به گزارش مشرق، نان، ستون فقرات سفره ایرانی است که فراتر از یک ماده غذایی ساده، به شاخصی از عدالت اقتصادی، سلامت عمومی و حتی اعتماد اجتماعی بدل شده است. در کشوری که نان، قوت غالب بخش بزرگی از جامعه را تشکیل می‌دهد، هرگونه دستکاری در قیمت، وزن یا شیوه فروش آن، مستقیماً معیشت مردم را هدف می‌گیرد.

ایران در زمره هفت کشور نخست جهان از نظر مصرف این محصول قرار دارد. این وابستگی بالا، نان را از یک کالا به یک مسئله عمومی تبدیل کرده است؛ مسئله‌ای که کوچک‌ترین انحراف در آن، اثر دومینویی بر اقتصاد خانوارها دارد.

نان گران، تخلف پنهان

در شرایطی که فشارهای اقتصادی، توان خرید اقشار مختلف را کاهش داده، گزارش‌های متعددی از تخلفات برخی نانوایی‌ها به گوش می‌رسد که نه در قالب افزایش رسمی قیمت، بلکه به‌صورت خزنده و پنهان انجام می‌شود. فروش یک قرص نان به چند برابر قیمت مصوب، آن‌هم نه با تابلو و اعلام علنی، بلکه از مسیر دستگاه‌های کارت‌خوان، شیوه‌ای است که شناسایی آن برای شهروند عادی دشوار است.

برای مقابله با همین نوع تخلفات، دستگاه‌های پوز سفید ویژه نانوایان طراحی و توزیع شد که تعداد نان، نوع آن و مبلغ دقیق خرید را ثبت می‌کند و امکان رصد هوشمند را برای نهادهای نظارتی فراهم می‌سازد؛ اما آنچه در میدان عمل رخ می‌دهد، فاصله معناداری با فلسفه این ابزار نظارتی دارد.

روایت میدانی از تخلف نانوایی‌ها

پس از وصول گزارشات مردمی از گران‌فروشی پنهان نانوایی‌ها، به‌صورت میدانی و در پوشش خریدار، به چند نانوایی در محله‌های مختلف شهر تهران مراجعه کردیم. نتیجه این بررسی‌ها، نگران‌کننده است. در ۵ تا ۶ نانوایی که به‌صورت تصادفی مورد بازدید قرار گرفتند، الگوی مشابهی از تخلف مشاهده شد که نشان می‌دهد با مواردی اتفاقی یا فردی مواجه نیستیم، بلکه نوعی «رویه غلط جاافتاده» در بخشی از شبکه توزیع نان شکل گرفته است.

در برخی نانوایی‌ها، دستگاه پوز سفید اصلاً مورد استفاده قرار نمی‌گرفت. متصدیان، در پاسخ به درخواست مشتری برای پرداخت از طریق دستگاه رسمی، مدعی خرابی دستگاه می‌شدند؛ این در حالی بود که همان دستگاه، روشن و در مقابل چشم مشتری قرار داشت و پرداخت تنها از طریق کارت‌خوان‌های شخصی یا غیررسمی انجام می‌شد که به‌صراحت، تخلف محسوب می‌شود.

در نانوایی‌هایی که از پوز سفید استفاده می‌شد نیز، تخلف به شکل دیگری خودنمایی می‌کرد. به جای ثبت یک نان ساده یا کنجدی، دو یا حتی سه قرص نان در دستگاه ثبت می‌شد و یا هنگام دریافت هزینه نایلون، تعداد انتخاب‌شده در دستگاه بیش از میزان واقعی بود. مجموع این «ریزتخلفات»، در نهایت به برداشت مبلغی بیشتر از حساب مشتری منجر می‌شد؛ بدون آنکه او متوجه شود دقیقاً بابت چه چیزی پرداخت کرده است!

کارت را بده، سوال نپرس!

وجه مشترک تمامی نانوایی‌های مورد بررسی، یک رفتار تأمل‌برانگیز بود، هیچ‌یک اجازه نمی‌دادند مشتری شخصاً کارت بانکی خود را بکشد. کارت باید تحویل متصدی می‌شد و عملیات پرداخت پشت پیشخوان انجام می‌گرفت؛ جایی که نه مبلغ قابل رؤیت بود و نه تعداد نان ثبت‌شده. این رویه، عملاً حق نظارت لحظه‌ای مشتری را سلب می‌کند و بستر تخلف را فراهم می‌سازد.

