سرویس جهان مشرق - شاید هیچ‌وقت به طور قطعی نفهمیم آیا ترامپ واقعاً به تهدیدش مبنی بر حمله‌ی گسترده به زیرساخت‌های حیاتی ایران عمل می‌کرد یا نه، اما آن‌چه می‌دانیم این است که رئیس‌جمهور آمریکا عادت دارد تهدیدهای بزرگ کند و سپس از آن‌ها عقب‌نشینی نماید. جالب این‌جاست که حتی بازه‌ی زمانی «دو هفته» هم بار اول نیست که توسط او مطرح می‌شود. واقعیت دیگری نیز که مشهود است این است که دستاوردهای نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ تحمیلی علیه ایران نبود که باعث شد موضوع مذاکره پیش کشیده شود، بلکه ناتوانی این دو از باز کردن تنگه‌ی هرمز و از آن مهم‌تر «باز نگه داشتن» مهم‌ترین آب‌راه نفتی جهان بود که موجب شد تا جنگ دست‌کم موقتاً متوقف شود.

اگرچه هنوز هیچ‌کدام از دو طرف ایران و آمریکا از خواسته‌های خود در دورهای قبلی مذاکرات کوتاه نیامده‌اند و سرنوشت آتش‌بس کنونی در هاله‌ای از ابهام است، اما مسلماً طبق همان الگوی قبلی، خواسته‌های ایالات متحده از ابتدای جنگ تا کنون به طرز مشهودی تنزل پیدا کرده‌اند. در حالی که ابتدای جنگ صحبت از برنامه‌ی هسته‌ای و موشک‌های بالستیک و حضور منطقه‌ای ایران بود، اکنون دولت آمریکا اعلام می‌کند اولویتش باز کردن تنگه‌ای است که تا پیش از جنگ به روی همه‌ی کشتی‌ها باز بود.

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، ۶ آوریل ۲۰۲۶، در اتاق «نشست مطبوعاتی جیمز بریدی» در کاخ سفید در واشینگتن، با خبرنگاران صحبت می‌کند. به نظر می‌آید خبرگزاری آمریکایی «آسوشیتدپرس» تصویر بالا را، که با تکنیک استفاده از «لنز زوم و سرعت پایین شاتر» توسط «الکس برندن» ضبط شده، به منظور خاصی منتشر کرده است. (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› فارن‌پالسی: رژیم اسرائیل حق موجودیت ندارد

›› اندیشکده آمریکایی: منشأ بی‌ثباتی در خاورمیانه اسرائیل است، نه ایران

خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس طی گزارشی تحت عنوان «چگونه ترامپ از تهدید به نابودی ایران به توافق با یک آتش‌بس دو هفته‌ای با تهران رسید[۱]» به بررسی تغییر لحن چشم‌گیر دونالد ترامپ از تهدید به نابود کردن تمدن ایران تا توافق با آتش‌بس پرداخته و نقش کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه‌ی هرمز در کوتاه آمدن رئیس‌جمهور آمریکا از تهدیدهایش را برجسته نموده است. آن‌چه در ادامه می‌خوانید گزیده‌ای از گزارش آسوشیتدپرس است.

لازم به ذکر است که مشرق صرفاً جهت اطلاع نخبگان و تصمیم‌گیران عرصه سیاسی کشور از رویکردها و دیدگاه‌های محافل رسانه‌ای-اندیشکده‌ای بین‌المللی این گزارش را منتشر می‌کند و دیدگاه‌ها، ادعاها و القائات این گزارش‌ لزوماً مورد تأیید مشرق نیست.

رئیس‌جمهورْ دونالد ترامپ ظرف یک روز، از تهدید ایران به «نابودی[۲]» به اعلام این خبر رسید که رهبری جمهوری اسلامیِ تضعیف‌شده، طرحی «عملی» ارائه داده است؛ مسئله‌ای که باعث شد ترامپ با یک آتش‌بس ۱۴ روزه موافقت کند. وی انتظار دارد این توافق آتش‌بس راه را برای پایان دادن به جنگی هموار سازد که اکنون نزدیک به شش هفته از آن می‌گذرد. این تغییر لحن دراماتیک در حالی رخ داد که میانجی‌ها، به رهبری پاکستان، به‌شدت در تلاش بودند تا از تشدید بیش‌تر درگیری جلوگیری کنند. به گفته‌ی دو مقام آگاه، که مجاز به اظهارنظر عمومی در این‌باره نبودند و به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، حتی چین (بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران[۳] و مهم‌ترین رقیب اقتصادی آمریکا[۴]) نیز در پشت پرده برای یافتن راهی برای دستیابی به آتش‌بس تلاش کرده است.

