سرویس سیاست مشرق- به نظر میرسد که در آخرین ساعات نزدیک به پایان آتشبس میان ایران و آمریکاییها تمامی درها به سوی تمدید یا توافق و نیز ایجاد روند گفتگوها به درهای بسته خورده باشد.
طرف ایرانی اعتقاد دارد که آمریکا نقض آتشبس کرده و در آن سو ترامپ نیز با زیادهخواهی و توییت بازی تلاش دارد از شکست میدانی یک پیروزی محدود ساخته و خودش را از مهلکه بیرون بکشد، رئیسجمهور آمریکا در توییتهای خود به خوبی نشان داده که تحت فشار سیاسی در داخل آمریکا قرار داشته و قافیه را باخته است.
مخالفان ترامپ در واشنگتن میگویند که آمریکا برای رژیم اسرائیل در ۴۰ روز گذشته جنگیده و حالا باید برای تنگهای که قبل از آن باز بوده با طرف ایرانی مذاکره کند! اشاره منتقدان ترامپ به وضعیت تنگه هرمز است که این روزها به صورت کامل قفل شده و عبور و مرور در آن به صفر رسیده است.
در آنسو ترامپ برای بیرون کشیدن خود از باتلاق به سراغ یک طرح عجیب یعنی محاصره دریایی رفته و ادعا دارد که در آن سوی تنگه هرمز اجازه عبور و مرور به کشتیهای ایرانی را نمیدهد، البته جز در یک مورد گزارشها حکایت از باز بودن تنگه به روی کشتیهای ایرانی داشته تا جایی که بیش از ۱۷ کشتی بزرگ در ۲۴ ساعت اخیر از تنگه عبور کرده و به نظر تردد به صورت غیر رسمی برقرار است.
اما انتشار یک ویدئو از سوی گروه تروریستی سنتکام در هنگام هلیبرن روی کشتی توسکا باعث شده است تا تمام معادلات دیپلماتیک تحت تاثیر قرار بگیرد، روز گذشته ناوشکن آمریکایی «یواساس اسپروانس» یک کشتی باری ایرانی به نام «توسکا» را در آبهای دریای عمان هدف قرار داد.
این حمله به گونهای طراحی شده بود که با تخریب اتاق مهندسی یا همان موتورخانه کشتی، آن را عملا از حرکت بازدارد. پس از این اقدام، نیروهای نظامی آمریکا وارد عرشه کشتی شده و آن را اشغال کردند
از نگاه تهران این اقدام ارتش تروریست آمریکا در چارچوب توقف جنگی که بین ایران و آمریکا در جریان است، نقض صریح آتشبس به شمار میرود، بویژه آنکه کشتی توسکا یک شناور تجاری غیرنظامی بوده و هدف قرار دادن و اشغال آن یک اقدام نظامی و تجاوز آشکار است. قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا(ص) واکنشی صریح و هشدارآمیز نسب به این ماجرا نشان داد. سخنگوی قرارگاه خاتمالانبیا، اقدام آمریکا را «دزدی دریایی و مسلحانه» توصیف و تأکید کرد این اقدام قطعا بیپاسخ نخواهد ماند.
حمله دزدان دریایی به توسکا باعث شد که مقامات دیپلماتیک در ایران اعلام کنند که تا زمانی که محاصره به صورت رسمی شکسته نشود هیچ راهی برای احتمال از سرگیری مذاکرات در اسلامآباد وجود ندارد.این پیام در روزهای اخیر از جانب تهران به وسیله کانال پاکستانی به دست آمریکاییها رسیده است و تاکنون تیم امنیتی ترامپ پاسخی برای آن نداشتهاند.
آیا ونس به پاکستان سفر کرده است؟/ دو ایده مهم که در اسلامآباد شکست خورد
روز گذشته خبر حرکت هیئت امریکایی به ریاست معاون دونالد ترامپ به پاکستان، بر ابهامات میان طرفین افزوده است، وضعیتی که در کنار مسائلی چون تداوم فشار حاصل از محاصره دریایی، انسداد مجدد تنگه هرمز و اختلافات بنیادین بر سر پروندههایی همچون اورانیوم ۶۰درصدی، نشان میدهد دیپلماسی و رویارویی به مرحلهای جدید رسیده است.
برخی اخبار روز گذشته حکایت از آن داشت که ونس در راه پاکستان است، اما ساعاتی بعد مشخص گردید که چنین نبوده و معاون ترامپ همچنان در واشنگتن است.
