به گزارش سرویس جهان مشرق، وبگاه مجله‌ی آمریکایی Fortune در گزارشی به قلم جردن بلوم، دبیر بخش انرژی این مجله، گزینه‌های کاملا محدود ترامپ در مساله‌ی تنگه‌ی هرمز را بررسی کرده است. طبق این گزارش، گرچه، ترامپ یا به واسطه‌ی خلقیات شخصی یا راضی‌کردن لابی جنگ‌طلبان واشنگتن، ممکن است چندهفته‌ای دست به ماجراجویی بیشتر بزند، اما در نهایت گزینه‌ی واقعی برای بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از صعود انفجاری قیمت نفت نخواهد داشت، مگر این که به هر نحو ممکن، به اراده‌ی ایران تن بدهد.

بازنشر گزارش‌ها و مقالات رسانه‌های غربی به معنای تایید کل محتوا از سوی مشرق نیست.

نزدیک به پنج ماه از جنگ در ایران می‌گذرد و این درگیری وارد «دور دوم» شده است، چرا که پس از فروپاشی آتش‌بس موقت، بمب‌ها در سراسر خاورمیانه فرو می‌ریزند. ایران بار دیگر تردد از تنگه هرمز که اکنون بدنام شده است را تهدید می‌کند، در حالی که ایالات متحده محاصره دریایی صادرات نفت ایران را از سر گرفته است.

با کاهش خطرناک ذخایر اضطراری نفت جهان و افزایش دوباره قیمت‌ها، به نظر می‌رسد دولت ترامپ دست بالا را از دست داده و با یک انتخاب دشوار روبروست: تشدید درگیری در یک باتلاق طولانی مشابه اوکراین، یا عقب‌نشینی و واگذاری کنترل شریان اصلی انرژی جهان به ایران — با این قابلیت که ایران برای تردد هزینه خدمت دریافت کند و هزینه‌ها را جبران نماید، عوارضی که در عمل همان مالیات عبور است.

این تصمیم می‌تواند قیمت انرژی و سوخت را در آستانه پاییز، از جمله انتخابات میان‌دوره‌ای، شکل دهد و سابقه‌ای تعیین کند برای این‌که ایالات متحده تا چه حد برای دفاع از مسیرهای کشتیرانی جهانی پیش خواهد رفت.

گریگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و انرژی در گروه اوراسیا می گوید:

«فکر نمی‌کنم هیچ گزینه نظامی برای بازگشایی تنگه هرمز وجود داشته باشد. ایرانی‌ها در اینجا اهرم فشار قابل توجهی دارند. به نظر من عقب‌نشینی نمی‌کنند و صادقانه بگویم، زمان به نفع آن‌هاست.»

برو افزود:

«علی‌رغم ضربات نظامی سنگین و کشته‌شدن بسیاری از رهبرانشان در اوایل جنگ، رژیم ایران همچنان سرسخت و مصمم به حفظ دستاورد خود است — آبراه باریکی که نزدیک به ۲۰٪ از جریان انرژی جهان را کنترل می‌کند. به گفته وی، صرف‌نظر از نتیجه، خلیج فارس بعید است به جریان آزاد انرژی و تجارت بازگردد.»

برو تصریح کرد: «گزینه‌ها یا تشدید است یا توافق. و فکر می‌کنم دولت [ترامپ] احتمالاً اولی را انتخاب کند، شکست آن را ببیند و در نهایت به دومی برسد.»

هنگامی که توافق صلح موقت ۶۰ روزه در اواسط ژوئن حاصل شد، تردد از تنگه از سر گرفته شد — اما نه به سطح عادی — و قیمت انرژی به شدت سقوط کرد، به طوری که بازارهای نفت حتی پیش‌بینی مازاد موقت را می‌کردند. قیمت نفت خام جهانی از اوج ۱۲۴ دلار در هر بشکه در اوایل ماه مه به ۶۸ دلار در ابتدای ژوئیه کاهش یافت که کم‌تر از حد انتظار بود. با این حال، تا ۱۷ ژوئیه دوباره به بالای ۸۸ دلار در هر بشکه صعود کرد. ذخایر جهانی کاهش یافته است — ذخیره راهبردی نفت ایالات متحده در پایین‌ترین سطح ۴۳ ساله قرار دارد — انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در پیش است و چین که واردات خود را به شدت کاهش داده و به ذخایر سنگین خود تکیه کرده تا به تعادل بازار جهانی کمک کند، هنوز شروع به خرید نفت بیشتر نکرده است.

دن پیکرینگ، پیش‌بینی‌کننده نفت و بنیانگذار شرکت مشاوره و تحقیقات پیکرینگ انرژی پارتنرز، معتقد است:

«همه نشانه‌ها به قیمت‌های بالاتر و مدتی طولانی‌تر اشاره دارند. ما در ماه پنجم این ماجرا هستیم. ذخایر راهبردی کم‌تری داریم. انعطاف‌پذیری کمتری داریم، گزینه‌های کمتری داریم. نقطه شروع برای دور دوم شکننده‌تر است.»

