا به هوای هدایت فروسرخ مدل R-۶۰ ساخت شوروی سابق در دهه ۱۹۷۰ میلادی می دهد.

جنگنده های شرقی اوکراین در نقش رزم هوایی یعنی میگ ۲۹ و سوخو ۲۷ در بحث رزم هوایی و پروازهای گشتی معمولا با ترکیب موشک های R-۷۳ و R-۲۷ پرواز می کردند و حالا دیده شدن موشک های R-۶۰ بر روی میگ ۲۹ اوکراینی نشان می دهد که وضعیت دارایی موشک های R ۷۳ کوتاه برد نیز در نیروی هوایی اوکراین مناسب نیست.

حالا و در آستانه فصل سرما در اوکراین و شدت گرفتن حملات موشکی و پهپادی روسیه مشخص نیست که اوکراینی ها چطور می خواهند بدون موشک های پاتریوت و کمبود شدید موشک های هوا به هوا در مقابل روسها از خود دفاع کنند.