به گزارش مشرق، تنش بین صنعاء و ریاض، فراتر از مسائل انسانی و اقتصادی، به رویارویی برای ترسیم معادله منطقهای جدیدی تبدیل شده است؛ رویارویی که در آن هر یک از طرفین بر روی فرسایش دیگری و تحمیل شروط خود برای توافق نهایی حساب کرده است.
رویارویی ریاض و صنعاء برای ترسیم معادله منطقهای جدید
روزنامه الاخبار در یادداشت امروز خود به قلم «لقمان عبدالله» در این خصوص نوشت: به نظر میرسد کشمکش جدید صنعاء و ریاض حول محور تثبیت معادلهای سیاسی و راهبردی جدید متمرکز است که میتواند شکل روابط دو کشور را برای دهههای آینده تعیین کند.
اگرچه تنش فعلی بهدنبال تعلل عربستان در اجرای تعهدات انسانی و اقتصادی مندرج در «نقشهی راه» شعلهور شده، اما ماهیت آن فراتر از این مسائل، به تلاش هر طرف برای تحمیل دیدگاه خود درباره نظم منطقهای پساجنگ بازمیگردد.
صنعا بهدنبال خروج از هیمنهی سعودی، ریاض نگران امتیازات پیاپی
به باور نویسنده، صنعاء دوره کنونی را فرصتی تاریخی برای خروج یمن از حوزه نفوذ سعودی میداند، در حالی که ریاض معتقد است پاسخ به درخواستهای «انصارالله» تحت فشارِ قدرت، میتواند به زنجیرهای از امتیازات بعدی منجر شود که واقعیت سیاسی جدیدی را تثبیت خواهد کرد؛ واقعیتی که نهتنها بر یمن، بلکه بر جایگاه و نقش منطقهای عربستان نیز تأثیر خواهد گذاشت.
موازنه هزینهها به نفع صنعاء است
با این حال، موازنه هزینهها میان دو طرف یکسان نیست. یمن پس از سالها جنگ و محاصره، دیگر ساختار اقتصادی یا تأسیسات راهبردی قابلتوجهی ندارد که بتواند هدفی مؤثر باشد؛ بنابراین دامنه خسارتهای اضافی آن محدود است.
در مقابل، عربستان از اقتصادی عظیم، تأسیسات نفتی و حیاتی، و زیرساختهایی برخوردار است که بهشدت به ثبات امنیتی و اعتماد سرمایهگذاران وابسته است؛ همین امر آن را در برابر ضربات اقتصادی آسیبپذیرتر میکند.
ضمن اینکه، تجارب پیشین نشان داده که تأمین حفاظت کامل از حریم هوایی و تأسیسات حیاتی، حتی با وجود سامانههای پیشرفته پدافند هوایی و پشتیبانی فنی متحدانی چون آمریکا، همچنان چالشی بسیار پیچیده برای ریاض است.
راهبرد هوشمندانهی صنعاء
به هر حال، به نظر میرسد صنعاء برای تحمیل نتایج فوری عجلهای ندارد، بلکه رویارویی را بر اساس راهبردی مدیریت میکند که مبتنی بر خارج کردن کارتها از دست حریف، پیش از حرکت به مراحل بالاترِ تنش است.
تاکنون صنعاء دقت کرده که عملیات خود را محدود به هدفگیری عربستان کند و از گسترش دامنه عملیاتهایی که مثلاً منجر به اختلال کامل در کشتیرانی بینالمللی یا بستهشدن کامل تنگه بابالمندب شود، خودداری کرده است؛ چراکه چنین اقدامی میتوانست به ریاض بهانه سیاسی بدهد تا برای تشکیل ائتلافی بینالمللی با عنوان «حفاظت از تجارت جهانی و امنیت دریای سرخ» اقدام کند.
در همین راستا، صنعاء کوشیده است کارت دیگری را نیز از دست حریف خارج کند؛ اهرمی که شامل استفاده ریاض از نیروهای یمنیِ همپیمانش برای گشودن جبهههای داخلی تازه علیه صنعاء میشد.
