اردوغان

مؤسس حزب عدالت و توسعه شرایط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ترکیه را چنان تغییر داده که محبوبیت و شهرت افسانه‌ای‌اش به آتاتورک تنه می‌زند.

سرویس جهان مشرق- پس از سال‌ها که از حاکمیت اردوغان بر ترکیه می‌گذرد دو رخداد نشان داد مردم ترکیه هنوز او را دوست دارند: واکنش فداکارانه مقابل کودتای سال ۲۰۱۶ میلادی و رأی ۵۲ درصدی در انتخابات سال جاری. اکنون دیگر به جای آیا و اما باید پرسید «چرا مردم ترکیه اردوغان را دوست دارند؟»

۱- دستاوردهای محسوس اقتصادی با مدیریت قدرتمند

اگر چه محدودیت‌های اخیر در عرصه رسانه‌ای و سیاسی نیز بر نگرانی جوانانِ درگیر با شبکه‌های اجتماعی از گسترش یک حکومت اقتدارگرا در ترکیه دامن زده است اما اینکه «شهروندان بالای سی سال در ترکیه می دانند ترکیه پیش از دوران اردوغان چه وضعیتی داشت.» مهم‌ترین دلیل برای محبوبیت اردوغان در میان ترک های بالای سی سال است.

ده‌ها بیمارستان، پل، راه ریلی و جاده و مترو، صدها مدرسه و یکی از بزرگ‌ترین فرودگاه‌های جهان تنها بخشی از دستاوردهای واقعی و محسوس دولت اردوغان طی ۱۶ سال اخیر است. ۲۳ میلیارد دلار بدهی دولت ترکیه به صندوق بین‌المللی پول پرداخت شده، تورم سه‌رقمی تک‌رقمی شده، تحصیل رایگان برای همه فراهم شده، گسترش بهداشت و امکانات درمانی مرگ نوزادان را به یک پنجم کاهش داده و تولید ناخالص داخلی بیش از چهار برابر افزایش یافته که خود موجب کاهش بیکاری تا حدود ۱۰ درصد شده است.

در عرصه سیاست خارجی البته باید به اشتباهات او در زمینه حمایت از مرسی در مصر، همراستایی با آمریکا در تلاش برای برکناری اسد در سوریه، ناتوانی در الحاق به اتحادیه اروپا، سرنگون‌کردن جنگنده روسی و مانند آن اشاره کرد، اما از همه مهمتر این است که او پرستیژ ترکیه را به عنوان یک قدرت نوظهور تقویت کرده است. افزایش بیسابقه گردشگران خارجی در ترکیه و میانجیگری آنکارا در مسائل منطقه از نشانه‌های تقویت پرستیژ آن کشور است.

رشد تولید داخلی در اواخر دهه ۹۰ و حکومت اربکان، مقدمه تمایل مردم به حزب عدالت و توسعه در ابتدای دهه بعد شد و اردوغان نیز با رشد شتابان اقتصادی جواب این استقبال مردمی را داد.
دولت اردوغان توانست نوسان های عجیب و سرکش در نرخ تورم را که در دو دهه پایانی قرن ۲۰ میلادی بر رنج مردم افزوده بود، رام کند.

۲- احیای حیات اجتماعی و سیاسی مسلمانان

پس از بروز مشکلات اقتصادی و اداری طی چندین دهه در پایان قرن ۱۹ میلادی در ساختار نظام عثمانی که منجر به ضعف در برابر قدرت‌های اروپایی شده، این امپراتوری را به «مرد بیمار اروپا» معروف کرد، جنگ جهانی اول بروز کرد و فروپاشی نهایی آن را رقم زد. 

آتاتورک، مؤسس و پدر ترکیه دولت جدید را در ۱۹۲۳ در دست گرفت و با توجه به سابقه تلخی که از حکومت عثمانی به جا مانده بود، سخت‌گیرانه ترین سیاست‌های لائیسیته را بر کشور اعمال کرد. در نتیجه این سیاست‌ها، مسلمانان به عنوان یک گروه با مشخصه دینی از سیاست ترکیه طرد شدند و حتی خط این کشور به لاتین تبدیل شد.

این مقدمه‌ای بود برای حاکمیت نظامیان سکولار تا اواخر قرن ۲۰. اما هر چه جلو می‌رفت، نظام جدید نیز به تدریج به سرنوشت عثمانی دچار شد، یعنی بدهی بین‌المللی ترکیه دائماً افزایش می‌یافت، سیاست اقتدارگرایانه بر فضای کشور حاکم بود و رشوه و فساد اقتصادی همه‌گیر شده بود.

نجم الدین اربکان که در دوران دانشجویی‌اش برای تأسیس مسجد در دانشگاه خود پیشقدم شده بود، توانست طی دهه‌های پایانی قرن ۲۰ با تأسیس پیاپیِ احزاب از سویی و قرارگرفتن در جایگاه معاون نخست‌وزیر از سوی دیگر کادری را مبتنی بر سلامت اقتصادی، مدیریت تخصصی و سیاست‌های اسلامی تشکیل دهد. نهایتاً در دهه ۱۹۹۰ میلادی حزب وی (رفاه) توانست با تصاحب اکثریت کرسی‌های مجلس، دولت تشکیل دهد اما پس از چند سال فعالیت‌های حزب به دلیل مغایرت بااصل لائیسیته در قانون اساسی متوقف شد.

انحلال حزب، مقدمه تشکیل حزب عدالت و توسعه توسط شاخه اصلاح‌طلب و راستگرایِ حزب رفاه به رهبری رجب طیب اردوغان در سال ۲۰۰۱ میلادی شد که علی‌رغم انتقادات اربکان از آن، باز هم به دلیل رشد اقتصادی و شعارهای اسلامی مورد اقبال مردم در انتخابات سال بعد قرار گرفت و تا کنون نیز به مدت ۱۶ سال اکثریت خود را حفظ کرده است.

