پديده تجزيه شدن بخش‌هايي از خاک ايران بدون هيچ‌گونه جنگ و صرفاً براساس اراده بيگانه در طول تاريخ ايران بي‌مانند است اما در دوران پهلوي (پدر و پسر) اين پديده بارها تکرار مي‌شود چيزي که خود آنان به خيانت بودنش اذعان داشتند.

گروه تاریخ مشرق- در قسمت اول «نگاهي به دلايل خيزش سراسري ملت ايران از زبان دست‌اندرکاران دربار پهلوي»، بر شش جلد روزانه‌نگاري اميراسدالله علم نظري افکنيدم و پيش‌بيني صريح وي در مورد انفجار و انقلاب جامعه ايران به دليل محروم بودن مردم (حتي در پايتخت) از ابتدايي‌ترين خدمات (همچون آب سالم آشاميدني، برق، بهداشت، آموزش و ...) مرور کرديم.
 اما از آن‌جا که نگاه حاکم بر اين افراد کاملاً مادي بود ديگر اعمال پهلوي‌ها را از جمله در زمينه تماميت ارضي چندان برانگيزنده احساسات ملت ايران تلقي نمي‌کردند. در حالي‌که ايرانيان همواره در طول تاريخ بيش از رفاه مادي به عزت و سربلندي موطن خود اهميت فوق‌العاده‌اي قائل بوده‌اند. بنابراين قاطعانه مي‌توان گفت يکي از دلايل قيام سراسري ملت ايران عليه استبداد، بي‌توجهي پهلوي‌ها به سرفرازي اين مرز و بوم بوده است. علم در اين زمينه نيز روايات جالبي دارد، اما از بي‌تفاوتي اين سلسله به تماميت ارضي ايران به عنوان دليلي براي قيام سراسري ملت ياد نمي‌کند.
در دوران سلسله‌هاي مختلف پادشاهي در ايران به استثناي پهلوي‌ مرزهاي کشور جز از طريق جنگ تغيير نيافته است. اما جدا شدن بخش‌هايي از قلمرو اين ديار در دوران پهلوي متاسفانه بدون هيچگونه درگيري تجزيه شده و از آن تاسفبارتر اين‌که درباريان و بطور کلي طبقه حاکمه در اين ضربه زدن‌ها به تماميت کشور و تحقير احساسات ملي سهيم نيز بوده‌اند.
 علم در مورد دومين معاهده مرزي بين ايران و افغانستان – اولين آن در دوران رضاخان به امضا رسيد- مي‌نويسد: «شنبه 4/3/1356 عرض کردم آيا اجازه مي‌فرماييد به وزير خارجه ابلاغ کنم مبادله قرارداد را با افغان‌ها به تاخير بيندازد؟ «فرمودند نه! من گفتم مطالعه کردند، پس از آن که قانون به توشيح من رسيده و اعلان شده ديگر مبادله نشدن قرارداد تاثيري ندارد.» من چنان از کوره در رفتم و گيج شدم که جسارت کرده به عرض رساندم اين هم مثل هزاران خلاف که به عرض مبارک مي‌رسانند.» (يادداشت‌هاي علم، ج6، ص477) و در ادامه مي‌افزايد: «مقداري در اين فکر بودم که اين دولت هويدا به شاهنشاه من خدمت يا خيانت مي‌کند؟ ارزش وجود يک ولايت با امور اقتصادي سنجيده شود! ياللعجب! يک وجب خاک [ميهن] به ميليارد مي‌ارزد، آن وقت بگويد سيستان که ارزش اقتصادي ندارد. حداکثر سالي 40 ميليون تومان عايدي مي‌دهد. من در عجبم». (همان، 478)
اما در ادامه علم ضمن اين‌که قبلاً موضع محمدرضا پهلوي را نسبت به اين حاتم‌بخشي کاملاً روشن ساخته بدينمنظور که مشخص شود شاه به دستور آمريکا به جدايي بخشي از ايران تن داده است، يادآور مي‌شود: «بالاخره ديشب [ضربه] آخر را زدند. کسي چه مي‌داند؟ شايد هم از ارباب‌هاي نامرئي دستور ارتکاب اين خيانت را داشتند به هر حال به شاهنشاه و کشور خيانت بزرگي شد که ديگر جبران پذير نيست... البته اين خيانت، ده تا پانزده سال ديگر ظاهر مي‌شود که من مرده‌ام. ولي مثل اين است که يک قطعه گوشت بدن مرا بريده و پيش چشم من جلوي سگ انداخته‌اند.» (همان، ص481)
