به گزارش مشرق، در موج هفدهم عملیات «نصر۲» با رمز «یا صاحب‌الزمان ادرکنی»، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد دپوی شهپادهای آمریکایی (شناورهای بدون‌سرنشین) در بحرین هدف قرار گرفته و تعداد زیادی از این سامانه‌ها در آتش سوخته‌اند. بر اساس اطلاعیه سپاه، این عملیات بامداد امروز انجام شده است.

این خبر، بار دیگر توجه‌ها را به پایگاه پشتیبانی دریایی آمریکا در بحرین (Naval Support Activity Bahrain) جلب کرده است؛ پایگاهی که صرفاً یک مرکز لجستیکی نیست، بلکه مهم‌ترین گره فرماندهی دریایی آمریکا در غرب آسیا و مقر ناوگان پنجم آمریکا، فرماندهی نیروهای دریایی سنتکام (NAVCENT)، ائتلاف دریایی Combined Maritime Forces (CMF) و همچنین Task Force ۵۹، یگان تخصصی توسعه و به‌کارگیری شهپادها، سامانه‌های زیرسطحی بدون‌سرنشین، پهپادها و فناوری‌های هوش مصنوعی در عملیات دریایی است.

بحرین؛ مهم‌ترین گره فرماندهی دریایی آمریکا در غرب آسیا

پایگاه Naval Support Activity Bahrain (NSA Bahrain) در منطقه الجفیر (Juffair) در جنوب منامه، مهم‌ترین مرکز فرماندهی دریایی ایالات متحده در غرب آسیا به شمار می‌رود.

این پایگاه که از سال ۱۹۹۵ میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا (U.S. Fifth Fleet) است، صرفاً یک مرکز لجستیکی نیست، بلکه قلب فرماندهی و پشتیبانی عملیات دریایی آمریکا در منطقه محسوب می‌شود؛ مرکزی که هدایت بخش عمده مأموریت‌های دریایی واشنگتن در خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای عمان، دریای سرخ، باب‌المندب و بخش‌هایی از شمال اقیانوس هند از آن انجام می‌شود.

اهمیت این پایگاه تا حد زیادی ناشی از تمرکز چند فرماندهی کلیدی نیروی دریایی آمریکا و ائتلاف‌های دریایی در یک مجموعه است.

در NSA Bahrain چهار فرماندهی اصلی فعالیت می‌کنند که شامل ناوگان پنجم آمریکا (U.S. Fifth Fleet)، فرماندهی نیروهای دریایی سنتکام (NAVCENT)، ائتلاف نیروهای دریایی مشترک (Combined Maritime Forces - CMF) و Task Force ۵۹ هستند.

حضور هم‌زمان این فرماندهی‌ها، بحرین را به مهم‌ترین گره فرماندهی دریایی آمریکا در غرب آسیا تبدیل کرده است.

حوزه مسئولیت ناوگان پنجم

منطقه مسئولیت ناوگان پنجم آمریکا حدود ۲۱ کشور را در بر می‌گیرد و یکی از حساس‌ترین حوزه‌های دریایی جهان محسوب می‌شود.

این فرماندهی مسئولیت نظارت و هدایت عملیات دریایی در خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای عمان، دریای سرخ، باب‌المندب و بخش‌هایی از شمال اقیانوس هند را بر عهده دارد؛ آبراه‌هایی که سهم قابل توجهی از تجارت جهانی و انتقال انرژی از آن‌ها عبور می‌کند و از مهم‌ترین مسیرهای راهبردی کشتیرانی جهان به شمار می‌روند.

از ناوهای جنگی تا هوش مصنوعی؛ تغییر دکترین دریایی آمریکا

نیروی دریایی آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۱ با تشکیل Task Force ۵۹ رویکرد تازه‌ای را در غرب آسیا آغاز کرد. این یگان نخستین ساختار تخصصی نیروی دریایی آمریکا برای ادغام هم‌زمان شهپادها (شناورهای بدون‌سرنشین سطحی)، سامانه‌های زیرسطحی بدون‌سرنشین، پهپادها و فناوری‌های هوش مصنوعی در عملیات دریایی است و فرماندهی آن در پایگاه NSA Bahrain مستقر است.

بر اساس توضیحات رسمی نیروی دریایی آمریکا، مأموریت این یگان افزایش آگاهی از وضعیت دریایی (Maritime Domain Awareness)، گسترش پوشش اطلاعاتی محیط دریایی و کاهش وابستگی به حضور مستمر شناورهای سرنشین‌دار در مأموریت‌های مراقبتی و پایشی است.

سامانه‌های بدون‌سرنشین این یگان متناسب با مأموریت در سراسر حوزه مسئولیت ناوگان پنجم به‌کار گرفته می‌شوند و نقش مهمی در ایجاد شبکه پایش دریایی آمریکا در منطقه ایفا می‌کنند.

در ادامه این روند، نیروی دریایی آمریکا در ژانویه ۲۰۲۴ نیز Task Group ۵۹.۱ را به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از Task Force ۵۹ تشکیل داد تا تمرکز بیشتری بر استقرار عملیاتی و توسعه به‌کارگیری سامانه‌های بدون‌سرنشین در مأموریت‌های دریایی داشته باشد.

«چشم‌های بدون‌خستگی» آمریکا در آب‌های منطقه

یگان Task Force ۵۹ بر اساس اطلاعات رسمی، از ترکیبی از شهپادها (شناورهای بدون‌سرنشین سطحی)، سامانه‌های زیرسطحی بدون‌سرنشین، پهپادها و سامانه‌های هوش مصنوعی برای انجام مأموریت‌های مختلف استفاده می‌کند.

این سامانه‌ها با هدف افزایش توان پایش دریایی و ایجاد تصویر جامع از محیط عملیاتی، مأموریت‌هایی از جمله پایش خطوط کشتیرانی، ایجاد تصویر مشترک دریایی، جمع‌آوری داده‌های محیطی، افزایش پوشش اطلاعاتی و پشتیبانی از عملیات پایش دریایی را انجام می‌دهند.

در سال‌های اخیر نیز سامانه‌هایی مانند Saildrone، Devil Ray و MANTAS در رزمایش‌ها، برنامه‌های آزمایشی و مأموریت‌های عملیاتی این یگان به‌کار گرفته شده‌اند؛ سامانه‌هایی که بخشی از راهبرد جدید نیروی دریایی آمریکا برای توسعه شبکه پایش هوشمند و افزایش آگاهی از وضعیت دریایی در غرب آسیا محسوب می‌شوند.

چرا بحرین به مرکز فرماندهی دریایی آمریکا تبدیل شد؟

انتخاب بحرین تنها به دلیل استقرار ناوگان پنجم نیست.

موقعیت جغرافیایی این کشور امکان دسترسی سریع به سه آبراه حیاتی یعنی خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان را فراهم می‌کند و در عین حال امکان پشتیبانی از عملیات دریایی در دریای سرخ و شمال اقیانوس هند را نیز در اختیار نیروی دریایی آمریکا قرار می‌دهد.

همین موقعیت ژئوپلیتیکی، بحرین را به یکی از مهم‌ترین مراکز فرماندهی دریایی آمریکا در خارج از خاک این کشور تبدیل کرده است.

همکاری نزدیک واشنگتن و منامه

بحرین نخستین شریک منطقه‌ای آمریکا در برنامه ادغام سامانه‌های بدون‌سرنشین دریایی محسوب می‌شود. دو کشور از سال ۲۰۲۱ همکاری خود را در این حوزه گسترش دادند و در سال ۲۰۲۳ نیز یک کارگروه مشترک برای توسعه استفاده عملیاتی از سامانه‌های بدون‌سرنشین تشکیل دادند.

همچنین در سال‌های اخیر رزمایش‌های متعددی با مشارکت شناورهای سرنشین‌دار و بدون‌سرنشین و حضور چند کشور منطقه برگزار شده که بخشی از برنامه اعلام‌شده واشنگتن برای توسعه فناوری‌های خودکار در عملیات دریایی به شمار می‌رود.

ظرفیت پشتیبانی پایگاه

موقعیت NSA Bahrain علاوه بر ایفای نقش فرماندهی، یکی از مهم‌ترین مراکز پشتیبانی عملیاتی نیروی دریایی آمریکا در غرب آسیا نیز محسوب می‌شود.

این پایگاه وظیفه پشتیبانی از فرماندهی‌های مستقر، نیروهای آمریکایی و ائتلافی، شناورهای اعزامی و زیرساخت‌های لجستیکی مرتبط را بر عهده دارد.

بر اساس اطلاعات رسمی، هزاران نیروی نظامی و غیرنظامی وزارت دفاع آمریکا و شمار قابل توجهی از یگان‌ها و فرماندهی‌های وابسته در این مجموعه حضور دارند و از آن به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین مراکز فرماندهی، هماهنگی و پشتیبانی عملیات دریایی آمریکا در منطقه استفاده می‌شود.

ایجاد ناوگان شهپادی در غرب آسیا؛‌ نشانه گذار از ناوهای سرنشین‌دار به بدون سرنشین

تحولات چهار سال گذشته نشان می‌دهد راهبرد دریایی آمریکا در غرب آسیا در حال گذار از اتکای صرف به ناوها و شناورهای بزرگ سرنشین‌دار به سمت بهره‌گیری گسترده‌تر از شبکه‌ای از شهپادها، سامانه‌های زیرسطحی بدون‌سرنشین، پهپادها، حسگرهای هوشمند و فناوری‌های هوش مصنوعی است.

تشکیل Task Force ۵۹ در سال ۲۰۲۱ و سپس ایجاد Task Group ۵۹.۱ در سال ۲۰۲۴، از نگاه رسمی نیروی دریایی آمریکا، بخشی از این روند برای ارتقای توان پایش، افزایش آگاهی از وضعیت دریایی و توسعه قابلیت‌های عملیاتی در یکی از راهبردی‌ترین مناطق دریایی جهان به شمار می‌رود.

در همین چارچوب، NSA Bahrain نه‌تنها مقر فرماندهی ناوگان پنجم و مهم‌ترین مرکز هدایت عملیات دریایی آمریکا در غرب آسیا است، بلکه به مرکز توسعه و فرماندهی نسل جدید سامانه‌های بدون‌سرنشین دریایی این کشور نیز تبدیل شده است؛ جایگاهی که نقش آن در راهبرد دریایی آمریکا، با حرکت به سمت جنگ شبکه‌محور و استفاده گسترده‌تر از سامانه‌های خودکار، بیش از گذشته اهمیت یافته است.