همسران اربکان، اردوغان و عبدالله گل، اولین بانوان اول ترکیه بعد از چندین دهه بودند که با حجاب اسلامی در منظر عمومی ظاهر شدند. حرکتی که اربکان آغاز کرد، احیای سلامت اقتصادی و سیاسی در ترکیه از راه تجدید حیات اجتماعی مسلمانانِ آن کشور بود و این رویکرد به همراه دستاوردهای قابل تقدیرِ دولت‌های اسلامگرا بهترین فرصت برای خروج مسلمانان از انزوای سیاسی را فراهم کرد.

اردوغان همواره دست راست نجم الدین اربکان بود.

شاید محسوس‌ترین نماد این شرایط، حذف ممنوعیتِ پوشیدنِ روسری در دانشگاه‌ها بود که پس از کلنجار بسیار میان اردوغان و دادگاه عالی ترکیه بالاخره در سال ۲۰۱۲ میلادی تصویب شد. توجه کنید که ۷۴% از مردم ترکیه در یک نظرسنجی اعلام کرده‌اند که تقریباً تمام وظایف دینی را انجام می‌دهند، بنابر این عجیب نیست آنان که می‌خواهند مسلمان زندگی کنند، اردوغان را حامی خود بدانند. ممنوعیت روسری برای کارمندان دولتی و همسران سربازان و فرماندهان ارتش نیز برداشته شده است.

حمایت اردوغان از حوزه‌های علمیه موجب شده تعداد طلاب ترکیه از ۶۰ هزار در سال ۲۰۰۲ به ۱.۲ میلیون در سال ۲۰۱۴ میلادی برسد. وی با توجه به تحصیلاتش در مدارس مذهبی، همواره در سخنرانی‌هایش از ترکیب بیان ملی‌گرایانه با مذهبی بهره می‌گیرد. هم از دموکراسی دفاع می‌کند و هم در روز عاشورا روضه می‌خواند. در مورد عملیات تصرف عفرین در شمال سوریه به توفیق الهی اشاره می‌کند که «بدون شک حمله‌کردن از ماست اما پیروزی از خدا است» اما برای شهید گمنام شعر می‌خواند که «زمینی که او دفن شده، شناخته شده است؛ پرچمی که بلند کرده مشهور است؛ چه کسی می‌گوید او گمنام است؟».

۳- تلاش برای تجدید عظمت عثمانی

وقتی تجدید حیات اجتماعی مسلمانان را در کنار انتقادهای اردوغان به اقدامات آتاتورک قرار می‌دهید، ناخودآگاه این ذهنیت پیدا می‌شود که اردوغان اساساً به پیش از دوران نظام لائیک ترکیه، یعنی به تجدید عظمت امپراتوری عثمانی می‌اندیشد.

دولت اردوغان از سیاست‌هایی چون لغو ممنوعیت روسری به عنوان «تقویت آزادی مذهبی» در ترکیه نام می‌برد، اما هواداران لائیسیته آن را حمله به بنیان‌های نظام ترکیه می‌دانند. افزایش اختیارات رئیس‌جمهور در این کشور بسیاری را بر آن داشت که به طعنه بگویند نظام سلطانی برگشته است. اگر چه این حرف واقعیت ندارد، اما به هر حال اکنون دست رئیس‌جمهور در امورات مملکت بسیار بازتر از مجلس است.

این اولین بار نیست که مردمِ یک کشور از تجربه احیای عظمتِ فروشکسته خود استقبال می‌کنند. آنگلا مرکل اتحادیه اروپا را «وارث تمدن روم» می‌نامد و پیش از آن هیتلر مردم آلمان را به نام احیای شکوه «رایش» مقابل دولت‌های اروپاییِ پیروز در جنگ اول بسیج کرد.

اردوغان در هر سخنرانی خود این اعتماد به نفس و افتخار ملی را به مخاطبانش تزریق می‌کند. او مستقیماً مقامات اتحادیه اروپا را خطاب قرار می‌دهد، تهدید اروپاییان مبنی بر عدم امکان الحاق ترکیه به اتحادیه در صورت احیای حکم اعدام را به سخره می‌گیرد و خلاصه هفته‌ای دو یا سه سخنرانی دارد و در بسیاری از سخنرانی‌هایش همان کاری را می‌کند که ترامپ در توئیت‌هایش. همانند شعار ترامپ که «Make America Great Again»، او نیز این حس را به هوادارنش می‌دهد که «ما دوباره ترکیه را به قدرتی برتر تبدیل می‌کنیم».

برای فهم چگونگی بهره‌گیری او از احساسات مردمش با لحنی عامیانه به این جمله از وی در اوج تنش با آلمان توجه کنید: «و حالا یک وزیر خارجه دارند که... وای خدای من... عجب فاجعه‌ای است! او هیچ وقت جایگاه خود را نمی‌داند. تو کی هستی که...هه... با رئیس‌جمهور ترکیه صحبت کنی؟ تو باید با وزیر خارجه ما صحبت کنی. جایگاه خودت را بدان. تازه می‌خواهد به ما درس هم بدهد. سابقه تو در عالم سیاست چیه؟ اصلاً چند سالته؟ ببینید در زندگی باید با چه کسانی سر و کله بزنیم».

در یک مورد دیگر وی خطاب به شورای امنیت در سخنرانی عمومی خود گفت: «سازمان ملل قطعنامه داده. لعنت به قطعنامه شما. اصلا قطعنامه شما چه فایده‌ای دارد؟ شما تقلب می‌کنید! شما فقط ۵ نفرید.»

این «استثنایی» و «فراتر از یک کشور» دانستنِ ترکیه از سوی اردوغان و حزب حاکم برای بسیاری از ترک‌ها جذابیت دارد. حزب حاکم نه تنها با اتحادها و دشمنی‌هایش، حمایت‌های سرسختانه از خیزش‌های اخیر در منطقه و اشغال بخشی از شمال سوریه سعی می‌کند نفوذ امپراتوری عثمانی در کشورهای عربی را به اذهان متبادر سازد، بلکه با همکاری‌های اقتصادی و تأسیس دانشگاه‌های ترک برای نفوذ در تمام کشورهای آسیای مرکزی برنامه دارد. او همواره ترک‌ها را لایق بیش از آنچه دارند می‌داند، حتی اگر این سیاستش منجر به ارتکاب اشتباهاتی در سیاست خارجی شود.

رجب بر سر مزار سلطان سلیم، از سلاطین مشهور عثمانی

۴- محدودکردن رسانه‌ها و پروپاگاندا علیه مخالفان سیاسی

اردوغان با هدف مقابله به کمالیست‌ها و لائیک‌ها از گسترش حضور هواداران و شاگردان مکتب فتح الله گولن حمایت کرد. آنها در بسیاری از ارگان‌ها به ویژه مدارس و دادگاه‌ها نفوذ کردند و همین موجب شد پس از کودتای نیمه ژوئیه ۲۰۱۶ میلادی از طرف اردوغان به عنوان عامل اصلی و پشت پرده کودتا معرفی شوند.

ده‌ها هزار شهروند ترک پس ازکودتای ژوئیه بازداشت شدند، خبرنگاران و رسانه‌های متعدد توقیف شدند و انتشار اطلاعات در محدودیت کم‌سابقه‌ای قرار گرفت. البته شاید این به همان وضعیت فوق‌العاده که در ترکیه اعلام شد مربوط باشد و از آنجا که رفع وضعیت فوق‌العاده در هفته‌های اخیر اعلام شده، به تدریج از شدت آن کاسته شود اما به هر حال در این مدت همان قدر که این محدودیت‌های رسانه‌ای موجب گسترش اعتراضات در میان گروه‌های مخالف شده است، به دولت کمک کرده تا در کشوری که تنها ۱۶% از بزرگسالانش دارای تحصیلات دانشگاهی بوده و تنها ۶% به خارج سفر کرده اند، از انتشار آنچه به ضررش تمام می‌شود جلوگیری کند.

مخالفان مدعی هستند حزب حاکم همواره با ادبیاتی انتقام‌جویانه و مظلوم‌نمایانه به استقبال انتخابات می‌رود تا مسلمانانی که احساس می‌کنند تحت فشار ممنوعیت روسری بوده‌اند یا مسجد آنها هدف حمله سکولارها قرار گرفته است، به صندوق رأی به عنوان راهی برای انتقام و فتح عرصه اجتماعی نگاه کنند. دولت بر همه چیز حاکم است اما نزدیک انتخابات مانند یک اپوزیسیونِ مظلوم صحبت می‌کند.

به نظر می‌رسد اردوغان آن قدر سخنرانی می‌کند که هوادارانش فرصت قانع‌شدن توسط رقبا را ندارند. مرال اکسنر از رقبای او در انتخابات اخیر یک بار در میتینگ خود مستقیماً وی را خطاب قرار داد که «لطفاً کمی سکوت کن... دلیلی ندارد راجع به همه چیز اظهار نظر کنی و انگشتانت را به این سو و آن سو نشانه روی.»

دولت همچنین از ترویج بیمِ تضعیف سیاست‌های سوسیالیستی و کاهش حمایت‌های اجتماعی به عنوان اهرمی برای کسب آرای اقشار محروم بهره می‌گیرند در حالی که حتی‌الامکان از نمایش زندگی سلطنتی اردوغان و خانواده‌اش خودداری می‌شود. تصور دورانِ پسااردوغان برای مادری که سه بار در هفته در بیمارستان‌های ترکیه به صورت مجانی دیالیز می‌شود، نگران‌کننده است.

سال ۱۹۶۰، ترکیه ۲۷ میلیون جمعیت داشت اما رشد مثبت جمعیت، آن را به ۸۰ میلیون رسانده است.   نسلی که در آن دهه ها به دنیا آمد و حکومت فاسد کودتاچیان نظامی را چشید، هنوز هم مهمترین حامی اسلامگرایان و دولت اردوغان است.

مخالفان مدعی هستند او دستگاه اطلاعاتی ترکیه را در خدمت منافع حزب حاکم درآورده، با ضبط گفتگوها یا گرفتارکردن آنها در دام رابطه جنسی، مخالفان سیاسی خود را از میدان به در می‌کنند. آنجا که چنین حربه‌ای موفق نشود، حریف خود را با جابجایی خطوط حوزه‌های انتخابیه یا بدنام‌کردن و توقیف فعالیت‌های او حذف می‌کنند.

در همین انتخابات اخیر و زمانی که اردوغان طی سخنرانی تبلیغاتی گفت «اگر روزی ملت ما بگوید بس است، ما کنار می‌رویم» هشتگ «تمام» #TAMAM در توییتر به ۱.۵ میلیون رسید اما سخنگوی حزب عدالت و توسعه مدعی شد بسیاری از توییت‌ها از کشورهای دیگر و از طریق ربات ارسال می‌شوند.

در واقع ترکیه شاید اکنون کشوری دموکراتیک باشد به این معنا که اردوغان با انتخاب مردم بر سر کار است، اما کشوری لیبرال که هر مخالفی بتواند آزادانه فعالیت کند بدون اینکه متهم به ایجاد شکاف در ملت و توطئه علیه دولت شود، نیست.