علم در اين خاطرات اشاره‌اي به سوابق خيانتي که در دوران پهلوي اول در همين زمينه صورت مي‌گيرد، نمي‌کند. در هفدهم تيرماه 1316 دولت‌هاي ايران، افغانستان، ترکيه و عراق در کاخ سعدآباد تهران پيمان عدم تعرض امضاء کردند که به پيمان سعدآباد معروف شد. براساس اين پيمان سد دفاعي مورد نظر انگليسي‌ها در برابر اتحاد جماهير شوروي شکل مي‌گيرد. به منظور ايجاد پيوند مستحکم بين اين چهار کشور مرتبط با لندن، تهران به نيابت از انگليس امتيازاتي به سه کشور ديگر اعطاء مي‌کند. در مورد افغانستان براساس توافقنامه سعدآباد، در ششم بهمن ماه 1317 قرارداد تقسيم آب هيرمند بين تهران و کابل در شانزده ماده منعقد مي‌گردد. بر اين اساس ايران از «دشت نااميد» به مساحت 3 هزار کيلومتر چشم پوشيد و عملاً سرچشمه هيرمند از دسترس ايران خارج شد متقابلاً افغان‌ها پذيرفتند ايراني‌ها بتوانند به صورت مساوي از آب اين رودخانه بهره‌مند شوند. قرارداد تقسيم آب هيرمند به تصويب مجلس شوراي ملي ايران رسيد. اما با وجودي که به امضاي هيات وزيران کابل رسيده بود مجلس شوراي ملي اين کشور از تصويب آن خودداري کرد. متعاقباً دولت افغانستان از دولت ايران درخواست کرد که طي يادداشت رسمي جداگانه که به تصويب مجلس شوراي ملي ايران نيز برسد با آزادي کامل افغانستان در هرگونه مداخله در آب رودخانه هيرمند در بخش بالاي بند کمال‌خان موافقت نمايد. اين درخواست، آشکارا بر ضد منافع ايران بود. زيرا علاوه بر اينکه رضاخان بخشي از خاک ايران را به افغانستان واگذار کرده بود، امکان دخل و تصرف کابل در بخش‌هاي بالايي هيرمند عملاً مي‌توانست مانع از رسيدن آبي به بند کمال‌خان شود تا به صورت مساوي تقسيم گردد. بنابراين اولين گام خيانتي که علم به آن اشاره مي‌کند در زمان رضاخان و تحت مديريت انگليسي‌ها برداشته شد و دومين گام آن در دوران پهلوي دوم اما اين‌بار تحت حکميت آمريکاييها.
البته براساس قرارداد سعدآباد بخش‌هايي از خاک ايران به عراق و بخش‌هايي نيز به ترکيه واگذار شد که باز کردن ابعاد آن فرصت موصّعي را طلب مي‌کند.
در مورد واگذاري بحرين به بيگانه و تجزيه اين بخش استراتژيک از کشور، علم در خاطرات خود مي‌نويسد: «سه‌شنبه 21/5/48... از سفير انگليس [خواسته بودم عصري به ديدنم بيايد] گفتم... در خصوص بحرين و مراجعه به آراء عمومي، شما راه غلطي پيشنهاد مي‌کنيد که قابل قبول نيست شما مي‌گوييد به اوتانت پيشنهاد خواهيد کرد که به محافل خاصي در بحرين، جهت [کسب] عقيده مردم مراجعه نمايد و نظر خود را به دبير کل سازمان ملل خواهد داد. مي‌خواهيد ما هم پاي آن صحه بگذاريم، اين غيرممکن است. ما جواب ملت ايران را چه مي‌توانيم بدهيم؟» (يادداشت‌هاي علم، ج1، ص239) وزير دربار پهلوي دوم در ادامه پيشنهاد انگليس را مبني براين که براي جدا ساختن بحرين از ايران نماينده سازمان ملل نظر برخي محافل سياسي را در بحرين سوال کند و نتيجه را به دبير کل منتقل سازد، به شاه مي‌دهد: «چهارشنبه 22/5/48- صبح شرفياب شدم. جريان مذاکرات ديروز با سفير انگليس را گفتم خيلي تاييد فرمودند. فرمودند: «دوباره به او بگو اين کار براي من خودکشي است. من البته به خودکشي در صورتي که پاي منافع ملت ايران در بين باشد هيچ اهميتي نمي‌دهم، ولي اين کار به نظر من يک خيانت به ملت ايران است و من ديگر اين را نمي‌توانم تحمل بکنم.» (همان، ص240)
