سرویس جهان مشرق - جدای از «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا، «جِی. دی. ونس» معاون اول او، «پیت هگسث» وزیر جنگش، و چند نفر دیگر در دولت ایالات متحده، بقیهی جهان ایران را برندهی جنگ کنونی میدانند و دلیل آن نیز کاملاً واضح است.
جنگ تحمیلی کنونی علیه ایران، سلاحی را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داد تا پیش از این تنها تهدید بالقوهی استفاده از آن را مطرح میکرد، اما اکنون آن را به شکلی عملی به دست گرفته است: تنگهی هرمز. روزبهروز کارشناسان بیشتری اذعان میکنند که تنگهی هرمز در حقیقت سلاح هستهای ایران است. نهتنها سلاح هستهای، بلکه اکنون به گفتهی برخی کارشناسان، تنگهی هرمز اکنون از مجموع برنامهی هستهای، برنامهی موشکی و حمایت ایران از متحدان و بهاصطلاح نیروهای نیابتیاش در منطقه نیز مهمتر است.
شبکهی خبری آمریکایی «اماس ناو» («اماسانبیسی» سابق) طی گزارشی تحت عنوان ««ارزشمندتر از برنامهی هستهای»: ایران قدرت جدیدش دربارهی تنگهی هرمز را به رخ میکشد[۱]» به همین مسئله پرداخته است.
آنچه در ادامه میخوانید، گزیدهای از گزارش اماس ناو است.
نیروهای دریایی ایران، ۳۰ آوریل ۲۰۱۹، در رزمایش «روز ملی خلیج فارس» در تنگهی هرمز شرکت میکنند. ایران بارها تهدید کرده بود که در صورت بروز جنگ گسترده، میتواند تنگهی هرمز را ببندد. این تهدید طی سالهای اخیر و بهویژه پس از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه با تصمیم ایران عملی نشد و چهبسا آمریکاییها تصور کردند جمهوری اسلامی توان عملیسازی این تهدید را ندارد. این توهم آمریکاییها اکنون برای همیشه از بین رفته است. (+)
در همینباره بخوانید:
›› الگوی تکراری؛ چرا ترامپ یکباره از «نابودی تمدن ایران» به «آتشبس» عقبنشینی کرد؟
لازم به ذکر است که مشرق صرفاً جهت اطلاع نخبگان و تصمیمگیران عرصه سیاسی کشور از رویکردها و دیدگاههای محافل رسانهای-اندیشکدهای بینالمللی این گزارش را منتشر میکند و دیدگاهها، ادعاها و القائات این گزارش لزوماً مورد تأیید مشرق نیست.
چند ساعت پس از اعلام آتشبس، ایران با خودداری از بازگشایی مهمترین آبراه انرژی جهان، قدرت نوظهور خود را به رخ کشید. مقامات ایرانی خواستهاند[۲] کشتیها برای عبور ایمن از تنگهی هرمز، مبلغی تا سقف ۲ میلیون دلار به ازای هر شناور تحت عنوان «عوارض» به تهران بپردازند[۳]؛ اقدامی که میتواند سالانه تا ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد برای ایران ایجاد کند.
«گرگوری برو» تحلیلگر ارشد حوزهی ایران و انرژی در شرکت مشاورهی ریسک ژئوپلیتیک «گروه اوراسیا»، به شبکهی اماس ناو میگوید تسلط جدید ایران بر تنگهی هرمز، اهرم فشاری بیش از دوران پیش از جنگ در اختیار این کشور قرار داده است. برو معتقد است: «بهرغم هفتهها بمباران، ایران اکنون در موقعیت قویتری قرار دارد، چراکه ثابت کرده است میتواند تنگه را مسدود کند. در واقع، این کشور میتواند هر زمان که بخواهد اقتصاد جهانی را به گروگان بگیرد.»
