سرویس جهان مشرق - آمریکا، پس از حدود دو هفته بمباران فشرده و متوالی علیه ایران، حملات تهاجمی بزرگی را که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور، وعده داده بود، به حالت تعلیق درآورد[۱].

این تغییر تاکتیکی، روز جمعه، پس از یک جلسه‌ی حساس در کاخ سفید صورت گرفت؛ جلسه‌ای که در آن طراحان نظامی و اعضای ارشد کابینه‌ی ترامپ، به‌ویژه ژنرال «دن کین» رئیس ستاد مشترک ارتش، و «جی. دی. ونس» معاون اول رئیس‌جمهور، به ترامپ درباره‌ی تبعات تشدید گسترده و ناگهانی جنگ هشدار دادند[۲].

اگرچه ترامپ پیش‌تر علناً از آمادگی برای یک «حمله‌ی گسترده» جهت بازگشایی تنگه‌ی هرمز و وادار کردن تهران به بازگشت به میز مذاکره سخن گفته بود[۳]، اما ارزیابی‌های داخلی نشان داد که شدت بخشیدن به نبرد هوایی می‌تواند ذخایر موشک‌های پدافندی پنتاگون، شامل سامانه‌های «پاتریوت[۴]» (به‌ویژه نسخه‌ی پیشرفته‌ی PAC-۳)، «استاندارد ۳[۵]» (SM-۳) و «تاد[۶]» (THAAD) را به شکلی خطرناک تخلیه کند[۷]. با توجه به پاسخ‌های موشکی و پهپادی ایران به پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا در اردن، کویت، بحرین و امارات[۸]، فرماندهان نظامی هشدار دادند که تشدید حملات می‌تواند ذخایر موشکی لازم برای حفظ آمادگی دفاعی آمریکا در سطح جهانی را در معرض خطر جدی قرار دهد[۹]. در گزارش پیش رو بیش‌تر در این‌باره خواهید خواند.

«دونالد ترامپ» (راست) رئیس‌جمهور آمریکا، و جمعی از مقامات این کشور، ۲۲ جولای، در مراسم بازگشت اجساد چهار نیروی ارتش ایالات متحده شرکت می‌کنند. سه نفر از این نیروها مستقیماً توسط موشک‌های ایران هدف قرار گرفتند و کشته شدند. نفر چهارم نیز طی یک عملیات در عراق جان خود را از دست داد. حمله‌ی ایران به پایگاه آمریکا در اردن نشان داد ماه‌ها جنگ نتوانسته جمهوری اسلامی را از حمله‌ی مؤثر علیه منافع، نیروها و متحدان آمریکا در منطقه بازدارد. (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› ترامپ چگونه از «نابودی تمدن ایران» به التماس آتش‌بس رسید

کف‌گیر پنتاگون و تهِ دیگ زرادخانه‌ی موشکی آمریکا

حملات تهاجمی آمریکا علیه ایران پس از ۱۳ شب پیاپی به یک‌باره متوقف شد؛ بررسی‌ها نشان می‌دهد واشینگتن اکنون در حال ارزیابی مجدد محاسباتش درباره‌ی تشدید جنگ علیه جمهوری اسلامی است. منابع وزارت دفاع آمریکا نیز تأیید کرده‌اند که، روز جمعه، بلافاصله پس از برگزاری یک نشست در کاخ سفید، اجرای حملات علیه ایران متوقف شده است[۱۰]. ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، و جی. دی. ونس، معاون اول ترامپ، در طول جلسه‌ی روز جمعه مشخصاً نگرانی‌های خود را درباره‌ی کمبود شدید مهمات و خطرات ژئوپلتیک گسترده‌تر یک نبرد فرسایشی با ایران مطرح کردند. اگرچه ژنرال کین تأکید کرد که ارتش آمریکا توانایی عملیاتی لازم برای اجرای هر گزینه‌ای را که ترامپ در مورد ایران درخواست کند، دارد، اما صراحتاً نسبت به پیامدهای ثانویه‌ی آن هشدار داد: پاسخ تلافی‌جویانه و سنگین‌تر ایران که می‌تواند ذخایر باقی‌مانده‌ی موشک‌های رهگیر را به‌سرعت مصرف کند[۱۱].

