به گزارش مشرق، سخنان دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در آنکارا و در ساعات پایانی نشست سران ناتو، توجه رسانهها را به سوی خودش جلب کرد. چرا که او درباره نگرش همزمان آمریکا به روابط سیاسی با ترکیه و رژیم صهیونیستی، به اختصار اعلام کرد که هم اردوغان را دوست دارد و هم بی.بی. را.
در همین حال، رجب طیب اردوغان رئیس جمهور فرانسه نیز در یک کنفانس مطبوعاتی انتقادات تندی علیه بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی مطرح کرد. اما تنها چند ساعت پس از انتشار این سخنان ترامپ و اردوغان بود که نتانیاهو با ترامپ تماس تلفنی برقرار کرد و به تفصیل درباره ترکیه با او صحبت کرد.
روزنامههای چاپ آنکارا گزارش دادهاند که در این گفتگوی تلفنی، نتانیاهو آشکارا به تصمیم ترامپ برای فروش جنگنده اف۳۵ به ترکیه اعتراض کرده و آن را به معنی افزایش خطرات و تهدیدات ترکیه علیه رژیم اسرائیل، قلمداد کرده است.
نتانیاهو همچنین از تندی و شدت اظهارات اردوغان و حلقه نزدیکانش علیه اسرائیل صحبت کرده و به ترامپ اطلاع داده که این سخنان مقامات ترکیهای در تل آویو، به معنای مقدمات تهدید قلمداد میشوند.
همه این اتفاقات در حالی روی داده که امروز هم یک بار دیگر، بسیاری از روزنامههای چاپ آنکارا با ادبیاتی کنایی از ترامپ یاد کرده و دست روی این موضوع گذاشتند که او تنها در عرض ۲۴ ساعت زیر حرف و وعده اولیه خودش زده و با آن که در نخستین روز اجلاس سران ناتو در آنکارا اعلام کرده که حاضر است به ترکیه اف ۳۵ بفروشد، اما در روز دوم و در آستانه ترک آنکارا گفته است: هنوز تصمیم نگرفتهایم. باید دید چه میشود.
روزنامه قرار گازته چاپ آنکار اطلاع داده که نتانیاهو در سخنرانی خود در مراسم فارغالتحصیلی افسران ارتش رژیم اسرائیل، بدون اشاره مستقیم به ترکیه، از عباراتی استفاده کرد که به بحث اف ۳۵ اشاره داشت.
نتانیاهو گفته که حفاظت از برتری هوایی اسرائیل عنصر اساسی دکترین امنیت ملی است و این رژیم باید برای هر سناریویی آماده باشد و بداند که توازن قدرت در خاورمیانه به سرعت در حال تغییر است.
این سخنان نتانیاهو به عنوان پاسخی ضمنی تلقی شده که نشان دهنده مخالفت رژیم اسرائیل با نوسازی نیروی هوایی ارتش ترکیه است.
هم اردوغان، هم بی.بی
به باور بسیاری از ناظران سیاسی و تحلیلگران مطبوعاتی در ترکیه، سخنان ترامپ مبنی بر «هم اردوغان را دوست دارم، هم بی.بی.را» چیزی فراتر از یک تعریف شخصی است و منعکس کننده یک ویژگی تکراری از سبک دیپلماتیک اوست. چرا که او اصطلاحاً اهل رفیق بازی است، روابط را شخصیسازی میکند و در عین حال سعی در حفظ انعطافپذیری استراتژیک دارد.
به همین خاطر، ترامپ در طول اجلاس ناتو، اردوغان را یک دوست و رهبر فوقالعاده خواند و در عین حال نتانیاهو را به عنوان یک رهبر قوی دوران جنگ توصیف کرد. در عین حال، اذعان کرد که این دو رهبر با لحنی تند درباره یکدیگر صحبت کردهاند.
ولی در میدان عمل، ترامپ حاضر شد توصیه نتانیاهو را بپذیرد و اجلاس کمیته صلح برای غزه را که ترکیه نیز در آن عضویت دارد، در جزیره قبرس برگزار کند. چرا که تیم نتانیاهو به خوبی از این موضوع خبردار بود که دولت اردوغان، به خاطر اختلافی که بر سر استقلال ترکهای شمال جزیره دارد، حاضر نیست نمایندهای به اجلاس کمیته صلح غزه به قبرس بفرستد.
به باور تحلیلگران ترکیه، آمریکا از منظر ژئوپلیتیکی، هم ترکیه و هم رژیم صهیونیستی را به عنوان دو شریک منطقهای مهم قلمداد میکند، اما در این میان، اهمیت و اولویت بیشتری برای حفظ امنیت رژیم صهیونیستی قائل است و هر آن ممکن است که معادله این ترازو، به ضرر ترکیه تغییر کند.