شماری از سربازان ارتش آمریکا، ۷ مارس ۲۰۲۶، در پایگاه هوایی «دوور» در شهری به همین نام در ایالت دلاور، در جریان مراسم «بازگشت قربانیان»، تابوت گروهبان «دکلن کودی» جوان بیست‌ساله‌ی اهل شهر «وست دِه موین» ایالت آیووا، را مقابل «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، و «ملانیا ترامپ» بانوی اول این کشور، حمل می‌کنند. (رئیس‌جمهور و بانوی اول آمریکا در تصویر مشاهده نمی‌شوند.) کودی و شماری دیگر از اعضای ارتش آمریکا، پس از حمله‌ی این کشور و رژیم صهیونیستی به ایران، در حمله‌ی پهپادی ایران به یک مقر فرماندهی در کویت کشته شدند. دونالد ترامپ با تن دادن به آرزوی چندین دهه‌ای «بنیامین نتانیاهو» نخست‌وزیر اسرائیل، جان انسان‌های بسیاری را قربانی جاه‌طلبی‌های زیاده‌خواهانه‌ی صهیونیست‌ها کرد. (+)

ترامپ حدود ۹۰ دقیقه پیش از پایان ضرب‌الاجلش مبنی بر این‌که تهران باید تنگه‌ی هرمز را باز کند، وگرنه نیروگاه‌ها و سایر زیرساخت‌های حیاتی ایران نابود خواهند شد، در یک پیام در رسانه‌های اجتماعی ضمن اعلام خبر آتش‌بس موقت نوشت: «دلیل انجام این کار [موافقت با آتش‌بس] این است که ما پیشاپیش به تمامی اهداف نظامی خود دست پیدا کرده و حتی از آن‌ها فراتر رفته‌ایم، و بخش زیادی از مسیر دستیابی به یک توافق قطعی درباره‌ی «صلح» بلندمدت با ایران و «صلح» در خاورمیانه را طی نموده‌ایم.» همزمان با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل ترامپ، قانون‌گذاران دموکرات تهدیدهای رئیس‌جمهور آمریکا به نابودی تمامیت یک تمدن را «شکست اخلاقی» خوانده و آن را محکوم کردند.

همچنین پاپ لئوی چهاردهم نیز هشدار داد که حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی ناقض قوانین بین‌المللی است و اظهارات رئیس‌جمهور را «واقعاً غیرقابل‌قبول» توصیف کرد[۵]. اما در نهایت، ممکن است ترامپ به دلیل یک واقعیت ساده عقب‌نشینی کرده باشد: تشدید تنش می‌توانست خطر گرفتار شدن آمریکا در همان نوع «جنگ‌های ابدی»ای را به همراه داشته باشد که رؤسای‌جمهور قبل از ترامپ در آن‌ها گرفتار شده بودند؛ همان جنگ‌هایی که ترامپ وعده داده بود[۶] اگر رأی‌دهندگان دوباره او را به کاخ سفید بازگردانند، آمریکا را از آن‌ها دور نگه خواهد داشت.

«یک تمدن کامل امشب خواهد مرد، و هرگز قرار نیست دوباره احیا شود. من نمی‌خواهم این اتفاق بیفتد، اما احتمالاً خواهد افتاد. با این حال، اکنون که ما «تغییر رژیم کامل و مطلق» داشته‌ایم و ذهن‌های متفاوت، باهوش‌تر، و کم‌تر رادیکال [در ایران] غلبه پیدا کرده‌اند، شاید اتفاقی بتواند رخ دهد که به طرز انقلابی‌ای شگفت‌انگیز باشد؛ «چه کسی می‌داند؟» امشب خواهیم فهمید؛ یکی از مهم‌ترین لحظات در تاریخ طولانی و پیچیده‌ی جهان. ۴۷ سال اخاذی، فساد، و مرگ بالأخره پایان خواهد یافت. خداوند مردم گران‌قدر ایران را حفظ کند!» پیام عجیب «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، ساعاتی پیش از پایان به‌اصطلاح ضرب‌الاجلش برای باز شدن تنگه‌ی هرمز توسط ایران. این پیام که در شبکه‌ی اجتماعی «تروث‌سوشال» متعلق به خود ترامپ، منتشر شد و عملاً به معنای تهدید صریح به ارتکاب نسل‌کشی و جنایت جنگی بود، انتقادات زیادی را برانگیخت؛ تا جایی که حتی پاپ لئوی چهاردهم، رهبر کاتولیک‌های جهان، نیز چنین تهدیدی را کاملاً «غیرقابل‌قبول» توصیف کرد. (+)

کنترل تنگه‌ی هرمز؛ عملیاتی طولانی و پرهزینه

ترامپ در حالی به موفقیت‌های نظامی آمریکا و اسرائیل طی شش هفته جنگ بالید که به نظر می‌رسید اقداماتش بر پایه‌ی این فرضیه بوده‌اند که می‌تواند ایران را با بمباران به تسلیم وادارد [و جنگ را به‌سرعت پایان دهد]. از همان زمان ترور آیت‌الله علی خامنه‌ای طی اولین حملات جنگ[۷]، ترامپ ظاهراً این احتمال را نادیده گرفته بود که رهبری ایران ممکن است یک جنگ طولانی و خونین را انتخاب [و تحمل] کند.

