به گزارش مشرق، «جیک سالیوان»، بیستوهشتمین مشاور امنیت ملی آمریکا در دولت جو بایدن و استاد کنونی مدرسه دولتی کندی دانشگاه هاروارد، در گفتوگو با «آرون دیوید میلر»، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالملل، در برنامه «کارنگی کانکتس» با عنوان «آیا آمریکا هنوز میتواند در جهان امروز رهبری کند؟» درباره جنگ آمریکا علیه ایران، وضعیت اتحادهای آمریکا، رقابت با چین و آینده هوش مصنوعی سخن گفت.
«ایران تسلیم نمیشود؛ باید این جنگ را تمام کنیم»
سالیوان در پاسخ به این پرسش که آیا هنوز هم معتقد است آمریکا باید در جنگ ایران به یک توافق برسد، گفت: بله. توافقی بد خواهد بود، اما فکر میکنم باید این جنگ را تمام کنیم و با آغازی نو و استراتژیای برای بیرونآمدن از این وضعیت پیدا کنیم.
او با اشاره به محاصره غیرقانونی آمریکا علیه بنادر ایران اظهار کرد: میدانم نفت بیشتری در حال خروج است، میدانم ما عملاً نفت ایران را محاصره کردهایم، اما معتقد نیستم این نشانههای ظاهری، مسئله بنیادین را حل میکند؛ مسئلهای که همان تن ندادن ایران به تسلیم است. این وضعیت اساساً شکننده و بیثبات است. هزینهای هنگفت بر مردم آمریکا تحمیل میکند و باید هر چه زودتر به آن پایان داد.
گفته سالیوان درباره افزایش عبور نفتکشها از تنگه هرمز با جزئیاتی که خبرگزاری آسوشیتدپرس از وضعیت میدانی هرمز منتشر کرده همخوانی دارد، اما باید تأکید کرد که به اذعان این خبرگزاری، افزایش اخیر جریان نفت نه با بازگشت تجارت آزاد بلکه با مجموعهای از عملیاتهای پرهزینه و اضطراری ممکن شده است. نفتکشهای بزرگ باید دستکم یک روز و نیم در دریای عمان منتظر بمانند تا محمولهشان از طریق انتقال کشتیبهکشتی جابهجا شود، و نرخ اجاره روزانه کشتیهایی که حاضرند وارد خلیج فارس شوند از رقم معمول ۳۰ تا ۵۰ هزار دلار به بیش از یک میلیون دلار در روز رسیده است. شبکه سیانان نیز در گزارشی مشابه، بازگشت حجم عبوری از هرمز به نزدیک ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ را مشروط به حمایت قابلتوجه نیروی دریایی آمریکا دانست؛ عبارتی که نشان میدهد آنچه اکنون جریان دارد تجارت عادی نیست، بلکه تردد اندک و محدودی است که فقط زیر اسکورت مستقیم نظامی یک قدرت خارجی امکانپذیر شده است.
نکته مهمتر اما در جمعبندی خود آسوشیتدپرس نهفته است. این خبرگزاری آمریکایی بهصراحت مینویسد این ترتیبات پرهزینهاند و در بلندمدت پایدار نیستند؛ به بیان دیگر، حتی رسانههایی که اساساً روایت غالب درباره بازگشت جریان نفت و تبلیغ «تضعیف قدرت ایران در اعمال حاکمیت خود بر تنگه هرمز» را منتشر کردهاند، خودشان اذعان میکنند این وضعیت یک راهحل اضطراری، ناپایدار و پرهزینه است، نه ثبات واقعی و همین اذعان را باید در کنار توان ایران برای تشدید تنش و متوقفکردن این روند در هر نقطهای که صلاح بداند قرار داد؛ چراکه همین ترتیبات پرهزینه، در عمل تلاش آمریکا برای مقابله با اهرم ایران در تنگه هرمز و اذعانی ضمنی به توانمندی پایدار ایران برای کنترل یکی از آبراههای راهبردی جهان است.
«ذخیره پاتریوتها را در جنگ ایران بلعیدیم»
مجری برنامه با اشاره به پنجمین سال جنگ روسیه و اوکراین، از سالیوان درباره پیامدهای جنگ ایران بر توانمندی کلی آمریکا و مخصوصا توانایی این کشور برای حمایت از اوکراین پرسید.
سالیوان با بیان این ادعا که هدف «ولادیمیر پوتین» رئیسجمهور روسیه تصرف کییف است، گفت: پوتین در هدف اصلیاش, یعنی تصرف کییف و مطیعکردن کامل اوکراین، شکست خورده و این کشور همچنان بهعنوان ملتی آزاد ایستاده است.
او افزود: اوکراین اعلام کرده آماده آتشبس و راهحل دیپلماتیکی است که خطوط قرمز آن را زیر پا نگذارد، اما این پوتین است که به جنگیدن ادامه میدهد، نه اوکراین و به همین دلیل مسئولیت تداوم جنگ بر دوش پوتین است، نه کییف.
سالیوان در ادامه بهصراحت گفت: جنگ ایران در این میان مشکل بزرگی ایجاد کرده، چون چیزی که اوکراین بیش از هر چیز برای دفاع در برابر روسیه نیاز دارد، موشکهای رهگیر پاتریوت است و ما اساساً این ذخایر را در جنگ ایران مصرف کردهایم؛ بهطوری که دیگر چیزی برای اوکراین نمانده است.
او یادآور شد از همان ابتدای جنگ ایران، برخی کارشناسان همین هشدار را داده بودند که ورود به این جنگ چنین هزینه سنگینی به همراه خواهد داشت، و «متأسفانه این پیشبینی درست از آب درآمد.»
«ترامپ نظام اتحادهای آمریکا را متلاشی کرده است»
سالیوان با اشاره به سه محور اصلی سیاست خارجی آمریکا یعنی تاب آوری داخلی، مدیریت اتحادها و رقابت بدون فاجعه با چین، گفت: در ۱۸ ماه گذشته، آمریکا در هر سه حوزه بهطور قابلتوجهی عقب رفته است. رئیسجمهور ترامپ اساساً نظام اتحادهای آمریکا را متلاشی کرده، تا جایی که پرسش دیگر این نیست که چقدر آسیب وارد شده، پرسش این است که آیا اصلاً این اتحادها میتوانند پس از دوره ترامپ دوام بیاورند یا نه.
او افزود: پرسش واقعی این است که آیا رئیسجمهور بعدی آمریکا خواهد توانست وارد اتاقی با متحدان ناتو یا متحدان آسیایی آمریکا شود و بگوید بیایید با هم کار کنیم، یا با او سرد برخورد خواهند کرد.
«شی جینپینگ با اعتمادبهنفس کامل از واشنگتن خارج شد»
سالیوان با اشاره به سفر اخیر «شی جینپینگ»، رئیسجمهور چین به آمریکا گفت: برای نخستینبار در چند دهه، یک رئیسجمهور آمریکا شخصاً به پایگاه هوایی اندروز رفت تا در کنار هواپیمای یک حکمران خارجی؛ در خاک آمریکا حضور یابد.
او بیان اینکه «اگر برای مردم آمریکا چیزی حاصل میشد» گفت که «مشکلی با این استقبال ندارد اما نتیجه نهایی این بود که شی جینپینگ با اعتمادبهنفس کامل از این دیدار بیرون رفت، چون اساساً باور کرده در رابطه آمریکا و چین دست بالا را دارد.»
او افزود: رئیسجمهور ترامپ رابطه با چین را نه در چارچوب گستردهتری از روابط و اتحادها، بلکه صرفاً بهعنوان رابطهای شخصی میان دو مرد قدرتمند میبیند، و این یک اشتباه مقولهای است که به نفع شی جینپینگ تمام شده و به ضرر آمریکا.
«بزرگترین تهدید، خود آمریکا است»
سالیوان در پاسخ به این پرسش که بزرگترین تهدید علیه آمریکا چیست، گفت: با آنکه معمولاً انتظار میرود پاسخ چنین پرسشی چین یا روسیه یا تهدیدی خارجی باشد، او واقعاً معتقد است بزرگترین تهدید آمریکا، ناتوانی خودش در حل چالشهای داخلیاش، بهویژه فروپاشی انسجام اجتماعی و سیاسی، است.
آینده اتحادها؛ نه بازگشت به گذشته، نه پایان کامل
سالیوان در پاسخ به این پرسش که آیا ترامپ صرفاً یک «تیتر خبری» گذراست یا نشاندهنده یک «روند» ماندگار در سیاست آمریکا؟ گفت که باور ندارد آمریکا ظرفیت رهبری در جهان را برای همیشه از دست داده باشد، اما تصریح کرد: شکل این رهبری دیگر نمیتواند شبیه گذشته باشد.
او گفت: اتحادهای آینده آمریکا بیش از آنکه بر تضمینهای امنیتی سنتی استوار باشند، باید بر پایه اقتصاد و فناوری بنا شوند، و آمریکا باید با حس عمیقی از فروتنی وارد این مرحله تازه شود.
سالیوان همچنین گفت: حتی اگر رئیسجمهور بعدی آمریکا شعار «آمریکا بازگشته است» را دوباره مطرح کند، نمیتواند بهسادگی همان جایگاهی را که دولت بایدن پس از دوره نخست ترامپ بازسازی کرد، از نو بسازد؛ چون اینبار متحدان آمریکا میدانند حتی اگر رئیسجمهوری «دوستداشتنی» بر سر کار بیاید، همواره این احتمال وجود دارد که پس از چهار سال، سیاست آمریکا دوباره به همان رویکرد «تهاجمیتر و فرصتطلبانهتر» بازگردد؛ و همین امر تعهد بلندمدت را دشوار میکند.
چالشهای آمریکا دربرابر چین؛ از تایوان تا هوش مصنوعی
سالیوان در بخش پایانی گفتوگو، جلوگیری از جنگ بر سر تایوان را در صدر اولویتهای حتمی آمریکا در رابطه با چین دانست و افزود: چین در حال اجرای راهبردی است که با غرقکردن بازار جهانی از کالاهای صنعتی ارزان تا پیشرفته، پایههای صنعتی سایر کشورهای جهان را تهی میکند و آمریکا باید همراه با متحدانش در برابر آن بایستد.
او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال دستیابی به توافقی شبیه معاهدات کنترل تسلیحات دوران جنگ سرد، اینبار درباره هوش مصنوعی و با طرف چینی، گفت: چنین توافقی هرچند دشوار، اما ممکن و ضروری است.
سالیوان توضیح داد: چین و آمریکا برداشت متفاوتی از مفهوم «از دست رفتن کنترل» دارند؛ برای آمریکا این مفهوم به معنای از دست رفتن کنترل انسان بر ماشینهاست، اما برای رهبری چین، به معنای از دست رفتن کنترل حزب بر کشور است.
با این حال او یادآور شد در دهه ۱۹۵۰ نیز تصور اینکه روزی آمریکا به هواپیماها و بازرسان شوروی اجازه دهد تأسیسات نظامی حساس این کشور را ببینند و از آنها عکسبرداری کنند، محال به نظر میرسید، اما سرانجام محقق شد.