یک کشتی باری، حامل خودرو، ۲۲ مارس ۲۰۲۶، در جریان جنگ تحمیلی آمریکایی-اسرائیلی علیه ایران، از خلیج فارس به سمت تنگهی هرمز حرکت میکند. اگرچه تمرکز زیادی روی اهمیت تنگهی هرمز برای بازارهای انرژی جهان میشود، اما اهمیت این تنگه صرفاً منحصر به موضوع انرژی نیست و دامنهی تأثیر اقدام ایران به اِعمال کنترل بر تنگهی هرمز خیلی زود به بازارها و حوزههای دیگر نیز سرایت کرد. در صورت ضرورت، ایران با هدف قرار دادن فقط یک نفتکش یا کشتی باری به فاصلهی چند روز، میتواند جریان عبور انرژی و کالا از تنگهی هرمز را کاملاً متوقف کند. بعد از جنگ کنونی، این ادعا دیگر صرفاً یک تهدید نیست، بلکه یک واقعیت آزموده است. (+)
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، روز چهارشنبه مسدود بودن تنگهی هرمز را تکذیب کرد. وی به خبرنگاران گفت: «ما امروز شاهد افزایش تحرکات در تنگه بودهایم و من بار دیگر بر انتظار و خواستهی رئیسجمهور [ترامپ] مبنی بر بازگشایی تنگهی هرمز تأکید میکنم.» با این حال، زمانی که از لویت پرسیده شد در حال حاضر چه کسی کنترل تنگهی هرمز را در دست دارد، او از ارائهی پاسخ خودداری کرد[۴]. این در حالی است که در پایان نخستین روز از آتشبس، مشخص بود که پاسخ این سؤال «ایران» است.
شرکت «کپلر» که در حوزهی ردیابی کشتیها فعالیت میکند، گزارش داد که روز چهارشنبه تنها چهار کشتی باری از تنگهی هرمز عبور کردند، در حالی که هیچ نفتکشی از این تنگه رد نشد[۵]. صدها نفتکش همچنان متوقف ماندهاند و قادر به عبور از آبراهی نیستند که پیش از جنگ روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی از آن تردد میکردند. این شرکت اعلام کرد: «صدها شناور از جمله ۴۲۶ نفتکش در منطقه حضور دارند که بسیاری از آنها در طول این اختلالات عملاً سرگردان شدهاند.»
یک نفتکش، ۸ آوریل ۲۰۲۶، پس از انتشار اخبار آتشبس دوهفتهای میان ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی در آبهای سرزمینی عمان از تنگهی هرمز عبور میکند. ایران از زمانی که تصمیم به بستن تنگهی هرمز گرفت تا پیش از برقراری آتشبس، نشان داد کنترل کامل بر این تنگهی حیاتی را در دست دارد و میتواند عبور و مرور تمام کشتیها در آن و بنابراین انتقال حدود یکپنجم از نفت تولیدی جهان و حملونقل حجم بالایی از کالاها را متوقف کند. برخی کارشناسان اکنون این تنگه را «سلاح هستهای» جمهوری اسلامی توصیف میکنند. (+)
در همینباره بخوانید:
به گزارش رویترز، یک منبع ارشد ایرانی، که نامش فاش نشده، صبح روز پنجشنبه، به خبرگزاری دولتی روسیه، «تاس»، گفت که روزانه بیش از ۱۵ شناور اجازه عبور از تنگه را نخواهند داشت[۶]. برای دههها، این تنگه یک آبراه بینالمللی بوده که اصل دیرینهی تجارت آزاد، یعنی «آزادی کشتیرانی صلحآمیز» را تضمین میکرده. کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل که در سال ۱۹۹۴ تصویب شد، این حق را تضمین کرده است. در حالی که ۱۷۲ کشور این کنوانسیون را تصویب کردهاند، ایالات متحده و ایران هنوز به آن نپیوستهاند.
«ژولین رینو» رئیس انجمن حقوق دریایی فرانسه، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «عدم تصویب این کنوانسیون، آزادی عمل مطلق در تنگهی هرمز را به [ایران] نمیدهد. این منطقه همچنان تابع قوانین بینالمللی و بهویژه حق عرفی عبور و مرور است.» گذرگاههای دیگر مانند کانال انگلیس، تنگهی جبلالطارق و تنگهی مالاکا نیز آبراههای بینالمللی محسوب میشوند. این در حالی است که کانالهایی مانند سوئز و پاناما اجازه دارند ترافیک را تنظیم کرده و عوارض دریافت کنند.
