به گزارش مشرق، شنبهشب (۲۳ خرداد ۱۴۰۵)، دغدغه و نگرانی از جزئیات توافق احتمالی باعث شد مردم حاضر در خیابان به نقد و اعتراض علیه مذاکرهکنندگان بپردازند؛ اما در اوج این التهابات، در برخی صحنهها شاهد تغییر مسیر شعارهای انتقادآمیز با توهین و فحاشی به تیم مذاکرهکننده بودیم؛ موضوعی که باعث شد حتی گروهی از جدیترین منتقدان توافق هم وارد عمل شده تا جلوی هتاکیها را بگیرند.
منطق منتقدان هتاکی این بود که نقد فنی و استدلالی، شمشیر دیپلماسی را در برابر دشمن تیزتر میکند، اما فحاشی فقط باعث تضعیف جبهه داخلی و خوشحالی بدخواهان میشود. منتقدان از جمله آیتالله محمدمهدی میرباقری، محسن قنبریان و مسعود براتی با ایستادن در برابر موج توهینها سعی کردند نشان دهند مطالبهگری با بیاخلاقی فرق دارد.
آنها معتقد بودند برای گرفتن امتیاز بیشتر از طرف مقابل باید با منطق حرف زد، نه با دشنام؛ چراکه تفرقه در داخل، دقیقاً همان ابزاری است که دشمن میخواهد تا جایگزین شکستهای راهبردیاش کند. سیدمجید موسوی، فرمانده هوافضای سپاه روز گذشته پیامی در این باره داد که در بخشی از آن آمده بود: «گوش به فرمان ولایت بوده و از هر کلامی که اتحاد مقدس شما را به خطر میاندازد، دوری نمایید.»
نقد بهمثابه قدرت ملی در میز دیپلماسی
نقد به یک توافق دیپلماتیک نهتنها نشانه ضعف یا تفرقه نیست، بلکه میتواند بهعنوان بزرگترین پشتوانه تیم مذاکرهکننده در برابر طرف خارجی عمل کند. وقتی یک دیپلمات پشت میز مذاکره مینشیند، اگر بداند در داخل کشور با جامعهای روبهروست که جزء به جزء کلمات توافق را زیر ذرهبین قرار میدهد و نسبت به کوچکترین عقبنشینیها حساس است، بر قدرت چانهزنیاش اثر میگذارد.
در واقع، تجمعات و نقدهای فنی منتقدان، دست دیپلماتها را برای خواستههای بیشتر باز میکند. تا امروز هم بخش مهمی از تغییرات مثبتی که در متن تفاهمات اولیه ایجاد شده، حاصل همین هشدارها و کارشناسیها بوده، بنابراین نقد اگر با استدلال و دقت همراه باشد، در خدمت منافع ملی و تقویتکننده جایگاه ایران در عرصه بینالمللی است.
مرز میان مطالبهگری و تفرقهافکنی
اما همین ابزار قدرت، زمانی که به سلاح توهین و فحاشی تبدیل شود، اثر معکوس میگذارد. توهین کردن به مسئولان و تیم مذاکرهکننده، نه تنها کمکی به اصلاح متن توافق نمیکند، بلکه انسجام داخلی را که زیربنای قدرت دیپلماسی و میدانی است، از بین میبرد.
وقتی در خیابان به جای نقد بندهای توافق، برچسبهایی به دیپلماتها زده میشود، پیام ضعف و چنددستگی به خارج مخابره میشود. دشمنانی مثل ترامپ و نتانیاهو دقیقاً به دنبال همین لحظه هستند؛ لحظهای که جامعه ایران به جای اتحاد در برابر فشار خارجی، دچار نزاع و درگیری داخلی شود.
بدیهی است که توهین، راه گفتوگوی سالم را میبندد. کسی که فحاشی میکند، عملاً اعتراف میکند استدلال محکمی برای نقد ندارد. در حالی که نقد هوشمندانه باید به گونهای باشد که حتی اگر محتوایش تند است، باعث ناامیدی مردم یا تضعیف ساختارهای کشور نشود.
هدف از نقد باید اصلاح مسیر باشد، نه تخریب شخصیتها. اگر نقد به گونهای بیان شود که دشمن بتواند از آن برای محاسبات خود علیه ایران استفاده کند، آن نقد در تولید اثر مثبت، دچار خطا شده و عملاً به بیراهه رفته است. از همین رو، منتقدان واقعی توافق که دلسوز کشورند، اولین کسانی بودند که در وقایع شنبهشب در برابر موج فحاشیها ایستادند تا فاصله میان دلسوزی برای ملیت و رادیکالیسم را مشخص کنند.
هر حرکتی در خیابان باید با مصالح بزرگتر ملی هماهنگ باشد. حفظ وحدت و همافزایی میان میدان جنگ، میز دیپلماسی و تجمعات خیابانی، رمز موفقیت در این نبرد است. تفرقه در داخل، دقیقاً همان چماقی است که دشمن میخواهد جایگزین ابزارهای راهبردهای شکستخوردهاش کند.
اگر اعتراضات مردمی به جای تقویت تیم مذاکرهکننده، به سمت تضعیف ساختارها و ایجاد دوقطبیهای کاذب برود، در واقع تکمیلکننده پازل دشمن است. به همین دلیل است که برخی چهرههای شاخص منتقد، در روزهای اخیر بر ضرورت متانت، اتحاد و پرهیز از رفتارهای خشمآلود تأکید کردهاند تا پیروزی راهبردی کشور در سایه بداخلاقیها آسیب نبیند.
میرباقری و نفی پمپاژ اضطراب
آیتالله محمدمهدی میرباقری، عضو مجلس خبرگان رهبری با وجود نگاه نقادانهای که به فرایندهای دیپلماتیک دارد، در این برهه حساس بر ضرورت حفظ آرامش روانی جامعه تأکید کرد. او معتقد است نباید در میان مردم استرس و نگرانی ایجاد کرد و پمپاژ اضطراب به افکار عمومی، نتیجهای جز تضعیف سرمایه اجتماعی کشور ندارد.
میرباقری با اطمینان خاطر دادن به منتقدان، اشاره کرد نباید گمان کرد اتفاق فاجعهآمیزی در راه است؛ چراکه رهبری نظارت و تذکرات جدی بر صحنه دارند و اجازه نمیدهند اصول و خطوط قرمز نادیده گرفته شود.
او همچنین تفاوت تیم مذاکرهکننده فعلی با تیمهای قبلی را یک نقطه قوت میداند و معتقد است باید با نگاهی خوشبینانه و در عین حال هوشیارانه از تیم حمایت کرد تا سخنان رهبری نافذ شود.
از نگاه میرباقری، مذاکرات جاری ضعیف پیش نخواهد رفت و «وظیفه منتقدان این است که در کنار مراقبت از اصول، انسجام ملی را حفظ کنند.» او بر این باور است که نباید با تصورات بدبینانه، موجبات ناامیدی مردم را فراهم کرد، بلکه باید با اعتماد به ساختارهای نظارتی نظام، مانع از شکلگیری فضاهای ملتهب و توهینآمیز شد.
قنبریان و پاسداری از اخلاق در مطالبهگری
حجتالاسلام محسن قنبریان به عنوان یکی از چهرههایی که همواره بر حضور فعال و مطالبهگرانه مردم در صحنه تأکید دارد، نگاهی مهم به وقایع اخیر ارائه داد. او معتقد است اگر میخواهیم حضور مردم در خیابان حرکتی مؤثر بر نتایج مذاکرات باشد، باید از تبدیل شدن اختلافنظرهای موجه به تفرقه و گروهگروه شدن جامعه جلوگیری کرد. قنبریان با یادآوری سیره حضرت علی (ع) در جنگ صفین، تأکید کرد حتی در برابر دشمنان هم نباید زبان به دشنام گشود.
او معتقد است شرح دادن اعمال زشت و بیان حقایق، بسیار رساتر و به حق نزدیکتر از فحاشی است. توصیه مهم او به مردم این است که در تجمعات، شعاردهندگانی را که به جای نقد به دنبال توهین به مسئولانند، تنها بگذارند.
او بر این باور است مسئولان در نظام اسلامی محترمند و برچسبهایی چون «خائن» یا «سازشکار» قطعا مورد تأیید رهبران بزرگ انقلاب نبوده است. از نظر قنبریان، تجمعات بزرگ مردمی خودبهخود دارای یک ویژگی تعدیلکنندگی هستند که مانع از افراط و تفریط میشوند، اما فراخوانهای کوچک و محفلی، «بستر اصلی رادیکال شدن حرفها و ایجاد تفرقه» هستند.
او تأکید دارد برای شکست دادن نقشههای دشمنانی مثل نتانیاهو، «باید با اتحاد و متانت پیش رفت» و اجازه نداد جامعه دوپاره شود.
براتی و منطق گفتوگوی سالم
مسعود براتی که خود از منتقدان جدی و فنی متون منتشرشده در فضای مجازی است، در مواجهه مستقیم با وقایع خیابانی موضعی صریح علیه توهینها گرفت. او در روایتی از حضورش در جمع مردم، اشاره کرد وقتی با پرسشی درباره بیاحترامیهای صورت گرفته به برخی مسئولان مواجه شد، با قاطعیت آن را غلط و اشتباه دانست.
استدلال براتی این است که «توهین کردن یا برچسب زدن، بزرگترین مانع برای ایجاد یک گفتوگوی سالم و اثرگذار است.» او معتقد است کسی که برای حرف خود «استدلال و منطق» دارد، نیازی به فریاد زدن یا دشنام دادن ندارد: «آنکه استدلال دارد با بیان محکم و استوار و همراه با آداب گفتوگو صحبت میکند.
کسی که توهین میکند حتماً فاقد استدلال است.» براتی تأکید کرد برای جلوگیری از تبدیل شدن اختلافنظرها به نزاع و تفرقه (که خواسته اصلی دشمن است)، باید چهارچوب اخلاق و احترام تحت هر شرایطی رعایت شود.
از نظر او، هر نقدی که با توهین همراه شود، باید صراحتاً نفی شود؛ چراکه چنین رفتارهایی تنها باعث میشود اصل نقد و استدلالهای فنی در حاشیه قرار بگیرد و فضا برای موجسواری بدخواهان فراهم شود.
ایستادگی منتقدان در برابر توهینکنندگان، پیامی روشنی داشت که نقد به توافق احتمالی «یک ضرورت برای صیانت از منافع ملی» است، اما این نقد باید در خدمت تقویت کشور باشد، نه ابزاری برای تفرقه. تنها با رعایت اخلاق و منطق در نقد است که میتوان شمشیر دیپلماسی را در برابر دشمن تیز نگه داشت و از حقوق ایران دفاع کرد.
۱۱:۰۱ - ۱۴۰۵/۰۳/۲۵
