به گزارش مشرق، با پایان نشست سران ناتو در آنکارا، بسیاری از تحلیلگران ترکیه سراغ بررسی این موضوع رفته‌اند که دستاوردهای این نشست چه بود و آیا اردوغان به طور ویژه در گفتگو با ترامپ، توانسته بر مشکلات و اختلافات موجود فائق آید و از او جنگنده اف ۳۵ بخرد یا نه؟

در نخستین ساعات برگزاری اجلاس ناتو در روز نخست، ترامپ به خبرنگاران گفته بود: «اف ۳۵ را به ترکیه خواهیم فروخت. ما حتماً فکری می‌کنیم و درباره فروش اف-۳۵ تصمیم می‌گیریم. ترکیه کشور بسیار وفادارتری است». سپس در جمله‌ای کوتاه، به این اشاره کرده بود که هم اردوغان را دوست دارد و هم بی.بی نخست زویر رژیم صهیونیستی اسرائیل را.

روزنامه قرار چاپ آنکارا نوشته است: «در مدت زمانی کمتر از ۲۴ ساعت، دونالد ترامپ زیر حرف و وعده خودش زد درباره فروش اف ۳۵ به ترکیه گفت: هنوز تصیمی نهایی را نگرفته‌ام. ترامپ در پاسخ به سوالات خبرنگاران گفت: ما در حال حاضر یکی از بهترین روابط را با ترکیه داریم. می‌دانید که هواپیمای اف-۳۵ بهترین هواپیما است و همه آن را می‌خواهند. ما باید تصمیم بگیریم که آن را به چه کسی بدهیم».

این در حالی است که هاکان فیدان وزیر امور خارجه، ژنرال یاشار گولر وزیر دفاع و رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه، اظهار امیدواری کرده بودند که در اثنای برگزاری نشست سران ناتو در آنکارا، مشکل اف-۳۵ برای همیشه حل می‌شود و این جنگنده نسل پنجم، به زودی به ترکیه تحویل داده خواهد شد. برخی اخبار و گزارش‌ها در رسانه‌ها و محافل سیاسی ترکیه حاکی از این است که یونان، علیرغم عضویت در ناتو و حضور در نشست ناتو در آنکارا، باز هم از فروش اف-۳۵ به ترکیه اظهار نگرانی کرده و لابی سناتورهای یونانی در آمریکا، دوباره خواهان جلوگیری از فروش هواپیمای جنگی اف-۳۵ به ترکیه شده‌اند.

اس ۴۰۰ و اف-۳۵

یکی از مهمترین و پیچیده‌ترین ابعاد پرونده اخراج ترکیه از گروه خریداران جنگنده اف -۳۵ که در عین حال بیش از نهصد قطعه این هواپیما را تولید می‌کرد، خرید سامانه موشکی اس ۴۰۰ از روسیه بود. اساساً همین تصمیم و اقدام اردوغان بود که مورد انتقاد آمریکایی‌ها قرار گرفت و آن را تبدیل به بهانه‌ای کردند تا اولاً ترکیه را از خرید جنگنده محروم کنند و دوم این که به فعالیت شرکت های صنایع دفاعی ترکیه برای تولید قطعات هواپیمای مزبور، پایان دهند.

حالا سوال مهم بسیاری از تحلیلگران سیاسی و منتقدین اردوغان این است: آیا به توصیه مقامات پنتاگون، اردوغان اس ۴۰۰ خریداری شده از روسیه را به زیرزمین و انباری منتقل کرده و به طور پنهانی قول داده که هیچگاه از آنها استفاده نکند، یا می‌خواهد این موشک‌ها را به یک کشور ثالث بفروشد؟

پایگاه خبری تحلیلی تی۲۴ متعلق به تحلیلگران مخالف حزب حاکم ترکیه درباره این موضوع در گزارشی مفصل نوشته است: «لغو تحریم‌های CAATSA علیه ترکیه، اقدام مهمی بود، اما تحویل جنگنده‌های اف-۳۵ یک بار دیگر به موشک اس ۴۰۰ روسی پیوند خورده و گفته می‌شود که ترکیه قصد دارد سامانه‌های مزبور را به یک کشور ثالث بفروشد. چرا که کنگره آمریکا با تصویب یک آیین‌نامه الزام‌آور، به طور قطعی حکم داده که فروش اف-۳۵ منوط به آن است که اس ۴۰۰ در ترکیه باقی نماند. اما مساله اینجاست که ترکیه ناچار است برای فروش اس ۴۰۰ به کشور ثالث، رضایت روسیه را نیز جلب کند».

شبکه تلویزیونی سی.ان.ان ترک اعلام کرده که تیم وزیر دفاع ترکیه موفق شده رضایت مسکو را برای فروش اس ۴۰۰ به دست بیاورد و سپس در مذاکره با کارشناسان پنتاگون، به آنها اطلاع داده که آنکارا می‌خواهد این موشک‌ها را به یکی از کشورهای خلیج فارس بفروشد.

روزنامه جمهوریت چاپ آنکارا اعلام کرده که احتمالاً، کشور خریدار اس ۴۰۰ روسی، قطر خواهد بود و واشنگتن نیز با انتقال موشک‌ها به خاک قطر، مخالفت نکرده است. با این حال، دوحه درباره این موضوع اطلاع رسانی نکرده و سکوت اختیار کرده است.

خرید سامانه موشکی اس ۴۰۰ روسی نزدیک به ۳ میلیارد دلار هزینه بر دست دولت ترکیه گذاشته و انتقال این موشک‌ها به انباری، موضوعی است که انتقاد گسترده مخالفین را به دنبال آورده است.

اردوغان درباره آخرین وضعیت در مورد فروش اف ۳۵ به ترکیه به خبرنگاران گفته است: «دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، نگرش مثبتی نسبت به فروش جنگنده‌های اف-۳۵ به ترکیه دارد».

اردوغان همچنین اعلام کرده که «اظهار نگرانی میچوتاکیس نخست وزیر یونان از فروش اف-۳۵ به ترکیه یک خطای آشکار است و شخصاً انتظار نداشته که نخست وزیر یونان مرتکب چنین خطایی شود. ترکیه یکی از معدود متحدان ناتو است که جت‌های جنگنده، تانک‌ها، کشتی‌ها و سیستم‌های دفاع هوایی خود را توسعه می‌دهد و در زمینه هواپیماهای بدون سرنشین، کشتی‌های دریایی و ناوهای جنگی در رتبه‌های برتر جهان قرار دارد. موانع تجارت محصولات صنایع دفاعی بین متحدان باید به طور کامل برداشته شود. ناتو باید اتحادی از متحدان باشد که یکدیگر را تقویت می‌کنند، نه اتحادی از کشورهای وابسته به یکدیگر».

اردوغان درباره معماری دفاع هوایی ترکیه نیز گفت: «پروژه گنبد فولادی همچنین قوی‌ترین مسابقه مچ اندازی ناتو در مناطقی است که در آن هستیم. ما تمام اقدامات لازم را انجام داده‌ایم و هر روز در حال پیشرفت در گنبد فولادی هستیم».

انتظارات ترکیه از ناتو

ابراهیم کیراس از تحلیلگران مشهور ترکیه در یادداشتی با عنوان «ناتوی مطلوب ترکیه کدام است؟»، می‌نویسد: «به نظر می‌رسد ناتو یکی از مسائل وسواسی ترامپ، به ویژه در دوره دوم ریاست جمهوری‌اش است. زیرا او با اروپایی‌ها در آنجا شریک است و در عین حال، به آنها حساس است. به نظر می‌رسد حتی وقتی از ترکیه تعریف می‌کند، همیشه یک چشمش به شرکای اروپایی‌اش است. با این حال، صرف نظر از انگیزه‌های شخصی/روانی ترامپ، با بازگشت به مسئله ناتو، روند فزاینده‌ای در واشنگتن وجود دارد که دفاع از اروپا را به خود اروپایی‌ها واگذار می‌کند. بنابراین، مسئله در اینجا صرفاً غیرقابل پیش‌بینی بودن یا بی‌ثباتی ترامپ نیست. نباید فراموش کرد که واشنگتن از همان ابتدا تلاش کرده تا مسائل خارج از امنیت اروپا و به ویژه امور خاورمیانه را خارج از محدوده اتحاد ناتو نگه دارد».

کیراس در ادامه می‌گوید: «نیاز به ترکیه پس از پایان جنگ سرد نیز به موضوع بحث تبدیل شد، اما دیدگاهی که به ویژه در اروپای قاره‌ای پدیدار شد، موقعیت ژئواستراتژیک ترکیه را نادیده می‌گرفت. ولی تحولات ژئوپلیتیکی بعدی - مانند الحاق کریمه به روسیه، جنگ داخلی سوریه و بحران اوکراین - بار دیگر ضرورت ترکیه را به ناتو نشان داده است. در جریان اجلاس رهبران ناتو در آنکارا، اعلام شد که ابتکاری با بودجه ۵۰ میلیارد یورو، با هدف توسعه مستقل توانایی حمله دوربرد اروپا، با مشارکت انگلیس، آلمان، فرانسه و چندین کشور دیگر آغاز شده است. ایده ناتوی اروپایی به تدریج از یک مفهوم صرف به یک واقعیت ملموس تبدیل می‌شود. در این مرحله، آنچه برای ترکیه اهمیت دارد، این است که آیا در این ابتکار عمل شرکت خواهیم کرد یا خیر، و اگر چنین است، چه نقشی ایفا خواهیم کرد؟ گفته می‌شود که یونان و قبرس که هر دوی آنها هم عضو ناتو و هم عضو اتحادیه اروپا هستند، درخواست عضویت کامل ترکیه در SAFE (گسترش ورودی دفاعی دولتی) را وتو می‌کنند. ولی مانع واقعی نه از یونان و قبرس، بلکه از عدم قطعیت پیرامون دیدگاه دفاعی آنکارا ناشی می‌شود. این عدم قطعیت به این اشاره دارد که آیا ترکیه آماده شرکت در یک ساختار دفاعی مستقل از آمریکا است یا خیر. در شرایط امروز، قدرت چانه‌زنی آنکارا بسیار بیشتر از آن زمان است. نکته مهم این است که انتخاب سیاسی به کدام سمت خواهد رفت».