توضیحاتی درباره‌ی بخشی از پهپادهای خانواده‌ی «شاهد» ساخت ایران. جمهوری اسلامی با شلیک پهپادهای ارزان‌قیمت به اهداف مهم متعلق به آمریکا در منطقه، علاوه بر تخلیه‌ی زرادخانه‌ی موشک‌های رهگیر گران‌قیمت ایالات متحده، خسارات قابل‌توجهی را نیز به دارایی‌های راهبردی این کشور در منطقه وارد کرده است. (+)

کاهش شدید ذخایر موشک‌های پدافندی به یک محدودیت محوری برای طراحان نظامی تبدیل شده است. در طول جنگ پنج‌ماهه با ایران، بیش از ۱,۲۰۰ تیر موشک رهگیر پاتریوت (با هزینه‌ی تقریبی هر تیر ۴ میلیون دلار) شلیک شده که منجر به ایجاد آسیب‌پذیری‌های جدی در ذخایر «فرماندهی مرکزی آمریکا» («سنتکام») شده است[۱۲]. نرخ بالای مصرف موشک در سامانه‌های زمین‌پایه‌ی پاتریوت و سامانه‌های دریاپایه‌ی «ایجیس[۱۳]» (که موشک‌های SM-۳ را از ناوهای آمریکا شلیک می‌کند) پنتاگون را مجبور به انتقال مهمات از سایر مناطق عملیاتی کرده است؛ موضوعی که نگرانی شدید طراحان نظامی را درباره‌ی تضعیف بازدارندگی بلندمدت آمریکا در منطقه‌ی هند-آرام برانگیخته است[۱۴].

تصاویری از خروج آخرین آمریکایی‌ها و متحدانشان از سفارت واشینگتن در «سایگون» پایتخت ویتنام جنوبی، در سال ۱۹۷۵ (چپ) و خروج آخرین آمریکایی‌ها و متحدانشان از سفارت واشینگتن در «کابل» پایتخت افغانستان در سال ۲۰۲۱. عقب‌نشینی مفتضحانه‌ی آمریکا از افغانستان یکی از بدترین روزهای دوره‌ی ریاست‌جمهوری «جو بایدن» رئیس‌جمهور سابق آمریکا، بود. «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور فعلی ایالات متحده، یکی از بزرگ‌ترین منتقدان عقب‌نشینی آمریکا از افغانستان بود، اما اکنون به نظر می‌آید عقب‌نشینی خودش از جنگ با ایران لحظه‌ای مفتضحانه‌تر را برای امپراتوری آمریکا در خاورمیانه رقم خواهد زد. (جزئیات بیش‌تر) (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› گرگ سایمنز: ایران قدرت نوظهور پساجنگ خواهد بود

نگرانی از حملات تلافی‌جویانه علیه متحدان آسیب‌پذیر در خلیج فارس، جهش قیمت جهانی انرژی، و ریسک افزایش انسجام داخلی در ایران حول محور رهبری سیاسی کشور، تأثیر عمده‌ای بر تصمیم آمریکا در توقف عملیات داشته است[۱۵]. بسیاری از مقامات ارشد ایالات متحده ابراز تردید کرده‌اند که گسترش دامنه‌ی بمباران‌ها بتواند ایران را به میز مذاکره بازگرداند؛ چراکه ضربات سنگین غالباً نتیجه‌ی عکس داده و باعث اتحاد جریان‌های داخلی در برابر تهدید خارجی می‌شوند[۱۶]. با این وجود، کاخ سفید همچنان بر یک رویکرد دوگانه تأکید دارد که تحریم‌های شدید اقتصادی و محاصره‌ی دریایی را در کنار رایزنی‌های دیپلماتیک پشت پرده دنبال می‌کند[۱۷]. مقامات خزانه‌داری آمریکا گزارش می‌دهند که محاصره‌ی اخیر باعث کاهش حدود ۴۰ درصد خرید نفت خام ایران توسط چین (بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران) شده[۱۸] و منبع اصلی درآمد ارزی تهران را به‌شدت محدود کرده است[۱۹].

در همین‌باره بخوانید:

›› المانیتور: ترامپ برای پایان جنگ «مستأصل» است

در نشست روز جمعه چه گذشت

پیش از جلسه‌ی روز جمعه در کاخ سفید، ترامپ علناً از برنامه‌اش برای گسترش چشم‌گیر عملیات علیه تأسیسات دفاع ساحلی، سایت‌های موشکی و شناورهای نظامی ایران خبر داده بود[۲۰]. رئیس‌جمهور آمریکا اوایل هفته گفته بود در آستانه‌ی اتخاذ تصمیم درباره‌ی یک «حمله‌ی گسترده» قرار دارد که بسیار بزرگ‌تر از تمام مراحل قبلی جنگ خواهد بود. وی حتی بعدازظهر جمعه هم در گفت‌وگو با خبرنگاران اعلام کرد نیروهای آمریکایی «آماده و دست‌به‌سلاح» هستند. با این حال، در طول نشست کابینه در غروب جمعه، مشاوران ارشد نظامی و سیاسی ترامپ ارزیابی واقع‌بینانه‌ای از شرایط عملیاتی به او ارائه کردند. به گفته‌ی منابع آگاه، ژنرال دان کین به رئیس‌جمهور اطلاع داد که اگرچه ارتش آمریکا از تمام ظرفیت‌های لازم برای اجرای دستورات او برخوردار است، اما انجام چنین کاری تبعات بسیار سنگینی به همراه دارد. کین مشخصاً هشدار داد که موج جدید حملات قطعاً پاسخ تلافی‌جویانه و شدیدتر ایران را به همراه خواهد داشت که باعث تخلیه‌ی سریع ذخایر باقی‌مانده‌ی موشک‌های پدافندی آمریکا می‌شود.

جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور، نیز نسبت به عاقلانه بودن گسترش جنگ به‌شدت ابراز تردید کرد. ونس و دیگر مشاوران ارشد ترامپ این موضوع را مطرح کردند که کارزار بمباران گسترده علیه ایران ممکن است به هدف اصلی خود یعنی کشاندن ایران به پای میز مذاکره نرسد و حتی با انسجام‌بخشی به افکار عمومی و حاکمیت در تهران، نتیجه‌ی عکس بر جای بگذارد. در پی این جلسه، نیروهای نظامی آمریکا در طول شب شنبه هیچ حمله‌ی جدیدی انجام ندادند که این امر نخستین وقفه در عملیات تهاجمی پس از ۱۳ شب متوالی محسوب می‌شد. مقامات وزارت دفاع نیز تأیید کردند که عملیات‌های نظامی اصلی علیه ایران به حالت تعلیق درآمده است.

«هیچ توافقی با ایران در کار نخواهد بود، جز «تسلیم بی‌قیدوشرط!» پس از آن، و انتخاب رهبر(ان) عالی و قابل‌قبول، ما، و بسیاری از متحدان و شرکای شگفت‌انگیز و بسیار شجاعمان، خستگی‌ناپذیر کار خواهیم کرد تا ایران را از ورطه‌ی نابودی به عقب بازگردانیم، و آن را از نظر اقتصادی بزرگ‌تر، بهتر و قدرتمندتر از هر زمان دیگری کنیم. «ایران آینده‌ای عالی خواهد داشت.» «ایران را دوباره عالی کنیم (میگا!)» [اشاره به شعار ترامپ، «آمریکا را دوباره عالی کنیم» (ماگا).] از توجه شما به این موضوع متشکرم! رئیس‌جمهور دونالد جِی. ترامپ»؛ پیام «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، ۶ مارس ۲۰۲۶، در روزهای ابتدایی جنگ با ایران، در شبکه‌ی اجتماعی متعلق به خودش موسوم به «تروث‌سوشال». ترامپ که می‌گفت باید در تعیین رهبر بعدی ایران نقش داشته باشد، اکنون از دستور «تسلیم بی‌قیدوشرط» ایران به التماس مذاکره و توافق با جمهوری اسلامی رسیده است. (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› روزنامه‌های آمریکایی: ایران هنوز به ۹۰ درصد از موشک‌هایش دسترسی دارد

جزئیات بیش‌تر درباره‌ی بحران موشک‌های پدافندی آمریکا

در بطن تردیدهای پنتاگون درباره‌ی گسترش جنگ با ایران، یک گلوگاه حیاتی در ظرفیت پدافند هوایی آمریکا قرار دارد. در طول این درگیری پنج‌ماهه، نیروهای ایرانی و شبکه‌های نیابتی منطقه‌ای این کشور، انبوهی از موشک‌های بالستیک، کروز و پهپادهای انتحاری را به سمت مسیرهای دریانوردی تجاری و پایگاه‌های آمریکا در اردن، کویت، بحرین و امارات شلیک کرده‌اند. برای مقابله با این تهدیدات، سنتکام به‌شدت به سامانه‌های موشکی سطح‌به‌هوای پیشرفته از جمله پاتریوت (موشک‌های رهگیر PAC-۳ MSE[۲۱])، ناوشکن‌های مجهز به سامانه‌ی ایجیس (با موشک‌های استاندارد ۳ یا همان SM-۳) و باتری‌های پدافندی «تاد» متکی بوده است. قیمت هر تیر موشک رهگیر پاتریوت بیش از ۴ میلیون دلار است؛ و موشک‌های پیشرفته‌تر SM-۳ و THAAD بین ۹ تا ۱۲/۵ میلیون دلار به ازای هر تیر هزینه روی دست پنتاگون می‌گذارند[۲۲].

برد و نقش عملیاتی برخی از پهپادهای خانواده‌ی «شاهد» متعلق به ایران. در ستون سمت راست جدول (نقش پهپادها)، عبارت One-Way Attack به معنای «حمله‌ی انتحاری»، عبارت UCAS مخفف «سامانه‌ی هوایی جنگی بدون‌سرنشین»، و ISR مخفف «اطلاعات، نظارت و تجسس» است. (+)

سرعت مصرف این مهمات گران‌قیمت به طور چشم‌گیری از توان تولید آن‌ها توسط صنایع دفاعی آمریکا پیشی گرفته است[۲۳]. ارزیابی‌های اولیه‌ی وزارت جنگ آمریکا نشان داد که تنها در ماه‌های اولیه‌ی جنگ بیش از ۱,۲۰۰ تیر موشک پاتریوت شلیک شده است. با ادامه‌ی درگیری‌ها، مقامات نظامی اذعان کردند که سطح ذخایر به آستانه‌ای نگران‌کننده رسیده است. آسیب‌پذیری این سپر پدافندی زمانی برجسته شد که در چارچوب یک حمله‌ی ترکیبی موشکی و پهپادی توسط جمهوری اسلامی، یک موشک بالستیک ایرانی با عبور از خطوط دفاعی آمریکا در اردن، منجر به کشته شدن[۲۴] سه نظامی آمریکایی شد[۲۵].

به این ترتیب، طراحان پنتاگون هشدار دادند که تشدید حملات تهاجمی، پاسخ‌های مقابله‌ای بسیار بزرگ‌تری را از سوی ایران در پی خواهد داشت که پدافند منطقه‌ای را فراتر از توان عملیاتی‌اش زیر فشار قرار داده و نیروهای آمریکایی و متحدان منطقه‌ای را در معرض خطرات غیرقابل‌قبولی قرار می‌دهد. علاوه بر این، تحلیلگران دفاعی و فرماندهان ارشد آمریکا بارها هشدار داده‌اند که خالی شدن ذخایر موشکی در خاورمیانه، بازدارندگی راهبردی آمریکا در منطقه هند-آرام و سایر حوزه‌های حیاتی جهان را مستقیماً تضعیف می‌کند. جایگزینی موشک‌هایی که ظرف فقط چند هفته یا نهایتاً چند ماه شلیک شده‌اند، به دلیل زمان‌بر بودن فرآیند تولید در زنجیره‌ی صنایع دفاعی[۲۶]، ممکن است سال‌ها به طول انجامد[۲۷].

تابوت‌های چهار نیروی کشته‌شده‌ی ارتش آمریکا، شامل ستوان یکم «تایلر جیمز فیهان»، «گروهبان آنجل اس. رامپرساد» و سرباز «ایزابلا گونزالس» که در جریان حمله‌ی ایران به پایگاه هوایی «موفق السلطی» در اردن کشته شدند، و همچنین گروهبان «مایکل امانوئل سوینتون» که در جریان انفجار کنترل‌شده‌ی یک پهپاد انتحاری سرنگون‌شده در پایگاه هوایی آمریکا در اربیل در عراق کشته شد، ۲۲ جولای، در پایگاه «دوور» نیروی هوایی آمریکا در شهری به همین نام در ایالت دلاور آماده‌ی مراسم ادای احترام و بدرقه توسط «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، و شماری دیگر از مقامات ارشد این کشور می‌شوند. (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› حداقل ۲۲۸ مورد اصابت قطعی: اذعان واشینگتن‌پست به خسارات گسترده آمریکا در جنگ با ایران

مخالفت متحدان منطقه‌ای آمریکا با گسترش جنگ

تصمیم به تعلیق عملیات‌های بزرگ نظامی علیه ایران، علاوه بر محدودیت‌های فیزیکی ذخایر تسلیحاتی، حاصل ترکیبی از فشارهای راهبردی، اقتصادی و دیپلماتیک نیز بود. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (از جمله عربستان، امارات، بحرین و کویت) در گفت‌وگوهای خصوصی از واشینگتن خواسته‌اند تا خویشتن‌داری نشان دهد[۲۸]. این کشورها به دلیل میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا و داشتن تأسیسات حیاتی انرژی، مستقیماً در تیررس پاسخ‌های تلافی‌جویانه‌ی ایران قرار دارند. ضربات اخیر به برخی تأسیسات در کویت و بحرین، ابعاد این خطر فوری برای ثبات منطقه‌ای را به‌خوبی آشکار ساخت.

(از راست) «دونالد ترامپ» رئیس جمهور، «جی. دی. ونس» معاون اول رئیس‌جمهور، «پیت هگست» وزیر جنگ، و ژنرال «دن کین» رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، ۷ مارس ۲۰۲۶، طی روزهای آغازین جنگ «رمضان» در مراسم بازگشت اجساد شش نیروی ارتش آمریکا به این کشور شرکت می‌کنند. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران با جنگنده‌های خود پایگاه میزبان این نیروهای آمریکایی را بمباران کرده بود. (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› کوین برت: ایران با کنترل تنگه هرمز، معادل بازدارندگی هسته‌ای را دارد

تشدید مجدد درگیری‌ها در هفته‌های اخیر همچنین موجب جهش قیمت نفت خام و اختلال در حمل‌ونقل دریایی در تنگه هرمز شد[۲۹]. مسدود شدن طولانی‌مدت یا تشدید جنگ در این آب‌راه حیاتی، مخاطرات جدی برای زنجیره‌ی تأمین جهانی و اقتصاد بین‌المللی ایجاد می‌کند. علاوه بر این، مقامات ارشد آمریکایی نسبت به مؤثر بودن بمباران‌های شدید برای امتیازگیری از ایران ابراز تردید کرده‌اند. تحلیلگران نظامی اشاره می‌کنند که خسارات سنگین معمولاً حس ملی‌گرایی و اتحاد را در ایران تقویت کرده و به دولت این کشور اجازه داده مشکلات اقتصادی داخلی را به تجاوز خارجی نسبت دهد.

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، در دوره‌ی اول ریاست‌جمهوری‌اش به نظر می‌رسید از شکست‌های گذشته‌ی آمریکا در خاورمیانه درس گرفته باشد، و حتی در آخرین سند «راهبرد امنیت ملی» دولتش نیز تأکید کرده بود که خواص سیاسی آمریکا در گذشته با ورود به جنگ‌های بی‌پایان مرتکب اشتباه شده‌اند. با این حال، بلندپروازی، غرور کاذب و اتکای بیش‌ازحد بر توان نظامی باعث شد خودش جنگ با ایران را آغاز کند که اکنون می‌تواند ریاست‌جمهوری او را نیز، مانند رؤسای‌جمهوری که بارها آن‌ها را ملامت کرده بود، به نابودی بکشاند. به نظر می‌آید رؤسای‌جمهور آمریکا از درس گرفتن از شکست‌های گذشته در خاورمیانه ناتوان هستند. (+)

پایان جنگ یا تغییر جنگ؟

با توجه به تعلیق عملیات نظامی، دولت ترامپ تمرکز خود را مجدداً بر اهرم‌های اقتصادی و کانال‌های دیپلماتیک معطوف کرد[۳۰]. مشاوران ارشد ترامپ، از جمله جرد کوشنر، استدلال کرده‌اند که برنامه‌ی مداوم فشار اقتصادی همراه با اجرای محاصره‌ی دریایی و دیپلماسی هدفمند، مسیر پایدارتری با ریسک به‌مراتب کم‌تر ارائه می‌دهد[۳۱]. اهرم اقتصادی آمریکا عمدتاً بر اجرای محاصره‌ی سخت‌گیرانه دریایی علیه کشتی‌های ورودی یا خروجی از بنادر ایران و همچنین تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش صادرات نفت ایران متکی است[۳۲]. «استیون چونگ» مدیر ارتباطات و سخنگوی کاخ سفید، در بیانیه‌ای رسمی بر همین رویکرد دوگانه دولت آمریکا تأکید کرد و گفت ترامپ اگرچه راه‌حل دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد، اما در صورت تداوم اقدامات ایران در تنگه‌ی هرمز یا علیه متحدان، تمامی گزینه‌ها[۳۳] را روی میز حفظ خواهد کرد. او افزود که پس از تحمل تحریم‌های سنگین و حملات هدفمند، دستیابی به یک توافق دیپلماتیک عاقلانه‌ترین مسیر برای تهران خواهد بود[۳۴].

در همین‌باره بخوانید:

›› وال‌استریت‌ژورنال: تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد ایران به‌سرعت در حال بازسازی نظامی است