احتمالا خود آمریکاییها بهتر از بقیه میدانند که مذاکره با شیوه فعلی برایشان عایده نداشته و با وجود تمهیدات زیاد همچنان در تردید به سر میبرند. بر اساس روایت یه منبع آگاه در جریان مذاکرات دور پیشین آمریکا و ایران از خواستههای اصلی پیش از جنگ خود عقبنشینی نکرده و این موضوع، اختلافات بسیاری را بر سر اصول و جزئیات توافق ایجاد کرد.
نخستین مشکل احتمالاً اختلاف دیدگاه میان دیدگاه مذاکرهکنندگان آمریکایی در اسلامآباد و سایر جمهوریخواهان در واشنگتن است. مطابق گزارشهای غیررسمی آمریکا در مذاکرات توقف 20ساله غنیسازی را مطالبه کرده است.
با این وجود، ترامپ اعلام کرد که ایران به طور دائمی به غنیسازی پایان خواهد داد. بر روی کاغذ، دیدگاههای سیاسی ونس فاصله قابل توجهی با نومحافظهکاران و لابی اسرائیل در واشنگتن دارد اما تیغش برای اعمال آن کند بوده و لابی صهیونیستی در اطراف ترامپ دست بالا را نسبت به فشار ماگا دارد.
شاهد آن اخبار درون آمریکا است به عنوان نمونه هنگامی که خبر توقف 20ساله غنیسازی منتشر شد، جمهوریخواهان سنا بلافاصله در برابر آن موضع گرفتند. به نظر میرسد در مذاکرات پیشین نیز این مشکل بود که مذاکرهکنندگان ایرانی با ویتکاف و کوشنر به توافقاتی میرسیدند اما در واشنگتن این توافقات رد میشد.حالا همین ماجرا برای ونس نیز پیش آمده است.
ایران و آمریکا در سه نقطه اساسی یعنی غنیسازی، سرنوشت تأسیسات هستهای و ذخایر اورانیوم خطوط قرمز متفاوتی دارند. ایران خواستار حفظ حق غنیسازی خود، سالمنگاهداشتن تأسیسات هستهای و رقیقسازی ذخایر (نه انتقال آنها به خارج) است. آمریکا هر سه مورد را تاکنون رد میکند، این وضعیت باعث شده است ابتکارهایی نظیر توقف موقت غنیسازی نیز مورد پذیرش طرفین قرار نگیرند.
برخی شواهد نشان میدهد ایران ممکن است توقف موقت غنیسازی را با شرایطی خاص و بازه زمانی کم بپذیرد، اما این چیزی نیست که مورد پذیرش جمهوریخواهان باشد.
همچنین ایده غنیسازی صفر دائمی اما بازگشتپذیر نیز مطرح است، اما آمریکا و اسرائیل میخواهند برای همیشه ایران را از گزینه ساخت سلاح محروم کنند و به همین دلیل بعید است چنین ابتکاری را بپذیرند.
این مسئله باعث شد تا مسعود پزشکیان، رئیسجمهور روز گذشته با انتشار مطلبی در شبکه ایکس بنویسد:
«علاوه بر بیاعتمادی تاریخی عمیقی که در ایران نسبت به پیشینه رفتار و عملکرد دولت آمریکا وجود دارد، رویکرد غیرسازنده و متناقض مسؤولان آمریکا در روزهای اخیر حاوی یک پیام تلخ است؛ آنها خواهان تسلیم ایرانند و البته مردم ایران زیر بار زور نمیروند».
چالشهای رژیم امنیتی ایران در تنگه هرمز
ایران از میانه جنگ رمضان به آن سو خواستار بهرسمیتشناختهشدن حاکمیت خود بر تنگه هرمز بوده که باعث خلق یک رژیم امنیتی جدید در منطقه نیز خواهد شد، اما این موضوع ضربه سنگینی به اعتبار بینالمللی آمریکا وارد خواهد کرد. به همین دلیل و با توجه به نزدیکی به انتخابات میاندورهای و افزایش قیمت سوخت، آمریکا هر اقدامی انجام میدهد تا تنگه را به وضعیت پیش از جنگ بازگرداند.
پاسخ آمریکا به خواسته تهران محاصره دریایی بوده است، سخنگوی وزارت خارجه درباره این وضعیت میگوید:
رفتار آمریکا با ادعاهایش درباره تمایل به دیپلماسی، هیچگونه همخوانیای ندارد، از همان ابتدای اجرای تفاهم آتشبس، نشانههایی از بدعهدی آمریکا مشاهده شد. اختلافنظرها بر سر شمول آتشبس، از جمله درباره لبنان و سپس اقدامات آمریکا در تنگه هرمز، همگی نشاندهنده نبود اراده واقعی برای پایبندی به توافقات از سوی آمریکاییهاست، محاصره دریایی یک کشور، طبق اسناد بینالمللی، اقدامی تجاوزکارانه محسوب میشود.
