به گزارش مشرق، برخلاف ادعای برخی مسئولان داخلی و مقامات آمریکایی درباره قطع کامل صادرات دریایی ایران، دادههای ماهوارهای و گزارشهای موسسات معتبر ردیابی نفت نشان میدهد که جریان جابهجایی نفت ایران از مسیرهای جایگزین همچنان ادامه دارد. افشاگریهای جدید درباره «انتقال کشتیبهکشتی» در آبهای فراساحل امارات و عمان، پرده از تناقض آشکار میان روایت رسمی آمریکا و واقعیت میدانی تنگه هرمز برداشته است.
***
از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ و با تشدید تنشها در خلیج فارس، تنگه هرمز به کانون یک بحران ژئوپلیتیک بیسابقه تبدیل شده است. آمریکا با تشکیل ائتلاف دریایی و ادعای «کنترل کامل» بر این آبراه، تلاش دارد روایت خود را به عنوان پیروز میدان نبرد با ایران تحمیل کند. اما دادههای شرکتهای ردیابی نفتکش، تصاویر ماهوارهای و گزارشهای موسسات تحقیقاتی مستقل، تصویری کاملاً متفاوت ارائه میدهند.
بر اساس برآورد رسانههای غربی، تردد از تنگه هرمز برخلاف ادعاهای نخ نمای دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا به شدت کاهش یافته و عبور نفتکشها هم با اختلال شدید مواجه است. افزایش قیمت نفت، رشد سرسامآور هزینههای بیمه و ۱۲ برابر شدن اجاره نفتکشها در مسیر خلیجفارس، گواه دیگری بر صحت این تحولات است. با این حال، آنچه افشاگریهای اخیر نشان میدهد، وجود یک جریان موازی و پنهان از صادرات نفت ایران است که دست کم بنابر اعتراف رسانههای غربی همچنان در حال تداوم است.
سنتکام بارها مدعی شده که حجم مشخصی از نفت خلیجفارس با کمک این ائتلاف از تنگه عبور کرده است. با این حال، حتی با فرض صحت ادعای سنتکام، میزان نفت عبوری با دوره پیش از جنگ تفاوت فاحشی دارد. در تاریخ ۲۸ اوت ۲۰۲۶، موسسه تحقیقاتی HFI Research - یک شرکت معتبر تحلیل انرژی که گزارشهایش توسط والاستریت ژورنال و بیاینکریپتو بازنشر میشود - در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
«هیس... سنتکام خبر ندارد که ارقامی که درباره نفت عبوری اعلام میکند، نفت ایران را هم شامل میشود.»
این توییت، ادعای پیشین سنتکام مبنی بر اینکه «ایران از اواسط ژوئیه تاکنون حتی یک قطره نفت صادر نکرده است» - و همچنین ادعای ترامپ درباره «دیوار فولادیِ محاصره» - را به چالش میکشد. در حقیقت HFI تأکید دارد که آمار سنتکام ناقص است، چون این آمار در عمل صادرات نفت ایران را هم در زمره کارنامه موفقیتهای خویش درج کرده است (!)
تصاویر ماهوارهای منتشرشده توسط یک حساب مجازی مبنی بر انتقال نفت توسط نفتکشهای ایرانی
در همین حال، اکانت ردیابی دریایی MenchOsint با انتشار تصاویر ماهوارهای گزارش داد که یک نفتکش مرتبط با ایران در حال خروج از منطقه انتقال کشتیبهکشتی (STS) در خلیج عمان مشاهده شده است. منچ اوسینت تأکید کرد که این اولین بار نیست که نفتکشهای نفتی یا الپیجی ایران در این منطقه یا در بنادر امارات و عمان دیده میشوند و بهطور غیرمستقیم به این نکته اشاره کرد که «تانکر ترکرز» به «دلایلی» این موضوع را نادیده میگیرد.
در این بین اما شاید مهمترین افشاگری از سوی خبرگزاری رویترز صورت گرفته است. این خبرگزاری در ۱۶ ژوئن گزارش داده بود که تنگه هرمز «تحت کنترل و مدیریت ایران» است و تهران عملاً این آبراه را بسته است. اما فراتر از آن، رویترز فاش ساخت آمریکا که قادر به عبور کامل نفتکشها از تنگه نیست، با راهاندازی یک شبکه مخفی از انتقال کشتیبهکشتی در آبهای فراساحل - دقیقاً همان جایی که منچ اوسینت نیز نفتکشهای ایرانی را رصد کرده - سعی دارد جریان صادرات نفت را حفظ کند.
به عبارت دیگر، هر دو طرف درگیری از یک روش برای دور زدن انسداد هرمز استفاده میکنند: انتقال کشتیبهکشتی در آبهای فراساحل. آمریکا این روش را برای حفظ جریان نفت همسایگان جنوبی خلیجفارس به کار میبرد و ایران نیز دست کم بنابر ادعای رسانه های غربی و عمدتا آمریکایی برای صادرات نفت خود از همین روش استفاده میکند - آن هم درست در همان منطقهای که تصاویر ماهوارهای آن را تأیید کرده است.
در این بین تانکر ترکرز (TankerTrackers.com) نیز با طرح پرسشی کلیدی، ادعای سنتکام را زیر سوال برد. این شرکت اعلام کرد که حجم اعلامشده توسط سنتکام با حجم صادرات کل کشورهای خلیجفارس (پس از کاهش شدید ترددها) همخوانی ندارد و احتمال محاسبه نفت ایران در آمار سنتکام دور از ذهن نیست. این سوال، دقیقاً همان نکتهای است که HFI Research نیز به آن اشاره کرده بود.
به نظر میرسد حداقل بر اساس گزارشهای متعدد رسانههای غربی، شواهد ماهوارهای و دادههای ردیابی کشتیها، جریان جابهجایی نفت و شناورهای مرتبط با ایران در منطقه همچنان ادامه دارد.
از مجموع گزارشهای موسسات معتبر غربی، دادههای ماهوارهای و تحلیلهای کارشناسی، این گونه به نظر میرسد که صادرات نفت ایران همچنان ادامه دارد، هرچند میزان دقیق آن مشخص نیست و آمارهای موجود در هالهای از ابهام قرار دارند. آنچه مسلم است، تناقض آشکار میان روایت رسمی آمریکا و واقعیت میدانی است. سنتکام از یک سو مدعی کنترل کامل و قطع صادرات ایران است و از سوی دیگر، دادههای ردیابی نشان میدهد که نفت ایران همچنان - هرچند با روشهای غیرمستقیم - در حال عبور و انتقال است.
در چنین شرایطی، مسئولان داخلی لازم است در بیان ادعاهای خود درباره قطع کامل صادرات نفت، دقت لازم را به عمل آورند و از اظهار عجز و ناامیدی در شرایط جنگی خودداری کنند. جنگ اقتصادی، نبرد تابآوری و روایتهاست. تضعیف روحیه ملی با ادعاهای غیرمستند یا همجهت با روایت دشمن، به هیچ وجه به نفع منافع ملی نیست.
آنچه امروز در هرمز رخ میدهد، صرفاً یک بحران اقتصادی یا نظامی نیست؛ بلکه نبرد هرمز به میدان نبرد روایتها تبدیل شده است. در این نبرد، هر کس که بتواند واقعیت را بهتر روایت کند - نه لزوماً کسی که آمارهای اغراق آمیزتری منتشر میکند - پیروز نهایی عرصه این نبرد خواهد بود.
نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بینالملل