۵- عمل به وعده‌ها

از آن زمان که پیش از انتخابات ۲۰۰۲ میلادی اردوغان وعده رفع ممنوعیت روسری را داده بود تا همین انتخابات ۲۰۱۸ میلادی که وعده رفع وضعیت فوق‌العاده را مطرح کرد، دائماً به وعده‌هایش عمل کرده است. بدون اشاره به این خصیصه مهم، نمی‌توان جمع‌بندی کاملی از محبوبیت اردوغان داشت.

دولت‌های ترکیه سه بار در سال‌های ۱۹۶۰، ۱۹۷۱ و ۱۹۸۰ میلادی بر اثر کودتا سرنگون شدند اما کودتای نیمه ژوئیه ۲۰۱۶ میلادی با مقاومت فداکارانه مردم روبرو شد. آنها می‌توانستند امیدوار باشند دولت دیگری پس از کودتا بر سر کار آید و حتی پس از چندی به دموکراسی ترکی بازگردند، اما نمی‌توانستند مطمئن باشند باز هم سیاستمداری بر سر کار خواهد آمد که پس از انتخابات نیز مانندِ پیش از آن در کنار مردم می‌مانَد.

جمع‌بندی

اردوغان ترکیبی از اصلاح‌طلبی لیبرالی، اقتدارگرایی عثمانی، برنامه‌ریزی اقتصادی، حمایت‌های اجتماعی و مدیریت رسانه‌ای را برای تداوم حکومت خود بکارگرفته است. این شاید در برخی موارد دست حریفان را در انتقاد از او باز بگذارد اما اولاً دست‌کم نشان‌دهنده توانمندی بالای دولت او در پرداختن به مطالبات گروه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی است و ثانیاً موجب می‌شود هر شهروندی اگر از زاویه‌ای به دولت اردوغان انتقاد دارد، به دلیل نفعی که از زاویه‌ای دیگر به او می‌رسد، همچنان با وی همراهی کند.

وی به طبقات متوسط و متوسط-پایین که از سویی دغدغه‌های فرهنگیِ بیشتری در زمینه ترویج شعائر اسلامی دارند و از سوی دیگر نیازمند حمایت‌های اجتماعی وسیعتر هستند (آنچه دولت‌های پیشین بدان کمتر توجه می‌کردند) توجه ویژه‌ای در سیاست‌های دولت خود نشان داد و خود را به عنوان ابزاری نشان داد که این طبقات می‌توانند برای انتقام از طبقات فاسدِ نخبه روی آن حساب کنند.

این رویکرد البته با توجه به افزایش ارتباط مستقیم بالاترین مقام کشور با توده مردم احتمال دارد به پوپولیسم و یا دیکتاتوری بیانجامد، کمااینکه بسیاری از تحلیلگران به درستی خطر آن را گوشزد کرده‌اند. تصویر اردوغان در همه‌جا دیده می‌شود، صدای او از بسیاری خانه‌ها و کافه‌ها شنیده می‌شود و گاهی جملات احساس‌برانگیز او سیاست‌های کشور را تغییر می‌دهد. در چنین فضایی حذف رقیبان به بهانه وجود حمایت مردمی از یک سیاست بسیار ساده است.

خطر دیگری که حکومت او را تهدید می‌کند، تکروی در میان اسلام‌گرایان است. عبدالله گل و داووداغلو مقامات ارشد پیشین به کارمندان ساده حزبی تبدیل شده‌اند و هواداران گولن از بیم تکرار توطئه از کار برکنار شده‌اند. در تداوم این روند، داماد اردوغان به سِمَت وزارت دارایی نصب می‌شود و این یعنی ممکن است دولت بیش از پیش از مدیران توانمند خالی شود.

روند رشد اقتصادی که حزب عدالت و توسعه به ویژه در دهه گذشته میلادی برای ترکیه به ارمغان آورد، مدیون مدیریت هماهنگ و تخصصی طبق برنامه‌ای بلندمدت بود، اما فاصله‌ای که اکنون ترکیه با چشم‌انداز ۲۰۲۳ که حزب عدالت و توسعه برای کشور تدوین کرده و وعده داده است، با انتصاب فامیل‌ها به مناصب کلیدی قابل دستیابی نیست.

به هر حال تقویت اسلامگرایان در دوره نسبتاً بلند حاکمیت اربکان و اردوغان در ترکیه نشان داد لائیک‌های ترکیه نمی‌توانند صرفاً با سیاست حذفی خیال خود را از آینده لائیسیته در جامعه ترکیه راحت کنند، حتی اگر چندین دهه خبری از اسلامگرایان نباشد. به همان نسبت البته چه اردوغان در ترکیه و چه هر اسلامگرای دیگر در منطقه نمی‌تواند حتی پس از چندین دهه حاکمیت تصور کند که لائیسیته باز نخواهد گشت، به ویژه اینکه اصرار اردوغان برای ماندن در قدرت، ممکن است مردم ترکیه را در دوراهی اسلامگرایی و دموکراسی قرار دهد.

منابع

http://theconversation.com/why-did-turks-react-so-strongly-against-anti-erdogan-coup-62643

https://www.theguardian.com/world/2016/jul/20/we-see-him-as-one-of-us-why-many-turks-still-back-authoritarian-erdogan

https://www.nytimes.com/2018/04/02/world/middleeast/erdogan-turkey.html

https://www.quora.com/Why-does-40-of-Turkey-still-love-Recep-Tayyip-Erdogan

https://besacenter.org/perspectives-papers/erdogan-popularity

http://www.france24.com/en/20180509-turkey-tamam-million-turks-enough-erdogan-twitter-social-media

https://www.gq-magazine.co.uk/article/recep-tayyip-erdogan

https://www.populationpyramid.net/turkey/2075

https://tradingeconomics.com/turkey/gdp

http://www.globalreligiousfutures.org/countries/turkey#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 86
  • در انتظار بررسی: 3
  • غیر قابل انتشار: 16
  • US ۰۸:۱۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    20 16
    بدم میاد ازت مشرق ولی این مقاله جامع و قابل اعتنایی بود.
    • IR ۱۱:۴۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      4 14
      ازت خوشم میاد مشرق، ولی این مقالت اصلا جامع و مانع نبود!
    • IR ۱۲:۳۰ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      17 49
      جماعت روشن فکر و تحصیلکرده ترکیه هیچ علاقه ای به اردوغان ندارند.ولی از آنجا که ترکیه کشور کم سوادی است و در بسیاری از نقاط کشور هنوز به صورت قبیله ای و دهات دارای(آقا)همان خان خودمان کمی متمدن ترش حکم فرماس و عموم مردم ترک روستا نشینند و خط آقاهای ده و مفتی ها را میخوانند اردوغان رای می آورد.ولی جمعیت متمدن و با فرهنگ ترکیه از وجود اردوغان خجالت زده هستند.
    • GR ۱۴:۵۷ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      23 24
      چون ترک ها احساسی هستن فقط کافیه بهشون بگید کل خاورمیانه و اسیا و قاره امریکا و ساکنین مریخ اصلیت ترک دارن دیگه ازت پشتیبانی میکنن حتی اگر خودت گرجی تبار باشی ! در ضمن به نظرات هم از روی همین احساس قومی مثبت و منفی میدن نه منطق .
    • IR ۱۷:۲۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      30 10
      چرا اعتماد نکنن اقتصاد ترکیه زیرورو کرد و ترکیه بدون نفت و زخایر طبیعی رو به جمع گروه بیست کشوند .تو ایران هم یه مشت ادم مسن شدن بلای جان ما
    • وطن دوست BE ۱۹:۳۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      7 2
      تحلیل سادهی بود!! نویسنده اصلآ سوال نکرد چطور این قشر را بهش اجازه روشد دادند. دوم اینکه سوال نکرد این بابا با چه کسانی به شکلی شد که بتواند جلو برود. سوال کنید سواحل عشق و حال را کی سرمایه گذاری کرد و کی اداره میکند. فرودگاه های برزگ مال کدام کونسرسیم است. کارخانه بازاره مال کی هستند ! پول ها رو کی قرض بهشون داده --- بازی بزرگتر از ان چیزی است که این مقاله درج کرده....پرسیدن سوال را هرگز متوقف نکنید !
    • IR ۲۲:۵۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      22 22
      چون پانتورچ وبوزگوردی و تورچیه پرستی.. و وطن اولت را تورچیه میدانی نه ایران... برای همین خوشت اومده....
  • IR ۰۸:۲۵ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    11 1
    خودتون میدونید می‌خوام چی بگم
    • IR ۰۳:۰۷ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
      2 0
      یکی یه پرینت بگیره از این صفحه بده رئیس جمهور بخونه بفهمه با کار کردن میتونه چه چیزا بدست بیاره
  • IR ۰۸:۴۷ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    31 7
    چون مانند شما اختلاسو چیز نکردن
    • IR ۰۰:۵۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
      3 0
      چون حدفش منافع ملی و اعتلای کشورش هست. چیزی که اینجا ارزش نداره.
  • RO ۰۹:۳۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    37 9
    بهتر نیست یک فکری هم برای درمان دردهای کشور خودنون بکنیم چرا همه واقعیات درباره سرزمین من منفی هستن
    • IR ۱۳:۳۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      4 10
      تو کجایی هستی؟ پرچمت میگه ایرانی نیستی
  • RO ۰۹:۳۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    53 3
    ترکیه در اجرای تمامی سیاست های کلان بسیار موفق تر از ما عمل کرده.باید واقعیت را قبول کرد.
  • IR ۰۹:۴۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    43 13
    روحانی بره یاد بگیره
    • IR ۱۶:۵۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      9 11
      روحانی بهتر از اردوغان عمل میکند ولی استراتژی او با اردوغان فرق میکند اردوغان دروغ نمیگوید وبفکر مردم ترکیه است ولی ردحانی دروغ میگوید وبفکر کیسه خانوادگی واقوام وعشیره است
    • IR ۰۱:۴۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
      1 4
      روحانی یاد گرفته ولی از محمود
  • IR ۱۰:۱۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    49 5
    اي كاش روحاني نصف اردوغان ارق ملي داشت
    • IR ۱۴:۱۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      2 2
      ارق ملی؟
    • ناشناس IR ۱۴:۲۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      3 2
      عرق ملی
    • IR ۱۸:۱۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      2 2
      عرق ملی
    • IR ۰۹:۲۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۴
      0 0
      عرق! واقعاً o.O
  • IR ۱۰:۳۷ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    4 19