روشن چاکر از تحلیلگران مشهور ترکیه میگوید: «به نظر میرسد ترامپ میخواهد دیپلماسی شخصی را از اختلافات منطقهای جدا کند. پیام ضمنی درباره اردوغان و نتانیاهو، چیزی شبیه به این است: ممکن است از یکدیگر بدتان بیاید، اما من به هر دوی شما نیاز دارم. این نگرش، در سیاست خارجی آمریکا بیسابقه نیست. واشنگتن اغلب روابط نزدیکی با کشورهایی که روابط دوجانبه پرتنشی دارند، حفظ کرده، مشروط بر اینکه هر کدام در خدمت منافع استراتژیک متفاوتی برای ایالات متحده باشند».
برگزاری اجلاس سران ناتو در آنکارا و تاکید مکرر ترامپ بر اهمیت نقش منطقهای ترکیه نشان داد که با وجود نگرش کنایهآمیز و انتقادی او به ناتو، هنوز هم ترکیه را به عنوان دومین ارتش بزرگ ناتو و دارای موقعیت جغرافیایی استراتژیک، مهم میپندارد و نمیخواهد از این کشور فاصله بگیرد.
از دید استراتژیستهای آمریکایی، ترکیه موقعیتی دارد که از دریای سیاه گرفته تا قفقاز، از عراق و ایران و سوریه گرفته تا بخشهای مهمی از مدیترانه، میتواند برای آمریکا و ناتو، در مواقع ضروری، بسیار مفید باشد.
با این حال، آمریکا در این پرونده نگاهی کاملاً عملگرایانه دارد و با آن که ترامپ مداوماً از اهمیت رهبری اردوغان حرف میزند، اما در فروش تسلیحات، مهمات و ادوات نظامی استراتژیک به ترکیه، سختگیر است و حاضر نیست به راحتی به اردوغان امتیاز دهد. چرا که رژیم صهیونیستی، هنوز هم در استراتژی ملی و سیاست خارجی آمریکا جایگاهی دارد که به مراتب مهمتر از ترکیه است و به عنوان نزدیکترین شریک امنیتی خاورمیانهای آمریکا و یک متحد اطلاعاتی اصلی شناخته میشود.
به همین دلیل است که ترامپ، عملاً قدم در یک مسیر موازنه سخت و حساس نهاده که در آن، ضمن حفظ رابطه با اردوغان و ترکیه، نمیخواهد رژیم صهیونیستی را نیز در موقعیتی قرار دهد که گویی اهمیت خود را از دست داده است.
تحلیلگران خارجی چه میگویند؟
طی روزهای گذشته و در اثنای برگزاری نشست سران ناتو در آنکارا، خبرگزاری رویترز، در گزارشی به نوع رویکرد ترامپ در قبال ترکیه و رژیم صهیونیستی پرداخته و نوشت: «ترامپ به طور فزایندهای با اردوغان به عنوان یک شریک استراتژیک کلیدی رفتار میکند که اهمیت نظامی او افزایش یافته است. حتی با وجود آن که کنگره آمریکا و برخی از متحدان مانند اسرائیل، همچنان درباره ترکیه تردید دارند. به نظر میرسد با وجود اعتراضات و انتقادات نتانیاهو ترامپ میخواهد اردوغان را راضی نگه دارد و باز هم درباره فروش اف ۳۵ مذاکره کند».
در همین حال، اکسیوس گزارش داده که نتانیاهو شخصاً از ترامپ خواسته، قبل از اجلاس ناتو، اردوغان را مهار کند. این نشان دهنده نگرانی اسرائیل در مورد لفاظیهای فزاینده تقابلی آنکارا است.
تحلیلگر اکسیوس میگوید: «اسرائیل لزوماً با روابط قوی ایالات متحده و ترکیه به خودی خود مخالف نیست. بلکه نگران تغییراتی است که میتواند موازنه نظامی منطقهای را تغییر دهد».
در ماههای گذشته، رسانههای نزدیک به حزب حاکم ترکیه و دولت اردوغان، بارها مدعی شدهاند که رژم صهیونیستی، قصد دارد به ترکیه حمله کند. واقعیت این است که طرح این ادعا در فضای کنونی، غالباً دلایل داخلی دارد و دولت اردوغان امیدوار است با افزایش عواطف ضدصهیونیستی در سیاست داخلی، خود را در موقعیت بهتری قرار دهد و در عین حال، از اثرات انتقاد از بحران اقتصادی بکاهد. گویی آمریکاییها نیز این موضوع را دریافتهاند و میدانند که قرار نیست تنش روی دهد اما الزاماً، نباید با اختلافات فعلی نیز مقابله کرد.
تحلیلگران آمریکایی میگویند: هدف اصلی واشنگتن از بین بردن اختلافات بین ترکیه و اسرائیل نیست و فقط میخواهد از تبدیل شدن این اختلافات به یک رویارویی نظامی مستقیم جلوگیری کند.
با این حال، از حالا میتوان پیشبینی کرد که در صورت افزایش تحرکات قلدرانه و اشغالگرانه رژیم صهیونیستی در سوریه، افزایش اختلافات در شرق مدیترانه و رقابت برای نفوذ در نظم منطقهای، کار ترامپ برای موازنه بین اردوغان و نتانیاهو، چندان آسان نخواهد بود.