به گزارش مشرق، جان میرشایمر، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو در گفت‌وگویی به پرسش‌هایی درباره تجمع تجهیزات و آرایش نظامی آمریکا در منطقه و تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیس جمهوری این کشور علیه ایران، عدم وجود چشم‌اندازی روشن مبنی بر دستیابی به «پیروزی» در صورت حمله احتمالی، بالا بودن احتمال خطا و همچنین مذاکرات جاری بین تهران و واشنگتن پاسخ داد.

مرشایمر می‌گوید که پیش‌بینی در مورد تصمیمات دونالد ترامپ تقریبا غیرممکن است، اما پس از سخنرانی وضعیت کشور او، نشانه‌هایی دیده می‌شود که شاید ترامپ به دنبال راه خروج از بحران باشد؛ هرچند نمی‌توان با قطعیت گفت که از حمله منصرف شده است.

به گفته وی، نکته اول اینکه، مهم است بدانیم تقریبا همه کشورهای جهان به جز (رژیم)اسرائیل، مخالف حمله آمریکا به ایران هستند. اینطور نیست که عربستان و کشورهای خلیج فارس با خودشان فکر کنند که فرصتی فوق‌العاده برای حمله به ایران است؛ برعکس، آنها با ایران در تماس‌اند تا نشان دهند مخالف حمله هستند و تمایلی به مشارکت در آن ندارند. چین و روسیه هم مخالف‌ هستند و اروپایی‌ها هم در سکوت چنین موضعی دارند. تنها اسرائیل حامی جدی این اقدام است.

اینطور نیست که عربستان و کشورهای خلیج فارس با خودشان فکر کنند که فرصتی فوق‌العاده برای حمله به ایران است؛ برعکس، آنها با ایران در تماس‌اند تا نشان دهند مخالف حمله هستند و تمایلی به مشارکت در آن ندارند. چین و روسیه هم مخالف‌ هستندنکته دوم این است که مشاوران نظامی ترامپ به او گفته‌اند که استراتژی عملی و قابل اتکایی برای پیروزی در چنین جنگی وجود ندارد. این مساله بسیار حائز اهمیت است. ۱۴ ژانویه، زمانی که ترامپ قصد حمله به ایران را داشت نیز، همین هشدار به ترامپ داده شده بود. اینجا، دَن کِین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا نقشی کلیدی دارد و همگام با مشاوران نظامی ترامپ، به ترامپ هشدار داده که شرایط تغییری نکرده و ما گزینه نظامیِ عملی‌ای در دست نداریم. از گزارش‌ها روشن است که مشاوران سیاسی ترامپ هم بر این باورند که (حمله) ایده بسیار بدی است و ترامپ به دردسر افتاده است.

نکته سوم، وضعیت سیاسی داخلی آمریکاست؛ انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر در پیش است، اقتصاد وضعیت مطلوبی ندارد و محبوبیت ترامپ در نظرسنجی‌ها کاهش یافته است. اگر دموکرات‌ها کنترل کنگره (مجلس سنا و نمایندگان) را به دست بگیرند، حتی احتمال استیضاح او وجود دارد. در نتیجه، فضای سیاسی فعلی که پیرامون او را گرفته، مثل شنا کردن در آب‌هایی پر از کوسه است. بنابراین تعجبی ندارد که مشاوران سیاسی‌اش نیز توصیه می‌کنند وارد چنین جنگی نشود.

محتوای سخنرانی ترامپ

به گفته مرشایمر، ترامپ در سخنرانی «وضعیت کشور» نگفت ایران باید غنی‌سازی را متوقف کند یا موشک‌های بالستیک را کنار بگذارد یا از حمایت گروه‌هایی مانند حزب‌الله، حماس و حوثی‌ها(انصارالله) دست بکشد. اینها موضوعاتی هستند که در یک ماه گذشته بارها مطرح شده بودند اما او هیچکدام از آنها را تکرار نکرد. تنها چیزی که گفت این بود که ایران نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد و خواهان شنیدن آن چیزی است که به گفته خودش «کلمات مقدس» از سوی ایران است: «ما هرگز سلاح هسته‌ای نخواهیم داشت.»

کمی پیش از سخنرانی ترامپ، (عباس عراقچی) وزیر خارجه ایران اعلام کرده بود که باورهای بنیادین ما کاملا روشن است. باید روی کلمه «کاملا روشن» تاکید کنم. عراقچی تاکید کرد که «ایران تحت هیچ شرایطی سلاح هسته‌ای تولید نخواهد کرد.» به نظر من، این همان «کلمات مقدس» مورد نظر ترامپ است و می‌تواند مبنای یک توافق باشد و شبیه این است که شما قصدی برای ورود به جنگ ندارید.