    روحانی ماالگوی جهانی است
    • IR ۱۵:۱۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      3 0
      خخخخخ آره اگه اینطوری بود باید تا حالا همه ی کشورای جهان در برابر شیطان بزرگ همه چیزشون رو داده بودن و به زانو دراومده بودن.
  • IR ۱۰:۵۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    17 30
    چون اکثرا از دواعش اند
  • محمد IR ۱۱:۰۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    49 3
    جواب خیلی ساده تر از این حرفاست چون اردوغان دزد نیست
  • AE ۱۱:۱۵ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    29 2
    این تحلیل نسبتا بی طرفانه از مشرق بعید بود.در کنار همه عوامل فوق الذکر باید باز بودن دروازه های سیاسی برای عموم افکار ساکن در جغرافیای ترکیه رو از عوامل اصلی رشد ترکیه دانست.حتی اگه حزب عدالت و اردوغان هم کنار بره مطمئنا مردم ترکیه با تجربیات چندین ساله ای که در اتمسفر دموکراتیک کسب کردن حزبی و نفری بهتر از اردوغان رو انتخاب میکنن.
  • IR ۱۱:۱۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    8 17
    بادش میخوابه
  • AE ۱۱:۱۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    21 24
    استقلال و تعالی امروز ترکیه نتیجه گذر از گردنه های سیاسی و کودتا های متعدد و رسیدن به بلوغ سیاسیه
  • IR ۱۱:۲۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    24 1
    دولتمردان ما فقط شعارمیدهند
  • NL ۱۱:۲۵ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    22 31
    البته تمام مردم ترکیه قبولش ندارند و دانشگاهیان و جوانان غیر مذهبی ترک خوششون نمیاد از اردوعان اما اونایی که قبولش دارند به دو دلیله یک اینکه هنوز گرمن و معنای دیکتاتوری رو نمیدونن و مشکلاتشون شروع نشده فعلا و دوم اینکه استبداد دینی رو درک نکردن و تجربه ندارن.یه دو سال صبر کنید
    • AE ۱۱:۴۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      13 20
      تو و اربابات خوبین فقط
    • احمد IR ۱۱:۵۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      16 16
      16 سال برای گرم موندن زمان زیادیه. ظاهرا غیر مذهبی های جوگیر و دانشجوهای عالم بی عمل ترکیه در اقلیت هستند.
    • IR ۱۶:۰۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      4 1
      شاید هم از 80 سال استبداد سکولار و ضد دینی خسته شده اند.
    • GB ۱۸:۴۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      16 11
      احمد جان اردوغان تازه با کمک یه کودتای ساختگی و تغییر قانون اساسی و شاخ وشانه کشیدن برای سایر کشورها در راه دیکتاتوری وارد شده.یکم صبر کن.
  • ناشناس IR ۱۱:۲۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    30 22
    مردم ترکیه اردوغان رو به شکل رهبر ملی می بینند. در ترکیه روشنفکران و مذهبی ها و سیاسیون میان مسائل ملی و دین یک پیوند بوجود آوردند اما متسفانه در ایران پیوند دیده نمی شود
    • IR ۱۲:۱۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      18 19
      ترکیه سکولاره کجا میان دین و سیاست ارتباط برقرار کرده اند؟؟؟ مثلا سواحل ترکیه نشانگر دینه؟؟؟ البته کار درستی کردن چون اشتباهات و اختلاس و... به پای دین نوشته نمیشه. بر خلاف کشور ما
    • به IR ۱۲:۱۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲ IR ۱۷:۵۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      9 14
      اتفاقا یکی از دلایل محبوبیت اردوغان بین مسلمانان ترکیه همین در افتادن مکرر او با لاییک ها ومخصوصا ارتش است. اردوغان سودای احیای خلافت عثمانی را دارد و برای همیت محبوبیت دارد. اگر محبوبیت به کاباره و فاحشه خانه بود که سلیمان دمیرل باید خیلی بیشتر محبوبیت می داشت!
  • IR ۱۱:۳۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    16 1
    برای کشورش خوب است
  • US ۱۱:۳۷ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    42 50
    چون ساده و بی سواد هستند و در قرن 21 تصعب خشک و خالی دارند
    • AE ۱۱:۴۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      23 16
      آخیییی چه تحلیل گرایی داریم ما
    • احمد IR ۱۲:۱۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      13 0
      تعصب رو اونایی دارن که به کلید پلاستیکی و از روی لیست کرباسچی به سری رانت خوار و ژن خوب و هوچی رای میدن. وگرنه رای دادن به کسی خدماتش دیده شده تعصب نیست.
    • IR ۱۲:۳۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      9 20
      بابا با فرهنگ و روشنفکر.خدا شفات بده.کمی مطالعه بدون تعصب خیلی برات مفیده.
    • IR ۱۲:۴۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      20 20
      این ماییم که سواد سیاسی نداریم و گول روحانی و عراقچی و ظریف روخوردیم نه اونا
    • AE ۱۴:۱۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      9 23
      بی سواد تو هستی که هنوز نمیدونی تو کجا قرار داری و چی میگی
  • IR ۱۱:۴۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    10 18
    به زودی افت محبوبیت و خلع از قدرتش را میبینید.
  • IR ۱۱:۵۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    23 8
    به 4 دلیل مردم ترکیه به حکومتشون اعتماد دارند اولا راست و درست با مردمشون صحبت می کنن شفاف عمل می کنند دوما در فساد محکم برخورد می کنند تفاوتی براشون نداره مردمه یا وزیر و وکیل و البته الف پ ت ث و لقب دادن ها و فرار کردن ها و آگهی فوت ها و ... هم ندارند سوما لب و دهن نیستند شعاری نیستند حرف می زنند عمل می کنند چهارما حواسشون هست پست های مدیریتیشون دست نسبتی ها و رانتی ها نیافته چون مردم می فهمن طرف بی سواده ولی سر حمایت ها پست گرفته ؛ نفت و گاز و معدن و خیلی از پتانسیل ها را هم ندارند .