عزم ایران

همزمان با افزایش تردد نفت‌کش‌ها در اواخر ژوئن و اوایل ژوئیه، ایالات متحده کشتی‌های بیشتری را تشویق کرد تا از مسیر جنوبی و کم‌عمق‌تر نزدیک به عمان در تنگه هرمز عبور کنند تا از پرداخت هزینه‌های اضافی به ایران جلوگیری کنند. ایران این را تهدیدی وجودی تعبیر کرد و آتش‌بس در ۷ ژوئیه زمانی که ایران به کشتی‌هایی که به خط ساحلی عمان نزدیک‌تر بودند آتش گشود، از هم پاشید.

بار دیگر، ایالات متحده حملات راهبردی به ایران انجام داد و ایران نیز با حملات متقابل به همسایگان خلیج‌فارسی خود، از جمله تأسیسات نظامی آمریکا، پاسخ داد. نیروهای آمریکایی هر شب این هفته ایران را بمباران کرده‌اند، از جمله پل‌های غیرنظامی. امارات متحده عربی، کویت و بحرین خسارت به شبکه برق یا پالایشگاه‌های خود از سوی ایران را تأیید کردند. کویت اعلام کرد که یک کارخانه نمک‌زدایی آب برای اولین بار مورد اصابت قرار گرفته و منبع اصلی آب آشامیدنی جمعیت خاورمیانه را تهدید می‌کند.

ترامپ حتی پیشنهاد — به سرعت کنارگذاشته‌شده‌ی — عوارض گزاف ۲۰ درصدی بر تردد از هرمز را داد. موضع ایالات متحده همچنان این است که ایران نمی‌تواند اجازه دریافت هزینه برای عبور داشته باشد. با این حال، برو گفت که اکنون «غیرواقع‌بینانه» به نظر می‌رسد که از ساختار عوارض ایرانی — یا به اصطلاح طرح پرداخت «داوطلبانه» — اجتناب شود، حتی اگر عوارض ناقض قوانین بین‌المللی دریانوردی باشد.

برو گفت: «ایرانی‌ها احساس کردند که پیروز شده‌اند. آن‌ها از جنگ [در ژوئن] خارج شدند با این باور که مستحق نقشی دائمی‌تر در مدیریت تنگه هرمز هستند. آن‌ها جنگ را توجیه‌کننده دیدگاه خود می‌دانند که تنگه اساساً متعلق به آن‌هاست.»

معاهده تفاهم‌نامه ۶۰ روزه هرگز به درستی به موضوع کنترل تنگه نپرداخت و اکنون از هم گسسته است. برو افزود: «ایرانی‌ها بارها و بارها نشان داده‌اند که اگر به آن‌ها ضربه بزنید، فقط عزم آن‌ها را برای حفظ موضع خود و خودداری از هرگونه امتیازدهی تقویت می‌کند.»

میانگین قیمت هر گالن بنزین معمولی بدون سرب در ایالات متحده این آخر هفته دوباره به ۴ دلار در هر گالن رسیده است. در طول جنگ، ایالات متحده حجم بی‌سابقه‌ای از نفت و سوخت پالایش‌شده صادر کرده است که به افزایش حاشیه سود پالایشگاهی به بالاترین حد تاریخی کمک کرده و در عین حال قیمت پمپ بنزین‌ها را بالا نگه داشته است. توقف‌های پالایشگاهی — خواه داوطلبانه یا نه — در خاورمیانه، چین و روسیه، قیمت سوخت را در سراسر جهان بالاتر نگه داشته است.

با نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در نوامبر و آگاهی ترامپ از تورم و هزینه‌های بنزین، تحلیلگران استدلال کردند که احتمال تمکین آمریکا در برابر ایران بر سر هرمز بیشتر می‌شود. عوارض ایرانی بر نفت‌کش‌ها ممکن است به دغدغه‌ای درجه دوم تنزل یابد.

کلر جانگمن، مدیر ریسک دریایی و اطلاعات شرکت ورتکسا، بر این باور است که:

«هر سوالی درباره تأثیر عوارض بر حجم [نفت]، به پرسشی بنیادی‌تر وابسته است — این‌که آیا تنگه به طور قابل اعتمادی باز است یا خیر.»

اگر ایالات متحده کنترل را به ایران واگذار کند، حداقل تنگه باز خواهد بود، حتی اگر تردد هرگز به طور کامل عادی نشود. با تردید همسایگان خلیج‌فارسی ایران در پرداخت عوارض، آن‌ها همچنان تا حد امکان بشکه‌های نفت را از طریق خطوط لوله هدایت خواهند کرد و همزمان خطوط لوله و بنادر جدیدی را با سرعت می‌سازند تا اهمیت هرمز را در بلندمدت کاهش دهند.

امارات متحده عربی با الهام از جنگ، ظرفیت خط لوله غرب-شرق خود را دو برابر کرده و برنامه ساخت بندر جدیدی در فجیره را دارد تا هرمز را دور زده و نفت بیشتری را مستقیماً به خلیج عمان منتقل کند. عراق نیز خط لوله بصره-حدیثه را می‌سازد تا مسیرهایی به مراکز نفتی ترکیه، سوریه و اردن ایجاد کند.

عربستان سعودی محموله‌های خط لوله خود را برای صادرات نفت از طریق دریای سرخ به سرعت افزایش داده است، اما حملات جدید از سوی شورشیان حوثی هم‌پیمای ایران در یمن می‌تواند این مسیر جایگزین را تهدید کند.

پیکرینگ مدعی شد: ایران ممکن است نبرد را ببرد اما نفوذ خود را در بلندمدت از دست بدهد. اهرم فشار آن در حال حاضر قوی‌ترین است و باید با گذشت زمان کاهش یابد. چیزی که در پنج سال آینده به آن خواهیم رسید، مسیرهای صادراتی متعدد از خاورمیانه است.» به جای جنگ بر سر مسیرهای هرمز در نزدیکی ایران یا عمان، «آنها تنها دو مورد از شش راه ممکن برای خارج کردن نفت از خاورمیانه خواهند بود.»

تأمین شکننده‌ی نفت

دولت ترامپ به وضوح معتقد بود که خود و اسرائیل می‌توانند ضربات سخت و سریعی به ایران وارد کنند و یا موجب تغییر رژیم شوند یا ایران را به اراده ترامپ خم کنند، مشابه عملیات ونزوئلا در ژانویه که رئیس‌جمهور را جسورتر کرد، به گفته برو. دولت به هشدارها مبنی بر قوی‌تر بودن نظامی، رادیکال‌تر بودن و داشتن نفوذ راهبردی و جغرافیایی بیشتر ایران توجه نکرد.

اکنون، ذخایر تجاری انرژی ایالات متحده و ذخیره راهبردی نفت (SPR) به سرعت در حال کاهش هستند و تنها چین — که واردات نفت خام خود را نزدیک به ۵ میلیون بشکه در روز کاهش داده است — مانع از صعودی شدن قیمت‌ها شده است. اما چین فقط تا مدت معینی می‌تواند این وضعیت را حفظ کند تا زمانی که دوباره شروع به خرید بشکه‌های بیشتر کند.

دیوید راسل، رئیس جهانی استراتژی بازار در کارگزاری تری‌استیشن، می گوید:

«ما هنوز در منطقه بحران [قرار نداریم]، اما فضای تنفس کم‌تری در زمان عدم‌اطمینان شدید جهانی وجود دارد. نفت همچنان یک ریسک اصلی است... با توجه به اهمیت آن در تورم و در نهایت، سیاست پولی. برداشت از ذخیره راهبردی نمی‌تواند برای همیشه ادامه یابد.»

پیکرینگ گفت: ایران به وضوح ارزش افزوده تنگه هرمز را نشان داده و به همین دلیل بر حفظ کنترل به هر قیمت نظامی و اقتصادی برای به‌درازا کشیدن مقاومت در برابر ایالات متحده اصرار دارد. «ما دیده‌ایم که بستن همه چیز چقدر هزینه دارد. طنز ماجرا این است که قبل از شروع همه این‌ها، این ارزش به رایگان در اختیار همه مشارکت‌کنندگان بود.»

پس آیا وضعیت بدتر خواهد شد؟ بله

برو گفت:

«و ایالات متحده گزینه‌های بسیار محدودی برای پیشرفت دارد. ترامپ می‌تواند تشدید کند و احتمالاً درگیری را به درگیری‌ای گسترش دهد که خسارت بیشتری وارد کند و قیمت نفت را حتی بالاتر ببرد. یا می‌تواند سعی کند از ایران بیشتر دوام آورد، مسیری میانه که به نظر بعید است، موفق شود. یا تنگه را به ایران واگذار کند تا دوباره آن را باز کند.»

از آن‌جا که ذخایر اضطراری نفت هنوز تخلیه نشده‌اند — و قیمت هر بشکه زیر ۱۰۰ دلار باقی مانده است — برو انتظار دارد ترامپ تلاشی برای تشدید انجام دهد که اکنون در حال وقوع است، پیش از این‌که احساس کند در یک یا دو ماه آینده واقعاً گزینه‌هایش تمام شده است.

برو گفت: «حس من این است که اوضاع قبل از این‌که بهتر شود بدتر خواهد شد.» ایالات متحده حملات خود را تشدید می‌کند و ایران نیز زیرساخت‌های انرژی بیشتری از همسایگان خلیج‌فارسی خود، از جمله احتمالاً تردد دریای سرخ عربستان، را هدف قرار می‌دهد.

به گفته وی، حتی توافق صلح دیگری نیز بعید است دوام آورد. «کاملاً حل نخواهد شد. احتمالاً شاهد شعله‌ور شدن‌های ادامه‌دار، دورهای متوالی درگیری‌های پراکنده و خصومت‌ها خواهیم بود. انتظار چیزی پایدارتر از یک توافق موقت که امکان تردد را تا حدی از سر بگیرد، ندارم.»

در عین حال، «پیش از هرگونه پیشرفت به سمت کاهش تنش یا توافق، در دو یا سه هفته آینده آتش‌بازی بیشتری خواهیم دید.»