یک بار دیگر تاکید می‌کنم که نمی‌گویم ترامپ به ایران حمله نخواهد کرد اما به نظر می‌رسد که او به‌دنبال یک راه خروج است. به نظر می‌رسد که مساله غنی‌سازی هسته‌ای نیست. عراقچی همزمان با تاکید بر عدم ساخت سلاح هسته‌ای توسط ایران، تاکید کرد که ایران در عین حال، غنی‌سازی را رها نخواهد کرد و در نتیجه ترامپ می‌داند که غنی‌سازی مساله روی میز نیست. فکر می‌کنم شکی نیست که دو طرف می‌توانند به توافقی مشابه «برجام» دست پیدا کنند. به عبارت دیگر، اگر ایرانی‌ها باهوش باشند و با توجه به اینکه قطعا خواستار اجتناب از جنگ هستند، و ما هم به سمت نوعی توافق مشابه برجام حرکت کنیم، ایرانی‌ها آن را توافقی بهتر برای آمریکا و البته ایران خواهند خواند و در اینجا، ایران باید واقعا به ترامپ برای عقب‌نشینی کمک کند. ترامپ خودش را گرفتار کرده است و اگر قرار باشد توافقی مشابه برجام به امضا برساند، هم به طور مشخص ترامپ و هم ایرانی‌ها باید با همکاری یکدیگر آن را توافقی بهتر برای همه نشان دهند و پرونده آن را ببندند.

آیا ایران بازیگری منطقی است؟

مرشایمر با اشاره به لابی اسرائیل و تلاش‌ آن برای به تصویر کشیدن ایران به عنوان شیطان مجسم و غیرمنطقی، تاکید کرد که به باور وی تصویر ایران در غرب به‌شدت تحریف شده است. ایران کشوری دیوانه یا غیرعقلانی نیست و در دهه‌های اخیر آغازگر جنگی نبوده است. به باور او، روایت غالب که ایران را تهدیدی غیرقابل مهار معرفی می‌کند، عمدتاً تحت تأثیر اسرائیل و لابی‌های حامی آن شکل گرفته است. تمام شواهد نشان می‌دهد که ایران کشوری منطقی است و وقتی به حرف‌های وزیر امور خارجه و سخنرانی‌های آیت‌الله(خامنه‌ای) گوش می‌کنید، از نظر من، منطقی هستند. حرف‌هایی که می‌زنند با عقل جور درمی‌آید.

کمی پیش از سخنرانی ترامپ، وزیر خارجه ایران اعلام کرده بود که «باورهای بنیادین ما کاملا روشن است. باید روی کلمه «کاملا روشن» تاکید کنم.» عراقچی تاکید کرد که «ایران تحت هیچ شرایطی سلاح هسته‌ای تولید نخواهد کرد.» به نظر من، این همان «کلمات مقدس» مورد نظر ترامپ است و می‌تواند مبنای یک توافق باشد.خاورمیانه هم‌اکنون الان عملا یک منطقه سراسر بحران و بی‌ثباتی است و سوالی که مطرح می‌شود این است که چه کسی مسئول این وضعیت است و خیلی‌ها باور دارند که اسرائیل مقصر این فاجعه و یک بازیگر افسارگسیخته و یاغی است. اسرائیلی‌ها و لابی اسرائیل هم این را می‌دانند و کاری که می‌کنند این است که اسرائیل را «قربانی» نشان دهند و استدلال و ادعا می‌کنند که ایران مقصر این هرج‌ومرج است. علاوه بر این، می‌خواهند شما باور کنید که ایران کشوری غیرمنطقی است و در نتیجه آنجا باید تغییر رژیم اتفاق بیفتد.

اما حقیقت این است که ایران «بازیگر یاغیِ» خاورمیانه نیست. از شما می‌پرسم، آخرین باری که ایران جنگی را آغاز کرد، چه زمانی بود؟ تصور نمی‌کنم ایران معاصر آغازگر هیچ جنگی بوده باشد. ایران تقریبا در تمام نبردهایی که در سال‌های اخیر در آن جنگیده، همیشه قربانی بوده است. به یاد داشته باشید که اوایل دهه ۱۹۸۰ این عراقی‌ها بودند که به ایران حمله کردند. این اسرائیل بود که قبل از حمله «تلافی‌جویانه» ایران، به آن حمله کرد.