نکته قابل تأمل آنکه در میان تمامی واحدهای صنفی مورد بازدید، حتی یک نانوایی نیز مشاهده نشد که فرآیند فروش نان را به‌طور کامل، شفاف و مطابق ضوابط انجام دهد. یا دستگاه غیررسمی در کار بود، یا ثبت غیرواقعی تعداد نان، یا جلوگیری از کشیدن کارت توسط مشتری.

اعتراض ممنوع

واکنش برخی متصدیان نانوایی به اعتراض مشتری، خود فصل دیگری از این گزارش میدانی است. پاسخ‌هایی نظیر «همه همین‌طورند»، «نمی‌خواهی نخر» یا برخوردهای تند و پرخاشگرانه، نشان می‌دهد تخلف در برخی موارد چنان عادی‌سازی شده که مطالبه حق، به‌عنوان مزاحمت تلقی می‌شود.

این در حالی است که طی هفته‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از سوی شهروندان درباره برداشت غیرمعمول از حساب‌های بانکی هنگام خرید نان منتشر شده و برخی اعلام کرده‌اند هزینه یک نان ساده، به‌صورت چند نان از حساب آن‌ها کسر شده است.

تعزیرات: تخلف محرز است

یاسر رایگانی، سخنگوی سازمان تعزیرات حکومتی با تأیید وقوع برخی تخلفات نانوایان گفت: برخی نانوایان کارت بانکی مشتریان را از چند دستگاه مختلف می‌کشند یا تعداد نان و قیمت آن را خارج از عرف ثبت می‌کنند؛ به‌عنوان مثال، یک نان ساده به‌صورت سه یا چهار نان برای مشتری محاسبه می‌شود یا هزینه کنجد به‌طور غیرمتعارف افزایش می‌یابد.

سخنگوی سازمان تعزیرات حکومتی افزود: در هیچ شرایطی اجازه داده نمی‌شود کارت بانکی مشتری از دستگاه‌های غیررسمی کشیده شود و الزام قانونی این است که مبلغ خرید فقط از همان دستگاه اصلی ثبت‌شده در سامانه نانوایی دریافت شود.

وی تصریح کرد: این اقدامات مصداق گران‌فروشی است و سازمان تعزیرات حکومتی با این تخلفات برخورد قانونی خواهد کرد. هموطنان می‌توانند هرگونه تخلف را از طریق سامانه‌های نظارتی گزارش دهند تا در کوتاه‌ترین زمان رسیدگی شود.

سخنگوی سازمان تعزیرات حکومتی در پایان گفت: معمولاً قیمت نان در دستگاه‌های پوز مخصوص نانوایان به‌روز است و هرگونه تخلف در ثبت تعداد نان یا دریافت مبلغ اضافه، پیگیری می‌شود.

هشدار رئیس دستگاه قضا به سواستفاده‌کنندگان از معیشت مردم

حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی اژه‌ای، هشتم دی‌ماه سال جاری در نشست شورای عالی قوه قضائیه تأکید کرد: کسانی که در راستای هدف دشمن، فشار مضاعف بر مردم و معیشت مردم وارد می‌آورند، کسانی که حتی ممکن است قصدشان با قصد دشمن، یکسان نباشد، اما عملاً با کاری که می‌کنند همان خواسته دشمن را تأمین می‌کنند؛ باید به این افراد، هشدار و انذار دهیم و چنانچه توجه نکردند، ضروری است توسط دستگاه‌های ذی‌صلاح، با جدیت تعقیب و مجازات شوند؛ مجازاتی که متناسب با عمل آنها در شرایط امروزی است.

هرچند ممکن است انگیزه نانوایی‌های متخلف صرفاً سودجویی فردی باشد و نه همراهی آگاهانه با دشمن، اما نتیجه عملی رفتار آنان در شرایط فعلی چیزی جز تحمیل فشار مضاعف بر معیشت مردم نیست؛ چرا که وقتی قوت غالب سفره خانوار، از مسیر گران‌فروشی پنهان، کم‌فروشی یا ثبت غیرواقعی قیمت، دستکاری می‌شود، این اقدام در عمل همان اثر مخربی را دارد که رئیس قوه قضائیه نسبت به آن هشدار داده است؛ لذا از این منظر، تخلف برخی نانوایی‌ها را نمی‌توان صرفاً یک تخلف صنفی یا اقتصادی خرد تلقی کرد؛ بلکه می‌تواند مصداقی روشنی از رفتاری باشد که ناخواسته در امتداد همان فشاری قرار می‌گیرد که دشمنان کشور به‌دنبال تحمیل آن بر زندگی روزمره مردم هستند.