جمهوری اسلامی در ۴۷ سال گذشته بارها نشان داده است که حتی وقتی به نظر آمریکا دارد بر خلاف منافع خودش عمل می‌کند، باز هم حاضر است روی مواضعش ایستادگی کند. رهبری ایران، هرچند آسیب‌دیده و از نظر نظامی تضعیف شده، اما نشان داد که اطمینان دارد می‌تواند ابرقدرت جهان را در یک درگیری پرهزینه و طولانی[۸] زمین‌گیر کند، حتی اگر نتواند ارتش قدرتمند آمریکا را شکست دهد.

«آیت‌الله سید علی خامنه‌ای» رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، ۲۱ فوریه‌ی ۲۰۱۷ (۳ اسفند ۱۳۹۵)، در تهران طی ششمین دوره‌ی «کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه‌ی فلسطین» سخنرانی می‌کند. این کنفرانس با حضور شخصیت‌ها و مقامات سیاسی بین‌المللی در تهران برگزار شد. (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› اعتراف مقامات آمریکایی-اسرائیلی: نتانیاهو درباره تغییر رژیم در ایران ترامپ را فریب داد

تحلیلگران دفاعی عمدتاً اتفاق‌نظر داشتند که ارتش آمریکا می‌تواند به‌سرعت کنترل تنگه‌ی هرمز[۹] (آب‌راه باریکی در خلیج فارس بین ایران و عمان که روزانه حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از آن عبور می‌کند) را به دست بگیرد. با این وجود، حفظ امنیت این آب‌راه مستلزم یک عملیات پرخطر و پرهزینه است که می‌تواند تعهدی چندین‌ساله برای آمریکا ایجاد کند. «بِن کانابل» مدیر اجرایی سازمان غیرانتفاعی «گروه تحقیقات نبرد» [که درباره‌ی تاریخ و روایات جنگ تحقیقات انجام می‌دهد]، می‌گوید تأمین امنیت این تنگه مستلزم آن است که ارتش آمریکا کنترل حدود ۶۰۰ کیلومتر از خاک ایران (از جزیره‌ی کیش در غرب تا بندرعباس در شرق) را در اختیار بگیرد تا مانع از شلیک موشک‌های ایران به کشتی‌های عبوری شود؛ مأموریتی که به گفته‌ی کانابل احتمالاً به سه لشکر پیاده‌نظام آمریکا، یعنی حدود ۳۰,۰۰۰ تا ۴۵,۰۰۰ نیرو نیاز دارد.

کانابل که افسر بازنشسته‌ی اطلاعات نیروی تفنگداران دریایی آمریکاست، اعتقاد دارد: «این یک عملیات نامحدود خواهد بود؛ یعنی باید آمادگی ۲۰ سال تداوم این عملیات را داشته باشید. ما فکر نمی‌کردیم ۲۰ سال در افغانستان بمانیم. فکر نمی‌کردیم مجبور شویم در ویتنام یا عراق آن‌قدر بمانیم که ماندیم.»

به گفته‌ی یک مقام منطقه‌ای، در مفاد آتش‌بس دو هفته‌ای آمده است که به هر دو کشور ایران و عمان اجازه داده می‌شود از کشتی‌هایی که از تنگه‌ی هرمز عبور و مرور می‌کنند، عوارض دریافت کنند.

این مقام گفت ایران از پول جمع‌آوری‌شده برای بازسازی استفاده خواهد کرد. هنوز مشخص نیست عمان از سهم خود برای چه منظوری استفاده می‌کند. تنگه‌ی هرمز در آب‌های سرزمینی عمان و ایران واقع شده است، اما جهان تا پیش از این، این مسیر را یک آب‌راه بین‌المللی تلقی می‌کرد و هیچ‌کس هرگز برای عبور از این آب‌راه عوارضی پرداخت نکرده است.

کریس مورفی، سناتور دموکرات و نماینده‌ی ایالت کنتیکت در مجلس سنا، پس از اعلام آتش‌بس گفت که ترامپ عملاً «کنترل» تنگه را به تهران واگذار کرده و یک «پیروزی تاریخ‌ساز» را تقدیم ایران کرده است. مورفی افزود: «سطح بی‌کفایتی [ترامپ]، هم خیره‌کننده و هم دل‌خراش است.»