متاسفانه در نهايت بدون اين‌که حتي نظر سنجي از ساکنان اين بخش از ايران (بحرين) بعمل آيد صرفاً براساس نظرخواهي واهي از برخي جمعيت‌ها و باشگاه‌ها عمل شد و بر اين مبنا بخشي از خاک ايران را تنها بنابر اراده انگليس از ايران جدا کردند. در حالي‌که در اين زمينه بايد از همه ملت ايران رفراندم مي‌شد، زيرا مقوله تماميت ارضي مربوط به کل ملت ايران است. علم خود در فراز ديگري اذعان دارد که در نهايت همان برنامه انگليسي‌ها که شاه آن را خيانت به ملت ايران مي‌دانست عملي شد: «20/2/49... امشب راجع به بحرين با يکي از دوستان در منزل خود صحبت مي‌کرديم. بايد بگويم وضع نظرخواهي در آن جا خلاف اصول بود، يعني رفراندم نبود. سئوال از جمعيت‌ها و باشگاه‌ها و اشخاص مختلف بود». (همان، ج2، ص47) اما آيا شاه بر ماهيت آن چه صورت مي‌دهد کاملاً آگاه بوده است؟ علم در فرازي ديگر در اين زمينه مي‌گويد: «19/11/48... بعد فرمودند مسئله بحرين دارد حل مي‌شود. با کمال آقايي و بزرگواري ‌فرمودند: حالا که تو و من هستيم آيا فکر مي‌کني در آينده ما را خائن خواهند گفت يا چنان که معتقدم و اغلب سياستمداران دنيا هم معتقدند، من که حاضر به حل مطلب بحرين شدم، خواهند گفت کار بزرگي انجام داديم...» (همان، ج1، ص276) بنابراين محمدرضا پهلوي فراموش نکرده که در مرداد ماه همين سال اجابت خواسته انگليس را خيانت به ملت ايران مي‌دانسته است. اما براي او «سياستمداران دنيا» يعني همان سران کشورهاي غربي و رضايت آنان اهميت دارد و نه عزتمندي ايران و ايراني. علت عدم توجه پهلوي‌ها به مردم و مصالح ايران آن بود که قدرت خود را ناشي از مردم نمي‌دانستند. بلکه بيگانه را عامل پايداري سلطنت خود مي‌پنداشتند. از اين رو در مسير تامين خواسته‌هاي آنان برمي‌آمدند. وزير دربار در فرازي ديگر به صراحت به اين مهم توجه مي‌دهد: «سه‌شنبه 19/2/51 صبح زود کاردار سفارت آمريکا به من تلفن کرد که کار فوري دارم... پيام نيکسون را براي شاهنشاه آورد... من وقتي شرفياب شدم، به عرض رساندم و عرض کردم، شاهنشاه بايد جواب مثبتي مرحمت فرمائيد. فرمودند، آخر ما همه جا گفته‌ايم بايد مقررات کنفرانس ژنو اجرا شود... چه طور جواب مثبت بدهم؟ عرض کردم، با کمال تاسف شيشه عمر ما همه در دست آمريکاست» (همان، ج2، ص252)
در ادامه مسئله جداسازي بحرين، علم زيرکانه به نوع انعکاس اين خيانت از راديوي دولتي ايران مي‌خندد البته براي مصون ماندن از عقوبت شاهانه بلافاصله مي‌گويد اين بدان معني نيست که من با اين اقدام مخالف باشم: «22/2/49» شوراي امنيت به اتفاق آرا ميل مردم بحرين را در داشتن استقلال کامل تصويب کرد. نماينده ايران هم فوري آن را پذيرفت. خنده‌ام گرفته بود؛ گوينده راديو تهران طوري با غرور اين خبر را مي‌خواند که گويي بحرين را فتح کرده‌ايم. ولي اين خنده به آن معني نيست که من با اين کار مخالفت دارم.» (همان، ج2، صص49-48)
پديده تجزيه شدن بخش‌هايي از خاک ايران بدون هيچ‌گونه جنگ و صرفاً براساس اراده بيگانه در طول تاريخ ايران بي‌مانند است اما در دوران پهلوي (پدر و پسر) اين پديده بارها تکرار مي‌شود چيزي که خود آنان به خيانت بودنش اذعان داشتند. بايد پرسيد چه عاملي موجب تحميل چنين حد از تحقير بر ملت ايران مي‌شد و آيا ايرانيان براي پايان دادن به تداوم چنين خيانت‌هايي راهي جز قيام سراسراي داشتند؟

*عباس سليمي‌نمين

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 21
  • در انتظار بررسی: 0
  • غیر قابل انتشار: 1
  • علیرضا ۱۱:۲۶ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    1 0
    خدا لعنت کند خائن ابن خائن را !