  • IR ۱۲:۱۰ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    10 15
    واقعا جراحی بزرگ در ترکیه بسیار شجاعانه بود بلکه متهورانه و ما در ایران انقلاب کرده جرأتشو نداریم مشکل ما وابسته بودن دانشگاهها به غرب است دانشگاههای ما آفت کشور هستند بیشتر از اینکه فرصت تولید کنند تهدیدند دولتهای متکی به تعلیمات دانشگاهی کشور را به درک می برند و البته تکیه بر دانش آموختگان وارسته راه کار است و هرچه پیشرفت داریم از این افراد است
  • IR ۱۲:۱۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    16 19
    ترکیه رو ضمیمه ی ایران کنید . چه معنی داره تو خشکی های ما باشه بعد اینقدر با اروپا بپره ؟!
  • IR ۱۲:۱۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    46 41
    جالبه مشرق مینویسه.... در شهرت و محبوبیت به اتا ترک تنه میزند..حالا مگه اتا تورک چه پخی بود؟ در حالیکه آتاتورک و رضا خان از یک قماش بودند مشرق همیشه در حال فحاشی به رضا خان و مظاهر ایرانیت است ولی مجیز گوی اتا تورک...و البته سلطان سلیمان وحشی نجس نسل کش.... مشرق این تناقض بزرگ در مواضعت را چگونه توجیه میکنی؟
    • AE ۱۴:۱۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      24 18
      ببین که رضا خان یک ادم احمق و ساده لوح بوده که از اتا تورک تقدیر میکرده چون رضا خان فاقد شعور و خلاقیت بوده اتا تورک هر چی باشه خودش بوده
    • IR ۱۵:۲۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      4 0
      اوهه
    • IR ۱۹:۳۵ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      28 26
      البته فرق اتاتورک با رضا خان این بوده که رضا خان دو روزه از قوای دسته چندمیشکست خورده شوروی و انگلیس شکست خورد بدون جنگ نیروهاش فرار کردند ولی اتاتورک در جنگ جناق قلعه نیروهای انگلیس فرانسه استرالیا زلاندنو و هند رو در هم کوبید و یونانیها را از ترکیه بیرون ریخت
    • IR ۲۲:۴۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      20 6
      به هر حال از یه قماش بودند لاییک و سکولار!!!!! اتا تورچ که حالا استاد بوده بقول شما... پس طبیعتا باید بیشتر از رضا خان مورد شماتت مشرق قرار بگیره اما ما عکسش را شاهدیم.. نمونه اش چاپ کامنت مورد شما در مورد رضا خان....واینکه اتا تورچ خودش بوده وچرت وپرتهای دیگه....
    • IR ۲۲:۵۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      22 20
      رضا خان هم تومان پیشه وری نجس دوجنسه و همچنین قاعله کردستان و شمال را مقتدرانه جمع وجور کرد...ولی اتا ترک مدام در حال نسل کشی اقوام اقلیت بود و باقیمانده امپراتوری تکه تکه عثمانی را با نوکری غرب سعی داشت حفظ کند...همچین پخی هم نبوده که اینقدر تعریفش را میکنید.... همون فقط مشرق از مجیز گویی این وحشی بوزگوردی آلت گرگ پرست خوشش بیاد کامنتانونو چاپ کنه...
    • IR ۲۲:۵۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      38 16
      آتاتورچ واوسترالیا وزیلاند نو؟؟؟؟خخخخخ
  • IR ۱۳:۰۰ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    29 0
    چون صداقت مسئولین انها با مردمشان بیشتر از ما است.
  • IR ۱۳:۱۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    32 0
    چون بیت المال مملکتش رو ارث پدری اش نمی دونه!
  • IR ۱۳:۱۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    0 15
    ی سریال عشقی ترکیه ای دیدم نفرتم از ترکیه کم شد .
    • IR ۲۳:۰۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      16 13
      خاک تو سرت تورچیه با همین سریالهای ( عشقی جنسی تاریخی) تبلیغ پانترکیسم وحشی و ایرانیت زدایی میکند و سوریه را هم با همین سریالها به آتش کشید
  • IR ۱۴:۱۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    22 0
    اردوغان انقدر به مردم خود اعتماد داشت که همه پرسی برگزار کرد.
  • IR ۱۴:۱۸ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    3 6
    به همان دلایلی که در ایران هیچ کس را قبول ندارند.
  • IR ۱۵:۱۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    32 51
    چرا مشرق هر وقت در مورد تورکیه یا آذربایجان یه چیزی می نویسه بعضی یا دچار سوزش صد درصد شده و شروع به فحاشی و بی ادبی میکنن!!!!!؟؟ جالبش اینجاست که فریاد فرهنگ و تمدن همینا گوش عالم رو کر کرده البته چه میدونم شایدم اصلا" اینا فرهنگ و تمدنشون فحاش و بی ادب است.
    • IR ۲۱:۱۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      51 25
      چون وقتی مشرق درباره «آناتولی» و « اران و شروان» مطلبی می نویسه و برخی نظر میدن حالا درست یا غلط ، ی عده وطن فروش جو گیر میشن و درنقش وکیل مدافع رایگان عربده کشی می کنن .... و تحمل شنیدن نظر مخالف درباره اربابانشون در باکو آنکارا رو ندارن و دچار سوختگی صد در صد میشن
    • IR ۲۲:۰۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      54 27
      قطعا فرهنگ و تمدن بوزگوردهای مزدور چیزی جز فحاشی و بی ادبی و رذالت نیست! اصولا مزدوران بیگانه همینن!
    • IR ۲۲:۰۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      48 24
      وقتی از بی فرهنگی - بی تمدنی و بی ریشگی صحبت میشه نام پانترکهای مزدور که در نژاد پرستی به پدرشان ابلیس اقتدا میکنن می درخشه! قطعا پانتورکهای وهابی تمدن و ریشه ای ندارن و دقیقا به همین دلیل بی ادب و فحاشن
  • IR ۱۵:۲۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    8 0