نفت‌کش «شن‌لونگ سوئزمکس» با پرچم لیبریا و حامل نفت خام از مبدأ عربستان، ۱۲ مارس ۲۰۲۶، پس از عبور از تنگه‌ی هرمز، در بندر بمبئی در هند دیده می‌شود. ایران از زمانی که تصمیم به بستن تنگه‌ی هرمز گرفت تا پیش از برقراری آتش‌بس، نشان داد کنترل کامل بر این تنگه‌ی حیاتی را در دست دارد و می‌تواند عبور و مرور تمام کشتی‌ها در آن و بنابراین انتقال حدود یک‌پنجم از نفت تولیدی جهان و حمل‌ونقل حجم بالایی از کالاها را متوقف کند. برخی کارشناسان اکنون این تنگه را «سلاح هسته‌ای» جمهوری اسلامی توصیف می‌کنند. (+)

در همین‌باره بخوانید:

›› روایت نظرسنجی‌ها؛ اعزام نیروی زمینی به ایران ریاست‌جمهوری ترامپ را نابود می‌کند

الگوی تکراری: عقب‌نشینی ترامپ از خواسته‌های حداکثری‌اش

اعلام آتش‌بس پس از آن صورت گرفت که «شهباز شریف» نخست‌وزیر پاکستان، از ترامپ خواست ضرب‌الاجل خود را دو هفته تمدید کند تا دیپلماسی پیشرفت کند، و همزمان از ایران خواست تنگه‌ی هرمز را به مدت دو هفته باز کند. «دو هفته» به بازه‌ی زمانی مورد علاقه‌ی ترامپ برای خریدن وقت جهت تصمیم‌گیری‌های بزرگ تبدیل شده است.

تابستان گذشته، کاخ سفید اعلام کرد که رئیس‌جمهور آمریکا ظرف دو هفته درباره‌ی آغاز کارزار بمباران اولیه [جنگ تحمیلی دوم] علیه ایران تصمیم خواهد گرفت[۱۰]؛ اما خود ترامپ پیش از پایان آن موعد، دستور حملات هوایی را صادر کرد که به گفته‌ی او برنامه‌ی هسته‌ای ایران را «نابود[۱۱]» کردند.

ترامپ همچنین بارها از بازه‌های دو هفته‌ای برای تعیین ضرب‌الاجل‌هایی در جریان مذاکرات برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین[۱۲] استفاده کرده است که در نهایت به نتیجه‌ی خاصی منتهی نشده‌اند[۱۳].

وی حتی در دوره‌ی اول ریاست‌جمهوری‌اش نیز بارها ادعا می‌کرد که مسائل سیاستی بزرگ، مانند خدمات درمانی، را در چنین بازه‌ی زمانی‌ای حل خواهد کرد.

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، ۶ آوریل ۲۰۲۶، پس از گفت‌وگو با خبرنگاران در اتاق «نشست مطبوعاتی جیمز بریدی» در کاخ سفید در واشینگتن، جلسه را ترک می‌کند. ترامپ که خود را استاد چانه‌زنی و معامله می‌داند، عادت دارد تهدیدهای بزرگ کند و سپس از آن‌ها کوتاه بیاید. (+)

ترامپ طی ۱۵ ماه اول دوره‌ی دوم ریاست‌جمهوری‌اش بارها خواسته‌های حداکثری مطرح کرده و سپس از آن‌ها کوتاه آمده است[۱۴].

به عنوان نمونه، پس از آن‌که اعلام تعرفه‌های گسترده‌ی مدنظرش، موسوم به تعرفه‌های «روز آزادسازی[۱۵]» (که اولین بار در آوریل ۲۰۲۵ آن‌ها را اعلام کرده بود)، باعث آشفتگی در بازارهای مالی شد، از بسیاری از این تعرفه‌ها عقب‌نشینی کرد.

اما شاید چشم‌گیرترین نمونه‌ی این عقب‌نشینی‌ها در نشست ژانویه‌ی مجمع جهانی اقتصاد در داووس رخ داد؛ جایی که ترامپ اصرار داشت آمریکا باید کنترل گرینلند «شامل حق بهره‌برداری، سند قانونی، و مالکیت کامل[۱۶]» آن را در اختیار بگیرد، اما ناگهان تغییر مسیر داد و تهدید خود مبنی بر اعمال تعرفه‌های گسترده بر اروپا برای پیشبرد این خواسته‌اش را کنار گذاشت[۱۷].

بهانه‌ی عقب‌نشینی رئیس‌جمهور آمریکا در آن زمان این بود که ترامپ گفت با رئیس ناتو بر سر «چارچوب یک توافق آتی» درباره‌ی امنیت قطب شمال به توافق رسیده است؛ در حالی که آمریکا پیش از آن هم از اختیارات نظامی گسترده‌ای در گرینلند (که بخشی از پادشاهی دانمارک است) برخوردار بود.

در همین‌باره بخوانید:

›› سقوط ترامپ: از مذاکره با خود تا التماس آتش‌بس