چرا اسرائیل خواهان جنگ است؟

به باور مرشایمر، یکی از دلایل تغییر عقیده اسرائیل پس از منصرف کردن ترامپ از حمله به ایران در ۱۴ ژانویه و همچنین توسل به ترامپ برای اعلام آتش‌بس در جنگ ۱۲ روزه در ژون ۲۰۲۵، تجمیع نیرو و افزایش تجهیزات نظامی و پدافندی آمریکا در منطقه است که می‌تواند در برابر موشک‌های بالستیک ایران، بهتر و موثر از حمله ژوئن از اسرائیل دفاع کند. با این حال، به سختی می‌توان این شرایط را برای آمریکا و اسرائیل ایده‌آل دانست. خیلی از موشک‌ها از (لایه‌های پدافندی) عبور خواهند کرد.

پس چرا اسرائیل حالا عمیقا خود را مشتاق از بین بردن ایران نشان می‌دهد؟ به ظاهر خواستار تغییر رژیم است اما آنچه واقعا می‌خواهد، تجزیه ایران است. می‌خواهد همان کاری را با ایران بکند که با سوریه انجام شده است. اسرائیل ایران را تهدیدی وجودی می‌داند و معتقد است «پنجره فرصت» برای تضعیف یا حتی تجزیه ایران در حال بسته شدن است؛ زیرا چین و روسیه به‌تدریج حمایت خود از ایران را افزایش می‌دهند و توان موشکی ایران نیز در حال پیشرفت است.

افزون بر این، ایران به این نتیجه رسیده که موشک‌های بالستیک، حکم سلاح جادویی را برای آنها دارند. آنها موشک‌های بالستیک و مافوق صوت بیشتری هم تولید می‌کنند. آنها همین حالا هم قادر به وارد کردن خسارت چشمگیر به اسرائیل هستند. بنابراین اسرائیل مایل است آمریکا را وارد جنگی گسترده کند که به تضعیف اساسی ایران منجر شود.

به گفته مرشایمر، اسرائیل حتی ممکن است جنگی طولانی را به یک پیروزی سریع و محدود ترجیح دهد، زیرا در هر صورت آمریکا درگیر باقی می‌ماند و در نهایت به هدف تضعیف ایران نزدیک‌تر می‌شود.

پیامدهای ژئوپولیتیکی

مرشایمر تاکید می‌کند که در دنیای چندقطبی امروز، منافع آمریکا ایجاب می‌کند با روسیه روابط بهتری داشته باشد تا بتواند بر مهار چین تمرکز کند. همچنین به نفع آمریکاست که جنگ اوکراین را فیصله بدهد. چه بسا بهتر بود که این جنگ در نمی‌گرفت زیرا با آغاز آن جنگ، آمریکا در شرق اروپا زمین‌گیر شد و تسلیحات هنگفتی را در اختیار اوکراین قرار داد، در صورتی که می‌توانست آنها را برای تقابل احتمالی و سایر رویدادهای احتمالی، در انبارهای خود ذخیره کند.

دوم اینکه، باعث شدیم که روس‌ها به سمت چینی‌ها بروند که نقض الفبای توازن قواست. آمریکا و روسیه باید روابط دوستانه‌ای می‌داشتند چون آمریکا به طور عمده خواستار مهار چین و شرق آسیاست؛ چین رقیب هم‌تراز است نه روسیه. اگر به رفتار آمریکا در عرصه بین‌الملل از زمان ورود به جهان چندقطبی‌ نگاه بیندازید، روشن است که رفتار ما در قبال چین و روسیه با عقل سازگار نیست. حالا به این معادله ایران را هم اضافه کنید.

سیاست‌های فعلی واشنگتن باعث نزدیکی بیشتر روسیه، چین، ایران و حتی کره شمالی به یکدیگر شده است. به نظر او، درگیر شدن در جنگی طولانی با ایران، توان آمریکا برای تمرکز بر شرق آسیا را تضعیف خواهد کرد. ما باید با ایران روابط خوبی داشته باشیم. ایران اساسا برای آمریکا تهدید محسوب نمی‌شود. بیایید امیدوار باشیم که حس ششم من که جنگی رخ نمی‌دهد، درست از آب در بیاید، هرچند نسبت به این مسئله اطمینان بالایی ندارد.