بدین منظور، صنعا اعلام کرده است که هرگونه تحرک نظامی از سوی این نیروها، مداخلهای مستقیم از جانب عربستان در یمن تلقی خواهد شد و پاسخ به آن محدود به خاک یمن نخواهد ماند، بلکه عمق عربستان را نیز در بر خواهد گرفت. به این ترتیب، «انصارالله» میکوشد هزینه هر گزینهای که بر متحدان داخلی ریاض تکیه داشته باشد را افزایش داده و پیامدهای آن را مستقیماً به عربستان گره بزند.
تغییر محیط منطقهای به سود صنعاء
به نظر میرسد این محاسبات بر تغییر محیط منطقهای استوار است؛ ایالات متحده که درگیر رویارویی گستردهتری با ایران است، در موقعیتی به نظر نمیرسد که بتواند سطح مداخلهای را که در آغاز جنگ ۲۰۱۵ همراه بود، فعال کند. همچنین هرگونه مداخله گستردهتر آمریکا، خطر گسترش دامنه رویارویی منطقهای را به همراه دارد.
از سوی دیگر، حساب باز کردن بر روی تشکیل ائتلافهای نظامی جدید، مانند ائتلاف سعودی–پاکستانی، در محاسبات صنعاء عامل تعیینکنندهای به شمار نمیرود، بهویژه با توجه به تجربه ائتلاف نظامی که عربستان در سالهای ابتدایی جنگ رهبری کرد و با وجود مشارکت تعداد زیادی از کشورها، نتوانست به اهداف راهبردی اعلامشده دست یابد.
گزینههای ریاض پرهزینهتر و بینتیجهتر از همیشه
نویسنده در ادامه تصریح میکند: اگرچه عربستان همچنان ابزارهای نظامی، سیاسی و اقتصادی متعددی در اختیار دارد، اما مشکل اصلی این است که بیشتر این گزینهها هزینه بیشتری پیدا کردهاند و توانایی کمتری برای دستیابی به نتایج قاطع دارند.
برای مثال، بازگشت به یک جنگ فرسایشی گسترده به معنای قرار گرفتن اقتصاد و تأسیسات حیاتی در معرض فشارهای بیشتر است، در حالی که گزینه اتکا به متحدان خارجی نیز با محاسبات منطقهای و بینالمللیای محدود میشود که دیگر مانند یک دهه پیش نیست. همچنین گسترش وابستگی به نیروهای داخلی مخالف صنعاء، به توانایی آنان در ایجاد تغییر میدانی واقعی گره خورده است؛ موضوعی که همچنان جای بررسی و آزمایش دارد.
سه سناریوی فرارو؛ از فرسایشِ متقابل تا جنگِ منطقهای
در حالی که صنعاء بر این باور است که عامل زمان به سودش است و ادامه فشار، هزینه وضعیت موجود را برای ریاض تا حدی افزایش خواهد داد که توافق هزینهای کمتر از ادامه رویارویی داشته باشد، به نظر میرسد مناقشه میان دو طرف به سمت یکی از سه مسیر پیش میرود.
نخستین مسیر، ادامه جنگ فرسایشیِ متقابل است که در آن هر طرف به دنبال بهبود موقعیت خود پیش از بازگشت به میز مذاکره است. امری که محتملترین سناریو به شمار میرود.
مسیر دوم، موفقیت میانجیگریهای منطقهای و بینالمللی در مهار تنش است، به شرطی که ریشههای اختلاف، بهویژه مسائل انسانی و اقتصادی، را درمان کند نه اینکه صرفاً به تولید آتشبسی موقت بسنده کند.
اما سومین سناریو که پرهزینهترین است، تبدیل شدن این مناقشه به بخشی مستقیم از رویارویی منطقهای میان ایالات متحده و ایران است که در آن محاسبات از چارچوب دو طرف یمنی و سعودی فراتر خواهد رفت.
۱۷:۴۶ - ۱۴۰۵/۰۵/۰۸