نکته قابلتوجه آن است که تنگه هرمز تا قبل از آغاز جنگ دارای عبور و مرور آزاد بوده و کسی بر محتوای آن نظارت نداشته است. در حال حاضر، یکی از اهداف جنگ رمضان، پایداری امر کنترل است. تلاش ترامپ برای محاصره دریایی در حال حاضر، گرفتن فاکتور کنترل از تهران بوده که پروژهای کاملاً شکستخورده و منزوی است که در اجرای آن، واشنگتن حتی یک همکار نیز با خود ندارد.
تحولات میدانی نشان میدهد که در حال حاضر، رژیم امنیتی جدید تهران بر تنگه هرمز پذیرفته شده و دنیا نیز آن را پذیرفته است. سطح این کشش به حدی است که برخی کشورهای همسایه، چون عمان خواهان همکاری با ایران در تسهیل آن هستند.
مضمون اطلاعیه قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص) نیز همین موضوع است که مدیریت تنگه هرمز بهصورت کامل در اختیار جمهوری اسلامی ایران بوده و اگر امریکاییها با طرحهایی، چون محاصره، باجگیری و دزدی دریایی درصدد به هم زدن تعادل جدید باشند، تنگه باز هم تنگتر شده که به معنای بسته شدن سایر کریدورها از جمله بابالمندب و نیز مسیر عبور نفت از بندر الفجیره در دریای عمان است.
در پروتکل جدید شکلگرفته از جانب تهران، چند موضوع جالبتوجه نیز وجود دارد. از جمله آن است که عبور از تنگه هرمز از آبهای ساحلی ایران (ورودی شمالی لارک تا بخش جنوبی آن) صورت گرفته و این امر به معنای تغییر ژئوپلیتیک منطقهای نیز میباشد.
تسلیم نمیشویم!
در این میان، پاکستان به عنوان میانجی و میزبان نخستین دور مذاکرات، تلاشهایی برای ایجاد زمینههای برگزاری دور جدید گفتوگوها انجام داده است.
بر اساس گزارش رویترز، فرمانده ارتش پاکستان در گفتوگو با ترامپ، به صراحت اعلام کرده محاصره تنگه هرمز مانعی جدی برای ادامه مذاکرات است. فیلدمارشال عاصم منیر از رئیسجمهور آمریکا خواسته به محاصره دریایی ایران پایان دهد.
اما خواست پاکستان به تنهایی برای حل مسئله کافی نیست، تاریخ نیز چنین مسئلهای را تائید میکند، اسفند سال ۶۱ در کوران جنگ با رژیم بعثی عراق، احمد سکوتوره، رئیسجمهور گینه که آن روزها برای خود اسم و رسمی در جهان اسلام داشت، همراه با عبدالستار، رئیسجمهور بنگلادش، اولوسو، نخستوزیر ترکیه، حبیب شطی، دبیرکل سازمان، و ژنرال ضیاءالحق، رئیسجمهور پاکستان، همراه با وزرای خارجهشان در حاشیه نشست کنفرانس کشورهای اسلامی به نماینده ایران گفته بودند که بهترین وضعیت برای جنگ آن است که آتشبس پذیرفته شود و با مذاکره در مورد اروندرود موافقت گردد تا مرزهای زمینی مطابق قرارداد الجزایر باشد.
آنها حتی پیامی هم از سوی صدام آورده بودند که اگر آتشبس شود، همه نیروهای عراقی نیز دستور بازگشت گرفته و احتمال مصالحه بالا است. این پیام بهسرعت به تهران رسید، اما پاسخ امام (ره) یک جمله بود: اول نیروهای متجاوز از همه جبههها علیه ایران بازگردند، غرامت و خسارت تعیین شود، تا آتشبس اجرایی گردد.
ژنرال ضیاءالحق در واکنش به خواسته ایران، آن را منطقی خوانده و گفته بود که سران کشورهای اسلامی بهجای فشار روی تهران، در ابتدا بهتر است عامل متجاوز را محکوم کنند تا شرایط برای گفتوگوهای بیشتر باز شود.
آن وضعیت همچنان امروز هم باقی است، تهران تا اینجا هزینه جنگ را داده و مصالحه وقتی معنی دارد که اساس مذاکره در آن رعایت شده باشد، دیپلماتهای ایرانی برای سوار شدن به هواپیما و پرواز به اسلام آباد با مشکلی روبهرو نیستند، کافی است آمریکاییها بلیط این پرواز را به قیمت خودش تهیه کنند!