نیروی دریایی سپاه پاسداران ایران با انتشار نقشههایی خبر از «احتمال وجود مین» در تنگهی هرمز داده و مسیرهای امن برای رفتوآمد کشتیها تعیین کرده است. این در حالی است که عبور و مرور کشتیها همچنان باید با دریافت مجوز و بعضاً پرداخت عوارض به ایران صورت گیرد. کارشناسان و حتی شماری از مقامات سیاسی اروپایی اعتراف میکنند که بازگشایی تنگهی هرمز با استفاده از نیروی نظامی عملاً غیرممکن است و تنها راه پیش رو جلب رضایت و همکاری ایران است. (+)
در همینباره بخوانید:
به نظر میرسد دولت ترامپ به دلیل دو تصمیم اولیه در جنگ با ایران، در بنبست قرار گرفته است: اولاً، این تصمیم [و تصور] که نیروی هوایی بهتنهایی برای وادار کردن رژیم به تسلیم کافی است؛ و دوماً، عدم تشکیل ائتلاف بزرگی از کشورها برای همراهی [با آمریکا در جنگ]، ائتلافی که میتوانست به واشینگتن اجازه دهد ناوگان بزرگی از کشتیهای جنگی را تشکیل دهد و تهدید به بازگشایی تنگه با زور کند، یا در صورت بینتیجه بودن تهدیدها دست به اقدام عملی بزند. تحلیلگران میگویند در نتیجه، ایران توانسته است از تنگه به عنوان یک سلاح اقتصادی استفاده کند، آن را ببندد، و قیمت جهانی نفت را افزایش دهد.
«الکس واتانکا» عضو ارشد و کارشناس مسائل ایران در [اندیشکدهی آمریکایی] «مؤسسهی خاورمیانه» به روزنامهی والاستریتژورنال گفت: «آنچه ایران نظاممند و عامدانه انجام داد، آسیب به اقتصاد ایالات متحده بود. آنها اطمینان حاصل کردند که تبعات جنگ در داخل آمریکا احساس شود.» گرگوری برو معتقد است کنترل ایران بر این تنگه، جدیدترین و قدرتمندترین سلاح این کشور علیه ایالات متحده است. وی میگوید: «ارزش این کار از مجموع برنامهی هستهای، برنامهی موشکی و تمام نیروهای نیابتی ایران بیشتر است.»
فردی، ۱۰ مارس ۲۰۲۶، در بحبوحهی جنگ با ایران، در یک پمپ بنزین در نیویورک، سوختگیری میکند. اگرچه دولت آمریکا، و بهویژه شخص «دونالد ترامپ» رئیسجمهور این کشور، بارها ادعا کرده بزرگترین تولیدکنندهی نفت در جهان است و ترامپ حتی گفته بود چهبسا افزایش قیمت نفت در نتیجهی جنگ ایران به سود آمریکا هم باشد، اما در نهایت، افزایش قیمت سوخت در آمریکا در اثر بسته شدن تنگهی هرمز به یکی از اهرمهای فشار علیه ترامپ تبدیل شد. ایران با این ابتکار توانست بهنوعی پیامدهای جنگ با ایران را به طور مستقیم متوجه مردم آمریکا کند. از آن مهمتر، اکنون همه میدانند تهدید ایران به بستن تنگهی هرمز یک تهدید پوچ نیست و ایرانیها هر زمان اراده کنند میتوانند اقتصاد جهان را مختل کنند. (+)
در همینباره بخوانید:
›› نیویورکتایمز: جنگ ایران را به یک قدرت بزرگ جهانی تبدیل میکند
›› اعتراف مقامات آمریکایی-اسرائیلی: نتانیاهو درباره تغییر رژیم در ایران ترامپ را فریب داد
۱۵:۱۵ - ۱۴۰۵/۰۱/۲۴
