سرویس سیاست مشرق**- الکساندر بورتنیکوف رئیس سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB) در نشست شورای رؤسای نهادهای امنیتی کشورهای مستقل مشترکالمنافع در ۵ خرداد ۱۴۰۵ سخنان مهمی در رابطه با مسائل امنیتی مناطق آسیای مرکزی و غرب آسیا به ویژه در رابطه با ایران مطرح کرد که هر یک در جای خود محل بحث و بررسی و تحلیل جداگانه است؛ اما یکی از موضوعات مورد توجه در صحبتهای وی، موضوع خطر داعش خراسان در آسیای مرکزی و نقش انگلستان در حمایت از این شاخه داعش بود.
بورتنیکوف گفت که «دستگاههای اطلاعاتی انگلیس با حمایت فعال از گروه تروریستی داعش خراسان و نیز اپوزیسیون طالبان، در تلاشاند دولت کابل را تضعیف کرده و نفوذ خود را در جمهوریهای آسیای مرکزی گسترش دهند.» وی با تأکید بر اینکه غرب از این طریق به دنبال تغییر وضعیت منطقه به نفع خود است، هشدار داد که داعش خراسان بهطور گسترده در حال جذب نیرو از میان کارگران مهاجر در روسیه و شهروندان تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان و قزاقستان است.
پیام بورتنیکف از بیان کردن این کلمات روشن بود؛ او به عنوان یکی از افراد اصلی ساختار اطلاعاتی - امنیتی فدراسیون روسیه معتقد است که اکنون نیز همانند دوران Great Game (۱۸۵۶-۱۹۰۷) انگلستان نقش مهمی در تضعیف موقعیت روسیه و دیگر رقبای غرب در نقاط مختلف جهان از جمله در محدوده آسیای مرکزی دارد، و البته او و دیگر رهبران روسیه فراموش نمی کنند که در اوکراین نیز با انگلستان (همانند بسیاری دیگر از کشورهای غربی) مستقیما درگیر یک نبرد تمام عیار نظامی-امنیتی هستند.
پس با این نگاه امنیتی است که روسیه پیشتاز به رسمیت شناختن ماهیتی سیاسی به نام امارت اسلامی افغانستان شده است و دیدگاه افرادی مانند ضمیر کابلوف - دستیار ویژه پوتین در امور افغانستان- که از حدود ده سال قبل معتقد به کمک گرفتن از طالبان برای مبارزه با داعش بودند، به فعلیت و منصه ظهور رسیده است. در این چارچوب شناختی، جنگ پاکستان و افغانستان نیز می تواند جزئی از برنامه ایجاد آشوب و هرج و مرج (Chaos) در ژئوپلیتیک منطقه باشد (به ویژه به خاطر نفوذ سنتی انگلستان و آمریکا در ساختار نظامی پاکستان که البته حتی اگر این جنگ برنامه ریزی شده نیز نباشد، تفاوتی در اصل موضوع ندارد چرا که پیآمد آن یکی است، یعنی ایجاد هرج و مرج مخرب در منطقه).
پس برای روسیه، توافق نظامی و فنی میان مسکو و کابل (که در ۶ خرداد ۱۴۰۵ و در پی دیدار و گفتگوی وزیر دفاع کنونی افغانستان –یعقوب مجاهد- با دبیر شورای امنیت روسیه –سرگئی شویگو- اعلام شد) و مجهز کردن دولت کنونی افغانستان به پدافند هوایی قویتر یک اقدام راهبردی محسوب می شود، اقدامی که میتواند طرحهای غربی را خنثی کند و جغرافیای سیاسی منطقه را در برابر تحولات نامطلوب محافظت کند.
با این توصیف، منطقِ همکاری نظامی برای هر یک از دو طرف روشن است و این اقدام را اقدامی راهبردی برای امنیت کشور خود تلقی می کنند، هرچند نباید فراموش کرد که این همکاری لحنی آرام دارد چرا که هم روسیه نمی خواهد کشورهایی نظیر پاکستان و تاجیکستان نسبت به این اقدامات موضع منفی، حداقل موضع منفی جدی و مؤثر، بگیرند و هم طالبان نمی خواهد جز به مقدار ضرورت وارد بلوک بندی های جهانی شود.
کابل به تعبیر خود سیاست خارجی متوازن اقتصادمحور را دنبال می کنند و خواهان حفظ تعادل در سیاست خارجه است، هرچند جبر جغرافیا و تاریخ و فرهنگ، او را تا حدی به سمت بلوک بندیها نیز برده و خواهد برد و البته این ورودِ نسبی به بلوک بندیها تا اینجا همسو با «سیاست نگاه به شرق» به عنوان یکی از ارکان چشم انداز کلان بین المللی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نیز بوده است.
همچنین باید توجه کرد که در سیاست خارجی متوازن اقتصادمحور کابل، ارتباط خوب با همسایگان اهمیت زیادی دارد (استثنای تحمیل شده آن رابطه با پاکستان است که به دلایل متعدد تاریخی و سیاسی تنش آلود است) و به همین دلیل در ۷ خرداد ۱۴۰۵ در حاشیه چهاردهمین نشست بینالمللی مقامات بلندپایه امنیتی در مسکو، جلسه ای میان مقامات ایرانی - به ریاست علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی- و مقامات افغان -به ریاست ملا یعقوب مجاهد وزیر دفاع - شکل گرفت و طرف افغان در آن نشست ضمن اعلام همبستگی با ملت ایران در مواجهه با تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی و تحسین مقاومت و شجاعت مردم ایران و تسلیت شهادت آیتالله سید علی خامنهای رهبر شهید انقلاب اسلامی و دیگر مردم ایران در تجاوز اخیر نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، گفت که ثابت کردیم خاک، آسمان و مرز افغانستان منشأ تهدید علیه جمهوری اسلامی ایران نبوده و نخواهد بود.
** دکتر بهرام زاهدی/ کارشناس ارشد مسائل افغانستان