    چون روستا ها فعال هستند و همان سلول های اقتصادی هستند.گوشت کیلویی بیستو هشت هزار تومان هست در ترکیه و تولید تخم مرغ مازاد و لبنیات به وفور....
  • پ IR ۱۵:۳۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    12 1
    سردمداران حکومت ما یاد بگیرن که بعد چهل سال هنوز درگیر مسایل داخل گروهی برای دزدی های بیشتر و اختلاس و رانت و نابودی زیر ساخت های اقتصادی و فرهنگی و زیست محیطی مون هستیم. تا ده سال دیگه افغانستان و پاکستان هم از ما جلو می افتن وما میشیم گند ترین کشور تو تمام زمینه ها
  • IR ۱۵:۴۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    6 7
    خدایش اردوغان همدرد دزدا نیست ...
  • IR ۱۷:۲۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    4 0
    میگم قرارداد جاروزدن ماهی ها توسط چینی ها در جنوب، قرارداد کرسنت و این همه قرارداد نفتی دیگر. گرانی شش برابر کالا و... که اصلا حوصلشو ندارم بگم همه میدونند. این همه دستاورد درخشان روحانی را نمیگید به این دستاوردهای خیلی بد،اصلا بد، وری بد ترکیه اشاره می کنید.
  • DE ۱۷:۲۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    18 21
    اردوغان اقتدار داره و ملیگراست و از تبلیغات رسانه های غربی واهمه نداره . اما ما چی ؟ امریکا جاسوس ایرانی رو به ۷۵ سال زندان محکوم میکنه و ما جاسوس امریکا و اسرائیل رو آزاد میکنیم و اگر زندانی بشن ، هفته ای سه روز مرخصی دارند . ما تجزیه طلب پان ترک در مجلس داریم و میخواهیم تدریس زبان محلی رو آزاد کنیم ولی اردوغان میدونه این روشنفکربازیها قدم اول برای تجزیه ترکیه است و جواب این افراد رو با اقتدار کامل با تانک و توپ میده.
  • IR ۱۸:۴۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    11 13
    مشرق سطح جدیدی از یاوه گویی را به نمایش گذاشت
  • جاسم IR ۱۸:۵۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    18 2
    کسی که کشورش رو دوست داره مردم باورش دارن . بر خلاف بعضی ها. ( تعجیل در ظهور امام مهدی علیه السلام صلوات )
  • FR ۱۹:۱۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    21 14
    مردم ما سالهاست سلبی رفتار میکنند ومادامی که بجای اعتماد وحق شناسی فقط لجبازی وتظاهرات دوقطبی برقرار است هیچ چیز درست نمیشود.....علاوه بر اینکه بسیای از مسئولین از جایگاه قدرت برای ارضای خود واطرافیانشان سوء استفاده میکنند...ترکیه دموکراسی واقعی دارد
    • IR ۲۲:۱۰ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      29 18
      آره! دموکراسی واقعی یعنی دستگیری و اخراج دهها هزار نفر به احتمال همکاری با کودتا و تبدیل ترکیه به بزرگترین زندان خبرنگاران در جهان!
    • IR ۲۲:۲۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      8 8
      البته آنچنان دموکراسی هم نداره. ولی از ما بیشتر داره. و همچنین دزد هم نیستند. بر خلاف مسولان ما که همگی دزدند
    • IR ۲۲:۴۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
      28 22
      مخصوصا کردها و ارمنیها و آشوری‌ها وعلویان تورچیه به این دمکراسی تورچیه میبالند
  • US ۲۰:۱۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    22 0
    چون برعکس مسئولین ایرانی فقط شعار نمیده عمل هم میکنه درضمن وطن پرسته و دزد هم نیست
  • IR ۲۳:۰۵ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۲
    4 0
    مردم برخی ملل زمان فشار دشمن بیشتر علیه خود قیام میکنند و خودروی امریکایی وارد و دلار میخرند و گوشی اپل میخرند و ممکنه توسط سردمدار انگلیسی خود و تابعیتاسکاتلند و اقوامش با کم چند فوتبالیست و دلقک سینمامنحرف شده باشند و وظیفه رهبر ان ملل است که علیه انگلیس وتابعیتهایش اقدام کند واسلام را از انحراف و انقلاب راازانحراف نجات دهد یا برود پیش اردوغان اموزش ببیند.
  • IR ۰۰:۰۷ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
    1 0
    ترکیه در این نزدیک به دو دهه اشتباه کم نداشته، اما حداقلش همون اشتباهات رو با تلاش و "جدی" انجام داده. چیزی که جریان های سیاسی متعارض و بحران ساز در ایران مانع ش شدن در این سالها گرچه وضع ما هم چندان بد نیست. ترکیه با ترکیه 2000خیلی فرق داره، اما مشکل هم زیاد داره. اتکای بیش از حد به سرمایه خارجی و اقتصاد شکننده که احتمال بالایی برای ضربه خوردنش هست و بدهی خارجی 400میلیارد دلاری چیزایی هست که اقتصاد ترکیه رو تهدید میکنه.
    • AE ۰۲:۳۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۲
      0 0
      بدهی خارجی ترکیه از مرز سه تریلیون دلار رد شده دوست عزیز که اکثرش در زمان اردوجان ! اتفاق افتاده ... اردوغان بسیار ساده و احساسی است و کشورش رو داره به بانکداران غربی می فروشه ...
  • NL ۰۰:۲۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
    17 19
    پدر دولت اسلامی در عراق و شام! داعش و النصره!
  • IR ۰۱:۵۵ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
    29 21
    خدانگهدارت اردوغان بالیاقت . احسنت بر تو باعرضه
    • IR ۱۴:۲۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
      0 1
      لعنت بر عردوغان آتا داعش
  • گمنام ترک! TR ۰۷:۲۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۰۳
    20 21
    حداقل در مورد استانبول میدونم که 80 درصد شهروند ها اصلا قبولش ندارند!
  • frootan AF ۰۸:۵۹ - ۱۳۹۸/۱۱/۳۰
    0 0
    این مقاله شما عالی بود با تمام معلومات که خودم جمع آوری کدم از بین خود مردم ترکیه البته مردم اصیل خود کشور هم خوانی داشت .

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس