کد خبر 1072232
تاریخ انتشار: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۹ - ۱۲:۱۶
هفتاد سال «کنترل جمعیت» در ایران/ سیاست پهلوی درباره کم کردن موالید چگونه بود؟

ستاره فرمانفرمائیان در سال ۱۳۳۰ با مأموریت از شورای تحدید موالید آمریکا و سازمان ملل وارد ایران می‌شود و کنترل جمعیت ایران را از طریق سازمان‌های غیردولتی و مطب‌های خصوصی آغاز می‌کند.

به گزارش مشرق، در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۳؛ مقام معظم رهبری، با توجه به اهمیت مقوله جمعیت در اقتدار ملی، فرصت پویندگی و بالندگی نیروی جوان کشور در اعتلا و پیشرفت نظام اسلامی، ضرورت حفظ ساختار جوان جمعیت کشور و پیشگیری از کاهش نرخ فرزندآوری، «سیاست­های کلی جمعیت» را ابلاغ نمودند. علاوه بر این، ایشان در ۱۴ سخنرانی عمومی بر تحقق این سیاست‌ها و افزایش فرزندآوری تأکید داشته‌­اند.

بیشتر بخوانید

نامه وزیر بهداشت به رهبر انقلاب درباره دستکاری آمار جمعیت

بازی آماری سازمان ملل در «پروژه عقیم سازی ایرانیان»+ عکس

به همین مناسبت، شورای عالی انقلاب فرهنگی، روز ابلاغ «سیاست کلی جمعیت »را به عنوان روز ملی جمعیت به تصویب رساند. اما متاسفانه کماکان شاهد سیر نزولی جمعیت در کشور هستیم. طبق آخرین آمار از سازمان ثبت احوال میزان موالید سال ۱۳۹۵ نسبت به سال ۱۳۹۴، ۷/۲ درصد کاهش، سال ۱۳۹۶ نسبت به سال ۱۳۹۵، ۶/۲ درصد کاهش و سال ۱۳۹۷ نسبت به سال ۱۳۹۶، ۱۶/۸ در صد کاهش و سال ۱۳۹۸ نسبت به سال ۱۳۹۷ متأسفانه ۷۴/۱۱ در صد کاهش داشته است.

فاجعه کاهش جمعیت جوان

برنامه های تنظیم خانواده در ایران را می توان در سه دوره اصلی مورد بررسی قرار داد:

الف- قبل از انقلاب اسلامی

قبل از انقلاب اسلامی ایران و از حدود سال ۱۳۲۰ رژیم پهلوی به بهانه کاهش مرگ ومیر کودکان ، بهداشت کودکان و سلامت مادر و کودک اقداماتی را در راستای کنترل جمیعت انجام داد.

 پس از سرشماری سال  ۱۳۴۵وروشن شدن حدود موالید و رشد آن ، سیاست های کنترل جمعیت به طور رسمی به عنوان یکی از برنامه های مهم در برنامه های عمرانی چهارم و پنجم رژیم گذشته منظور شد. علاوه برعدم گستردگی برنامه های تنظیم خانواده  به دلایل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در آن زمان ، در فاصله سال های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۰ رشد جمعیت از ۱/۳ به ۷/۲ کاهش یافت، اما برخی از صاحب‌نظران معتقدند که به طور کلی رژیم گذشته در اجرای برنامه های تنظیم خانواده موفق نبوده است.

اقدامات  این دوره را با عناوین اهداف،اقدامات و مسئولین و مدیران و کارشناسان به این شرح است:

۱- زمان رضا خان سال ۱۳۲۰

اقدامات جمعیتی: ۱- ورود لوازم و خدمات ضدبارداری توسط سربازان متفقین با همکاری بنیاد (راه)

۲-تأسیس انجمن بهداشت خانواده

۳- با حمایت «سازمان همکاری بین‌المللی» در برنامه «اصل چهار» که بخشی از برنامه‌های آموزش روش‌های جلوگیری بود، فعالیت‌های کنترل جمعیت آغاز شد.

مسئولین، مدیران و کارشناسان: هاجر تربیت رئیس  کانون بانوان ایران  که تحت نظر شمس پهلوی برای اجرای کشف حجاب و گسترش فرهنگ غرب تشکیل شده بود،در سال ۱۳۲۰ و زمانی که جمعیت ایران فقط حدود ۱۱ میلیون نفر بود، فعالیت‌های کنترل جمعیت را از طریق تهیه و ارائه گزارشی اسفبار از مرگ و میر مادران و کودکان آغاز کرد.

۲- زمان محمدرضا پهلوی از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۶

اقدامات جمعیتی: 

۱- ایجاد سازمان بهداشت بین‌المللی در سال ۱۳۳۰ برای تشریح روش‌های پیشگیری از بارداری

۲- ورود برنامه‌ کنترل جمعیت در برنامه‌ سوم توسعه

۳- با تأسیس اداره بهداشت مادران و کودکان در وزارت بهداری قرص و IUD وارد ایران شد.

۴- در سال ۱۳۳۷ انجمن‌ راهنمای بهداشت خانواده برای ارائه خدمات تنظیم خانواده ایجاد شد.

۵- ایجاد مشوقین روستایی (مشابه رابطین) با آموزش زنان روستایی برای کنترل جمعیت

۶- برنامه‌ریزی آموزش‌، تحقیقات، ارزشیابی، هماهنگی، نظارت در اجرای برنامه‌های تنظیم جمعیت با زیرپوشش گرفتن ۵۰۰ هزار زن در ۵ سال

۷- برنامه عمرانی چهارم (۵۱-۱۳۴۷) با هدف رسیدن به رشد (۱%) جمعیت طی ۲۰ سال

۸- تأمین دارو و وسایل جلوگیری از بارداری  پوشش ۰۰۰/۰۹۰/۱ زن در سن باروری

۹- آموزش در دبیرستان‌ها و مدارس عالی در موضوع کنترل جمعیت

۱۰- تأسیس ۴ مرکز جمعیت شناسی

۱۱- تأسیس مراکز شبانه‌روزی سپاهیان خدمات اجتماعی زنان

۱۲- تأسیس مرکز اسناد جمعیت و تنظیم خانواده

۱۳- اجرای ۱۲۵ طرح تحقیقات جمعیتی

۱۴- اعزام ۳۴۰ نفر به خارج از کشور برای کسب آموزش، تجربه و مهارت لازم در کنترل جمعیت

۱۵- آموزش ۲۵۱/۲۳۹ نفر کادر پزشکی و پرستاری

۱۶- اجرای ۷۵ پروژه برای کنترل جمعیت

۱۷- در سال ۱۳۴۵ با دومین سرشماری بر توجه بیشتر به کنترل جمعیت و فعالیت بیشتر وزارت بهداری تأکید شد.

۱۸- در سال ۱۳۴۶ معاونت جمعیت و تنظیم خانواده در بهداری ایجاد شد و فعالیت‌های کنترلی افزایش یافت.

۱۹- ایجاد مراکز خدمات اجتماعی زنان در بهداری (۱۳۴۷)

۲۰- از سال ۱۳۴۷ سپاه بهداشت و دانش برای تسهیل انتقال پیام‌های تنظیم خانواده به روستاها رفتند.

۲۱- ایجاد قانون عقیم‌سازی در سال(۱۳۵۰) و زمینه‌سازی قانونی کردن سقط در سال ۱۳۵۱

۲۲-در سال ۱۳۵۱ تجدیدنظر در قوانین سقط جنین درخواست شد تا آن زمان طبق ماده ۸۴ قانون جزای زنان برای سقط (۳-۱) سال حبس تأدیبی داشتند و پیگیری انجمن تنظیم خانواده منجر به تغییر قانون و آزادی مشروط سقط جنین شد.

۲۳- در سال ۱۳۵۵ قانون جدیدی برای عقیم‌سازی با عنوان ماده ۵ قانون جزا به تصویب رسید که اعمال جراحی برای پیشگیری با شرایط زیر مجاز است:

۱- رضایت همسر

۲- دارا بودن دو فرزند

تبصره ۱: برای سن بالای ۲۵ سال شرط داشتن فرزند ضروری نیست.

تبصره ۲: برای زنان مجرد سن آنها نباید کمتر از ۲۰ سال باشد.

۲۴- پیشگیری از تولد ۰۰۰/۳۰۰/۱ کودک در مدت ۵ سال

۲۵- آموزش ۰۵۱/۵۱۲ گروه اختصاصی و ۱۳۴۰۴ نفر کادر پزشکی

۲۶- برنامه ششم با هدف جلوگیری از ۰۰۰/۰۰۰/۲ کودک ناخواسته با بودجه ۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۱۹ ریال

۲۷- تصویب اعلامیه «تنظیم خانواده» به عنوان حقوق اصلی افراد در کنفرانس حقوق بشر سازمان ملل در تهران و احتساب متن آن در شمار اسناد بین‌المللی  IPPFدر سال ۱۹۷۵[۱]

سال‌های۵۹-۵۶

اقدامات جمیعتی: کاهش شدید فعالیت‌ها یا تعطیلی آنها از طرف سازمان‌های بین‌المللی و بهداری به دلیل تقابل مردم انقلابی و انحلال فعالیت‌ها معاونت بهداشت و تنظیم خانواده در وزارت بهداری. برنامه‌های آموزشی برای مردم و تربیت کادر بهورز تعطیل شد.

مسئولین، مدیران و کارشناسان: بعد از انقلاب کلیه مراکز و کلینیک‌های فعال در این زمینه (کنترل جمعیت) به سازمان بهزیستی واگذار شد. کلیه فعالیت‌های سازمان ملل به دلیل آغاز انقلاب تعطیل شد.

ب- آغاز انقلاب تا پایان سال ۱۳۶۶

در دوره دوم یعنی در دهه اول انقلاب اسلامی (سال های ۱۳۶۶-۱۳۵۷) رشد جمعیت ایران افزایش یافت و به۹/۳ درصد رسید؛ دلایل اصلی رشد در این دوره را می توان به عوامل زیادی نسبت داد، از جمله تعطیلی کلیه فعالیت‌های سازمان ­های بین المللی در اوایل انقلاب در کشور، که مشوق زیادی برای کنترل جمیعت  بودند ،تشویق و حمایت مالی دولت از زوج­های جوان ،کاهش میزان مرگ و میر، به خصوص کاهش میزان مرگ و میر نوزادان در مناطق روستایی به علت راه اندازی شبکه های بهداشتی و درمانی کشور، توسعه راه ها، گسترش برق رسانی، توسعه وسایل ارتباط جمعی، توزیع مناسب منابع غذایی و افزایش سواد به ویژه در مناطق روستایی. مهم تر اینکه مردم انقلابی با پیام­های  کنترل جمعیت به دلیل اینکه برنامه­های کنترل جمعیت قبل از انقلاب را تداعی می­کرد مقابله می­کردتد.

ج- از آغاز سال ۱۳۶۷ تاکنون

دردوره سوم که از سال ۱۳۶۷ تاکنون را شامل می شود، اقدامات وزارت بهداشت  در این زمینه نتیجه داد  و با جلب نظر و توجیه علما ، شرایط پذیرش برنامه­های تنظیم خانواده را ایجاد کرد، گسترش شبکه های بهداشتی که تحت عنوان «سیاست های غیر مستقیم» یا «سیاست های ضمنی» از آن نام برده می شود، را نیز می­توان از عوامل اصلی اقدامات بسترساز برای اجرای رسمی برنامه های تنظیم خانواده از سال ۱۳۶۷ دانست.

موضوع کاهش جمعیت و سطح باروری و رشد جمعیت و در نهایت کاهش تعداد و حجم جمعیت برای اولین بار پس از انقلاب اسلامی در برنامه اول توسعه کشور به صراحت هدفگذاری شد.بر اساس این برنامه کاهش نرخ باروری کل از ۴/۶ فرزند در سال ۱۳۶۵ باید به ۴ فرزند در سال ۱۳۹۰ برسد و نرخ رشد جمعیت نیز از ۲/۳ به ۹/۲ درصد برسد،اما مجموعه اقدامات نظیر قانون تنظیم خانواده و به کارگیری کلیه روش های پیشگیری از بارداری و تبلیغ همه جانبه ی رسانه ای برای فرزند کمتر - زندگی بهتر و قوانین محدود کننده و ضد ارزش دانستن خانواده پراولاد و.....موجب شد تا دوره ۵ ساله یعنی ۵ سال بعد از مصوبه نرخ باروری کل در سال ۱۳۷۱ به عدد ۴ برسد و اهداف برنامه اول توسعه در همان انتهای برنامه یعنی سال ۱۳۷۱ محقق شود از این رو باید با اتمام برنامه ۵ ساله وتحقق هدف، اقدامات کنترل و کاهش جمعیت متوقف و سیاست های تثبیتی اجرا می گردید ،اما بدون در نظر گرفتن تحقق هدف و عواقب امر و بدون آینده نگری جمعیتی ، لایحه ای دائمی برای سیاستگذاری در راستای کاهش جمعیت در سال ۷۲ در مجلس شورای اسلامی  تصویب شد که تنبیهات سخت گیرانه ای برای خانواده دارای ۴ فرزند و بیشتر تعریف نمود. عدم رصد و بازنگری سیاست های جمعیتی موجب شد تا درانتهای دهه هشتاد  نرخ باروری کل پایین تر از حد جایگزینی قرار گیرد. با ادامه سیاست های کاهش جمعیت ، نرخ باروری کل از ۴ فرزند در سال ۱۳۷۱ به ۱/۲ در سال ۱۳۷۹ رسید که در واقع خط قرمز جمعیتی بود ، اما هیچ توجهی به این نکته نشد!! و سیاست های کاهش جمعیت همچنان ادامه یافت، به طوری که نرخ باروری در سال ۹۰ به ۷/۱ رسید.این کاهش شدید در جهان بی سابقه بود بدین جهت مجامع بین المللی از آن تعبیر به انقلاب نمودند زیرا این تحول جمعیتی در کشورهای توسعه یافته که مبدع و مروج کاهش جمعیت بوده اند در بازه زمانی ۱۰۰ تا ۱۵۰ سال اتفاق می افتد اما در ایران در یک بازه ۱۵ ساله اتفاق افتاده و شتاب کاهش باروری در ایران ۱۵ ساله بوده است.

در شرایطی که کنفرانس جمعیت و توسعه در قاهره مصر (۱۳۷۳)( ۱۹۹۴) برای کاهش جمعیت کشورهای شرقی و مسلمان برگزار می گردید و کشورهای شرقی و اسلامی استراتژی های کاهش جمعیت را دنبال می کردند ، کشورهای غربی پس از اعمال یک دوره سیاست های کاهش جمعیت و سقوط جمعیت آنها به زیرحد جایگزینی،سیاست های جدیدی را برای افزایش جمعیت و حفظ حجم کلی جمعیت خود آغاز کردند که تاکنون هم ادامه دارد. همچنین همزمان با تشویق تنظیم خانواده در ایران ،رژیم اشغالگر قدس، زنان یهودی را به زایش بیشتر تشویق می نمود. در سال ۱۹۶۷ شورای افزایش جمعیت در اسرائیل ایجاد شد که برای گسترش فعالیت در سال ۱۹۹۷ به انجمن تشویق زنان یهودی به زاد و ولد تغییر نام یافت.

_____________________________________________________

[۱]  علیرغم اقدامات گسترده­ای که برای کنترل جمعیت در زمان حکومت گذشته انجام گرفت ،بدلیل عدم همراهی علما و قشر مذهبی صاحبنظران معتقدند که این برنامه پیشرفت قابل توجهی نداشته است.

منبع: فارس

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 5
  • در انتظار بررسی: 1
  • غیر قابل انتشار: 3
  • IR ۱۴:۳۸ - ۱۳۹۹/۰۲/۲۴
    7 4
    هیچوقت حکومتی از حکومت قبل از خودش تعریف و تمجید نمیکنه......برا همین از شما انتظاری نیست اگر بد حکومت قبلی رو بگین.....بنظرت مادری با 10بچه میفهمه زندگی چیه؟؟؟ همین مادر خودم 10 بچه زایید الان میگه نمیدونم قبلا با شماها چطور زندگی میکردم الان از دیسک کمر و زانو درد شبها خواب نداره...کی پاسخگوه؟؟؟ دولت ازش حمایت کرده یا برا بچه هاش شرایطی مهیا کرده ک بتونن شغل میدا کنن؟؟؟ الان یکی از بزرگترین غصه هاش بیکاری بچه هاش
  • IR ۱۵:۳۷ - ۱۳۹۹/۰۲/۲۴
    10 2
    تا دویست سال دیگه هم هر چی مشکل پیش بیاد گردن بقیه است؟
  • IR ۲۳:۱۳ - ۱۳۹۹/۰۲/۲۴
    4 0
    عکسی که گذاشتید خانمه واسه بعد از انقلابه
  • IR ۰۱:۲۲ - ۱۳۹۹/۰۲/۲۵
    3 1
    بهتره بگید کاری رو که پهلوی نتونست بکنه (کم کردن رشد جمعیت) جمهوری اسلامی موفق شد بکند و شاهد سقوط آزاد رشد جمهیت از دهه70 بودیم طوری که در گینس باید ثبت شود! والان که دارد منفی میشود! چطوره این رو هم بعنوان یکی از دستاوردهای ج.ا ثبت کنید .
  • DE ۰۳:۲۲ - ۱۳۹۹/۰۲/۲۵
    2 1
    سیاست کسر جمعیت به نفع ایران نیست.

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس