به گزارش مشرق، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس این روزها با وخیم‌ترین نقطه‌ بحران استراتژیک طی دهه‌های اخیر روبرو شده‌اند.

با گسترش دامنه جنگ در منطقه، برنامه‌های عظیم «چشم‌اندازهای استراتژیک» این کشورها با تأخیرهای جدی مواجه شده و تصمیم‌گیرندگان مجبور به بازبینی اساسی در اولویت‌های خود شده‌اند.

بر اساس گزارشی که در ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ توسط پلتفرم تخصصی «کانکتینگ ترول» (متخصص در حوزه سفر، گردشگری، هوانوردی و مهمان‌نوازی) منتشر شده، کشمکش منطقه‌ای تأثیر گسترده‌ای بر جای گذاشته و باعث شده بودجه‌های عظیمی که برای بخش‌های گردشگری لوکس، تفریحات و ورزش بین‌المللی اختصاص یافته بود، به سمت تقویت امنیت غذایی، امنیت آبی و بومی‌سازی صنایع دفاعی سرازیر شود. دلیل اصلی این تغییر، اختلال در مسیرهای کشتیرانی و بسته شدن تنگه هرمز است که شریان حیاتی منطقه به شمار می‌رود.

توقف پروژه‌های فرودگاهی و بحران در «نئوم»

این جنگ نه تنها جریان توریست را متوقف کرده، بلکه یک بحران شدید تعمیر و نگهداری (MRO) ایجاد کرده که منجر به توقف کامل پروژه‌های توسعه فرودگاه‌های جدید مانند «فرودگاه بین‌المللی ملک سلمان» شده است. نقدینگی فنی و مالی این پروژه‌ها به سمت تأمین خدمات لجستیکی ضروری و حمل هوایی (که اکنون تنها شریان حیاتی برای مواد حساس است) هدایت شده است.

طبق تحلیل همین گزارش، کسر بودجه فصلی عربستان سعودی به دلیل درگیری‌ها به شدت افزایش یافته و در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ به رقمی معادل ۳۳.۵ میلیارد دلار (۱۲۵.۷ میلیارد ریال) رسیده است.

این عدد تقریباً برابر با کل کسری بودجه پیش‌بینی شده برای کل سال قبل از جنگ است. دلیل این انفجار هزینه‌ها، جهش عظیم در هزینه‌های دفاعی و قیمت تمام شده موشک‌های پدافندی است که بیش از ۶ میلیون دلار برای هر شلیک هزینه دارد (گزارش ۵ می ۲۰۲۶ پلتفرم «انرژی نیوز»).

با مختل شدن صادرات از طریق تنگه هرمز، بودجه سعودی زیر فشار شدید رفته است. کارشناسان نقطه سر به سر مالی برای تأمین مالی پروژه‌های «چشم‌انداز ۲۰۳۰» (شامل سرمایه‌گذاری‌های صندوق سرمایه‌گذاری عمومی) را بین ۱۰۸ تا ۱۱۱ دلار در هر بشکه تخمین می‌زنند. همین موضوع باعث شده دولت عربستان برنامه‌های ریاضتی را فعال کند؛ از جمله توقف قراردادهای پروژه‌هایی مانند «تروجینا» و «لاین» در نئوم و اختصاص آن بودجه‌ها به پشتیبانی از شبکه‌های آب و غذا

تغییر ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلاری از گردشگری به سمت امنیت غذایی، آب و تسلیحات

جنگ ثابت کرد که اتکای ۹۰ درصدی به واردات مواد غذایی و وابستگی کامل به آب‌شیرین‌کن‌های ساحلی یک نقطه ضعف بزرگ برای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در برابر حملات به زیرساخت‌هاست.

بر این اساس، کشورهای خلیج فارس استراتژی «استقلال استراتژیک» را در پیش گرفته‌اند.

بر اساس گزارش منتشر شده در ۳ می ۲۰۲۶ از پلتفرم «تایمز کویت»، تحرکات کنونی نشان می‌دهد که بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار از بودجه در نظر گرفته شده برای بخش گردشگری و تفریح در دهه آینده، به سمت امنیت آبی، امنیت غذایی و صنایع دفاعی هدایت خواهد شد. تمرکز اصلی بر ساخت آب‌شیرین‌کن‌های مستحکم و مزارع فناوری مبتنی بر هوش مصنوعی برای تأمین خودکفایی است.

گزارش‌های اطلاعاتی اخیر نشان می‌دهد حملات مستمر پهپادی ایران به تأسیسات نفتی و سکوهای حمل هوایی در امارات (به ویژه منطقه فجیره) روند بازسازی پروژه نیوم را تسریع کرده است. اکنون بلندپروازی‌های شهر «ذا لاین» کاهش یافته و به جای یک شهر عظیم توریستی با میلیون‌ها سکنه، به مرکز دیتاسنتر و هوش مصنوعی تبدیل خواهد شد. ضمن اینکه زمان اجرای آن نیز ۴ تا ۶ سال دیگر تمدید شده است (گزارش پلتفرم «بی‌ای گلوبال»، متخصص در حسابرسی و مشاوره).

عمان، برنده لجستیک؛ بازبینی عمیق استراتژی‌ها

در سوی دیگر میدان، سلطان‌نشین عمان به دلیل قرار گرفتن بنادرش در خارج از تنگه هرمز، برنده بزرگی شده و درآمدهایش ۸۰ درصد جهش کرده است. این موضوع کشورهای حاشیه خلیج فارس را مجبور کرده سرمایه‌گذاری‌های کلان را به سمت اتصالات ریلی و کریدورهای لجستیکی جایگزین هدایت کنند و این اولویت را بر ساختن resortsهای لوکس مقدم بدانند (برآورد مؤسسه مطالعات جنگ، می ۲۰۲۶).

محیی‌الدین شحیمی، مشاور کمیسیون اروپا، به «العربی الجدید» گفت که جنگ در دریای سرخ و حملات مستقیم با ایران، فشارهای بی‌سابقه‌ای ایجاد کرده و تصمیم‌گیرندگان را به «واقع‌گرایی عملیاتی» کشانده است.

به گفته وی، بسیاری از پروژه‌های بزرگ خلیج فارس اکنون در حال بازبینی عمیق ژئواستراتژیک هستند؛ بازبینی‌هایی که زمان‌بندی بازدهی اقتصادی را تغییر داده و مهلت برخی طرح‌ها را برای حفظ انعطاف‌پذیری و جلوگیری از تورم و رکود تمدید کرده است.

شحیمی افزود جنگ شکاف‌های سرمایه‌گذاری ایجاد کرده و کشورها را به سمت مشارکت‌های خارجی سوق داده، اما اهداف کلان مانند جذب ۱۵۰ میلیون گردشگر تا ۲۰۳۰ همچنان پابرجاست.

شکنندگی لاکچری؛ بقا جایگزین تفریح شد

فاتح بییکلی، عضو انجمن بین‌مللی تحقیقات سیاست‌های اقتصادی کشورهای عربی هم گفته است، جنگ شکنندگی پشت بلندپروازی‌های کشورهای خلیج فارس را آشکار کرده است. با سقوط ترافیک هوایی به ۴۰ درصد سطح عادی، برنامه‌های تحول اقتصادی وارد منطقه خطر شده‌اند.

به گفته بییکلی، هوانوردی در خلیج فقط حمل‌ونقل نیست، بلکه شریان حیاتی گردشگری، تجارت و اعتماد بین‌المللی است. وقتی هواپیماها زمینگیر می‌شوند، کل استراتژی تنوع‌بخشی می‌لرزد. بودجه‌های لاکچری اکنون به سمت امنیت غذایی، آب و آمادگی اضطراری رفته‌اند.

وی خاطرنشان کرد در مناطق ناپایدار «بقا» اولویت اول است نه پروژه‌های تجملاتی. دولت‌های خلیج امروز با یک انتخاب دشوار روبرویند: ادامه تأمین مالی برنامه‌های بلندپروازانه یا تقویت انعطاف در برابر عدم قطعیت ژئوپلیتیک؛ چراکه انجام همزمان هر دو ممکن نیست.