سرویس جهان مشرق - در پی اظهارات انفجاری دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر الزام امنیت ملی برای تصاحب گرینلند، بحرانی ژئوپلیتیکی در روابط فراآتلانتیکی شکل گرفته است. کاخ سفید با صراحت اعلام کرده که استفاده از نیروی نظامی همواره یک گزینه روی میز است، در حالی که متحدان اروپایی و دانمارک با صدای واحد به دفاع از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی برخاسته‌اند. این تقابل، پایه‌های اتحاد تاریخی ناتو را با پرسشی بی‌سابقه مواجه کرده است.

گرینلند: منطقه استراتژیک در قلب رقابت قطب شمال

این جزیره عظیم که به صورت خودمختار تحت حاکمیت دانمارک اداره می‌شود، به دلایل متعددی در کانون توجه واشنگتن قرار گرفته است. اولین دلیل آن، موقعیت نظامی بی‌نظیر این سرزمین‌است. گرینلند در مسیر مستقیم پرتاب احتمالی موشک بین روسیه و آمریکای شمالی قرار دارد.

آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم، پایگاه فضایی پیتوفیک را در شمال غرب این جزیره اداره می‌کند که نقشی حیاتی در سامانه هشدار موشکی و پایش فضایی برای ناتو ایفا می‌کند. این جزیره بخشی از شکاف استراتژیک موسوم به GIUK (گرینلند، ایسلند و بریتانیا) است که ناتو از آن برای رصد تحرکات دریایی روسیه در اقیانوس اطلس شمالی استفاده می‌کند.

مسئله دیگر، ثروت منابع طبیعی در گرینلند است، چراکه خاک گرینلند مملو از ذخایر عناصر نادر خاکی و منابع بالقوه نفت و گاز است که تاکنون به ندرت مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند.

رقابت جدید در قطب شمال نیز دلیل دیگری برای افزایش اهمیت این منطقه است. با گرم شدن زمین و باز شدن مسیرهای دریایی جدید، حضور نظامی و اقتصادی قدرت‌هایی چون روسیه و چین در این منطقه افزایش یافته است. ترامپ با استناد به همین موضوع، کنترل گرینلند را برای امنیت آمریکا ضروری خوانده است.

ترامپ در مواجهه با گرینلند، راهبرد ترکیبی از تهدید و مذاکره را در پیش گرفته است. او صراحتاً اعلام کرده آمریکا این جزیره را «به روش آسان» یا «به روش سخت» به دست خواهد آورد که به معنای پیشنهاد خرید یا تصرف به زور است.

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، تأکید کرده که استفاده از ارتش آمریکا همواره «گزینه‌ای در دسترس فرمانده کل قوا» است و سناریوهای مختلف از جمله ابزارهای نظامی بررسی می‌شوند. همچنین در بعد اقتصادی نیز ترامپ کشورهایی را که با الحاق گرینلند همراهی نکنند، به وضع تعرفه‌های گمرکی جدید تهدید کرده است.در همین رابطه اتحادیه اروپا یک نشست فوق العاده در پی تصمیم دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا مبنی بر اعمال تعرفه های ۱۰ درصدی بر دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه، آلمان، انگلیس، هلند و فنلاند برگزار کرد.

از سوی دیگر نظر می‌رسد در صحنه سیاسی دولت آمریکا، تفاهم مشترکی در این رابطه وجود ندارد. در همین رابطه مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در جلسه‌ای محرمانه به کنگره اطمینان داده که دولت قصد حمله نظامی ندارد و هدف، خرید این جزیره است. حتی مایک جانسون، رئیس جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان، اقدام نظامی را «نامتناسب» دانسته است.

اتحاد بی‌سابقه اروپا: خط قرمز حاکمیت

واکنش اروپا به این تهدید، سریع، قاطع و یکپارچه بوده و نشان‌دهنده عمق نگرانی متحدان سنتی آمریکاست. بیانیه مشترک قدرت‌های اروپایی در واکنش به تهدیدات ترامپ در رابطه با تصاحب گریلند را باید در همین چهارچوب بررسی کرد.

رهبران آلمان، فرانسه، بریتانیا، ایتالیا، اسپانیا و لهستان، به همراه نخست‌وزیر دانمارک، در بیانیه‌ای بی‌سابقه از «اصول جهان‌شمل حق حاکمیت و مصونیت مرزها» دفاع کردند. آنها تأکید کردند: «گرینلند به مردمش تعلق دارد. تصمیم‌گیری... فقط و فقط به دانمارک و گرینلند مربوط می‌شود». این بیانیه بر پایبندی به اصول منشور سازمان ملل، از جمله حاکمیت ملی و تمامیت ارضی تأکید کرد و خواستار تأمین امنیت قطب شمال به‌طور مشترک در چارچوب ناتو شد.

مقامات فرانسه از ورود یک گروه از نیروهای نظامی آن کشور به شهر نوک،‌ مرکز گرینلند، خبر دادند. اعزام این نیروها برای رزمایشی با حضور نظامیان چند کشور اروپایی از جمله بریتانیا،‌ آلمان، سوئد و نروژ است.

مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، هشدار داده که هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه یک عضو ناتو به معنای «پایان ناتو» خواهد بود. همچنین نخست‌وزیر گرینلند نیز تهدیدها را قاطعانه رد و خواستار «گفت‌وگویی محترمانه» با رعایت حقوق بین‌الملل شده است.

وزیر امور خارجه دانمارک پس از ملاقات با مقام‌های آمریکا در واشنگتن گفت که «اختلاف‌نظر اساسی» با آمریکا بر سر گرینلند وجود دارد. لارس لوکه راسموسن می‌گوید که دونالد ترامپ بر «فتح» گرینلند اصرار دارد ولی از نظر دانمارک این مساله اصلا پذیرفتنی نیست. او گفت: «ما کاملا روشن کردیم که این مساله به نفع دانمارک نیست.»

این بحران، پیمان آتلانتیک شمالی را در معرض آزمونی بی‌سابقه قرار داده است. ناتو که بر اساس تعهد متقابل دفاعی در صورت حمله به یک عضو شکل گرفته، هرگز با سناریوی تهدید یک عضو توسط عضو دیگر (آمریکا علیه دانمارک) مواجه نبوده است. تهدید دانمارک مبنی بر «پایان ناتو» نشان‌دهنده شدت بحران جاری میان اروپا و آمریکا است.

در سوی دیگر، هیئتی دوحزبی از کنگره آمریکا به گرینلند سفر کرده تا با مقامات محلی دیدار و «تنش را کاهش دهند». این حرکت نشان می‌دهد که حتی در درون ساختار سیاسی آمریکا نیز نگرانی عمیقی نسبت به پیامدهای این ادعاهای ارضی وجود دارد.

مردم در جزیره خودمختار گرینلند و شهرهای مختلف دانمارک به خیابان‌ها آمدند تا در چارچوب تجمع‌های «دست از گرینلند بردارید» به خواسته دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا برای تصاحب این جزیره، «نه» بگویند. گاردین از مشارکت مقامات ارشد دانمارک و گرینلند در تظاهرات اعتراضی علیه سیاست های تجاوزکارانه آمریکا خبر داد و نوشت: ینس فردریک نیلسن نخست‌وزیر گرینلند نیز به اعتراض‌ها علیه تهدیدات ترامپ پیوست.

بحران گرینلند تنها یک مناقشه سرزمینی نیست، بلکه تقابل دو نگاه به نظم بین‌الملل است: جهان‌بینی مبتنی بر حق‌القوه و قدرت که در آن منافع امنیتی یک ابرقدرت می‌تواند حاکمیت ملت‌های دیگر را تحت‌الشعاع قرار دهد و جهان‌بینی دوم، جهان‌بینی مبتنی بر حاکمیت و حقوق بین‌الملل که متحدان اروپایی و دانمارک بر آن پافشاری می‌کنند.

پاسخ یکپارچه فعلی اروپا در برابر زیاده‌خواهی‌های ترامپ نشان می‌دهد که «تروئیکای قدرت» نه تنها عزم ایستادگی در برابر مهم‌ترین متحد خود یعنی آمریکا را دارد، بلکه حاضر است برای دفاع از خود در برابر خواسته آمریکا، بالاترین هزینه سیاسی (مباحثه درباره آینده ناتو) را پرداخت کند. نتیجه این تقابل، نه تنها سرنوشت ۵۶ هزار سکنه گرینلند، که آینده روابط فراآتلانتیکی و اعتبار نظام بین‌المللی را تعیین خواهد کرد.