  • حسین ۱۱:۴۷ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    1 0
    خدا لعنتش کنه. اگه استان بحرین را از کشور جدا نمی‌کردند خلیج فارس جزو آبهای داخلی‌ ما حساب میشد و یک سرباز آمریکایی‌ هم جرات نفوذ به اون را نداشت. اینهایی که از جرثومه‌های فساد پهلوی حمایت می‌کنن و چشمشون را بروی تمام چپاولها ،فسادها و خیانتها می‌بندند ،چطور میخوان این خیانت عظیم را توجیه کنن؟ اگر انقلاب نمی‌شد احتمالا حکومتهایی مثل طالبان با کمک آمریکا سیستان و بلوچستان را جدا میکرد،یا از طرف دیگه خوزستان را حکومتهای عربی‌ با کمک آمریکا جدا میکردند و سرنوشت شومی در انتظار کشور بود.
  • ۱۲:۱۴ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 0
    در مورد بحرين حتي از مردم اين جزيزه نظر سنجي نكردند و فقط از 40 تا از روساي قبايل پرسيدند يعني نه همه رويساي قبايل. ولي در عوض بحرين را كه داديم تنب ها و ابوموسي را از شارجه گرفتيم. ولي شارجه ي كه زير نظر و مستعمره بريتانيا بود. در واقع معامله اي صورت گرفت مبني بر اين كه ما صد برابر وسعت و ارزش و جمعيت سه جزيره را بدهيم و اين سه جزيره را بگيريم. اين معامله ميان ايران و بريتانيا و آمريكا انجام شد. به دبنال اين كار يك سال بعد كشور امارت عربي متحده تشكيل شد.
  • سیدالحسینی ۱۳:۰۷ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 0
    جداکردی به ناحق عین مارا/حبه بنموده ای بحرین مارا/بسوزی تا ابد اندرجهنم/زگردن افکنی کی دین مارا...!!!بدترین وخفت بارترین دوران ایران کهن رااین پدروپسرلعنتی رقم زدند حالا هم یه عده اجنبی زاده ابهت جمهوری اسلامی را زیرسئوال می برند همین یه دفاع مقدس درمقابل دنیای استکبارشرق وغرب ومجاهدت ملت بزرگ ایران اسلامی برابری میکند باتمام تاریخ ایران کهن.
  • کامران ۱۳:۱۲ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    1 0
    خدا لعنت کند این شاهان بی عرضه را که هر چه می کشیم از حماقت های اینها ست . من انقدر ناراحت می شوم که ترجیح می دهم اصلا تاریخ را نخوانم که این نامردان به چه راحتی بحرین شیعه نشین را از کشور جدا کردند خدا عذابشان را افزون کند
  • ۱۳:۴۰ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 0
    اون که رفت الانی ها رو خدا بگم لعنت بکنه یا چیز دیگه. اون موقع شاه هم تحت فشار بود و از خودش حرکتی نداشت، اگه می خواست مقاومت کنه برکنار می شد و یک حکومت دیگه. الان هم که با فشار باز هم هسته ای لغو کردیم که بتونیم زنده باشیم و پول نون و آبمون رو بهمون قسطی برگردونند. تازه اگه برگردونند.
  • ۱۴:۰۶ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 0
    امیر شوکت الملک علم پدر این اسد الله خان مالک و والی مادام العمر قاینات و سیستان بود و در خارج ایران به مهاراجه خراسان مشهور بود پس او هم اگر ملک خانوادگیش نبود مانند بقیه ناراحت نمیشد
  • ۱۶:۲۹ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 1
    حالا اگر هسته ای داشتیم ، نون و آب می شد برای ملت ما ؟
  • رحمن ۱۷:۳۵ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 0
    برادرگذشته که گذشته مواظب باشید الآن این اتفاق نیفتد.
  • امیرتهرانی ۱۹:۵۲ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    1 0
    نه! نون و آب نمی شد؛ اما آب و نون می شد. بنده خدا! در دنیای آینده بدون انرژی هسته ای نمیشه حتی نفس کشید، چون منبع اصلی انرژیه! کجای کاری؟؟؟؟؟؟
  • اهوازی ۲۰:۳۳ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 0
    الان 42 درصد خلیج فارس مال ماست.اگر بحرین رو از دست نمیدادیم با توجه به داشتن بوموسا و تنب های بزرگ و کوچک با داشتن بحرین عمق استراتژیک ما بشدت افزایش پیدا میکرد.همچنین سهم بیشتری از از ذخایر نفت و گاز بخصوص در پارس جنوبی بدست می آوردیم.همچنین همسایه نزدیک قطر و عربستان میشدیم و تردد کشتیها را به عربستان و قطر و کویت و عراق در مشت خود داشتیم.امید است که درباره دریای کاسپی مراقب باشیم.
  • امیدوارم منتشر کنید ۲۰:۳۷ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۳
    0 0
    قضیه بحرین خیلی عجیب است.گروههای سیاسی کاملا سکوت کرده و حتی روحانیون هم اعتراض نکردند با اینکه مردم بحرین شیعه و درصد زیادی فارسی زبان دارد
  • علی اکبر ۰۰:۰۳ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۴
    0 0
    بله هم نون می شد هم آب وهم عقل برای آدمای منگل که این مسئله مهم را نمی فهمند
  • ۰۰:۵۹ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۴
    0 0
    جهان سومي هستي ديگه!
  • محمد ۰۹:۱۶ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۴
    0 0
    توصیه میکنم مولف عزیزقدری به تاریخ مراجعه کنند دردوره تاصرالدین شاه قسمتی از سیستان وبلوچستان به مساحت بالغ بر 300000 کیلومترمربع طبق حکمیت گلداسمیت انگلیسی ازایران جدا شد نیز معاهده اخال باروسیه منجربه جدایی بیش از دومیلیون کیلومترمربع ازکشور شامل نواحی اسیای مرکزی امروزی شد هردوی اینها بدون جنگ ودر عصرناصری صورت گرفت.
  • رضا ۱۳:۲۹ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۴
    0 0
    فرض کن که توی یه محله یه آدم قولدوری هست که می خواد به ناموس ی نفر ب زور تجاوز کنه ولی اون بابا نمیذاره این آدم قولدور از قضا زورم داره آّب خونت رو می بنده به نون وای سر کوچه می گه به این نون نفروش به بانک محلشون میگه حساباش رو ببنده حالا اون بابا میاد خون میگه حالا این ناموس برای من آب و نون میشه ولش کن بذار ببرش!!!!! حالا خودت قضاوت کن که این بحث هستی چقدر مهمه لطفا قبل از حرف زدن یخورده فکر کن......!
  • راد ۱۵:۵۰ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۴
    0 0
    لعنت خداوندی ازازل تاابد به آنهایی که درهر رنگ و جلدی وبه هرشکل وشمایلی به این آب وخاک پاک اسلامی و شایسته هرتقدیری ،خیانت رواداشته اند و خودوخانواده فروشی را به حداعلای خود رساندند،باد . خداوندا ترا به عصمت وعظمت بیکرانت ، نسل و اصل ونسب اینگونه آدم نماها را از این سرزمین الهی و کهن سرفراز کوتاه کن ،آمین و یا ربّ العالمین . انشاءالله.
  • ۰۱:۵۷ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۹
    0 0
    شاه چگونه بحرین را از ایران جدا کرد؟ همانطور که هسته ای را از ایران جدا کرد .
  • ۰۱:۵۹ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۹
    0 0
    بیسواتا حرف نزنن
  • ۰۲:۰۱ - ۱۳۹۲/۱۱/۱۹
    0 0
    احتمالا موقع جداسازی بحرین از ایران رابطه خوبی بین مجلس و حکومت بوده است.!!!!!
  • محسن ۱۲:۴۲ - ۱۳۹۵/۰۴/۲۹
    0 0
    شاه اون موقعه قدرتی نداشت و می بایست از دستورات پی روی کنه وگر نه کل ایرانو میگرفتن از ما

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس