کد خبر 855517
تاریخ انتشار: ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ - ۰۹:۳۱
میرزای شیرازی

۲۵ اردیبهشت سالروز صدور فتوای تاریخی میرزای شیرازی مرجع وقت شیعیان است که فرصت ۵۰ساله انگلستان برای سلطه بر صنعت توتون و تنباکوی ایران را از بین برد.

به گزارش مشرق، 25 اردیبهشت مصادف با سالروز لغو امتیاز تنباکو به‌واسطه فشار ناشی از فتوای میرزای  شیرازی مرجع وقت شیعیان جهان است.

دولت انگلیس در پی  سفر سوم ناصرالدین شاه  به اروپا در سال 1269 هجری شمسی که به‌تشویق وزیر مختار انگلیس در ایران، سر هنری درومند ولف انجام گرفته بود، فرصت مناسب را برای کسب امتیاز انحصار توتون و تنباکو به دست آورد و ماژور جرالد تالبوت از نزدیکان و مشاوران لرد سالیسبوری (نخست‌وزیر و وزیر خارجه انگلیس) را مأمور کرد تا زمینه انعقاد قرارداد انحصاری توتون و تنباکو با ایران را آماده کند.

بیشتر بخوانید:

 ناصرالدین شاه که برای تأمین هزینه سفرهای خود به اروپا با مشکلات مالی مواجه بود، پس از مراجعت از سفر اروپا به ایران قراردادی را با طرف انگلیسی  به امضا رساند که  براساس آن امتیاز تجارت توتون و تنباکو به‌مدت 50سال به ماژور جرالد تالبوت اعطا شد. مطابق با این قرارداد، شرکت رژی متعهد شده بود که به‌ازای انحصار خرید و فروش توتون و تنباکوی ایران به‌مدت پنجاه سال، سالانه مبلغ 15هزار لیره انگلیس به‌همراه یک‌چهارم سود خالص خود را به شاه بپردازد.

در سال 1269، روزنامه فارسی‌زبان اختر که در عثمانی (ترکیه کنونی) منتشر می‌شد، طی مصاحبه‌ای با تالبوت، تفاوت فاحش امتیاز دخانیات ایران را با امتیازی که کمپانی رژی از عثمانی گرفته بود، یادآور شد و با انتقادات گسترده از دولت، تبعات و پیامدهای قرارداد را برای مردم روشن ساخت. با توجه به این مطلب که توتون و تنباکو از مهمترین اقلام تجاری و صادراتی ایران بود و حدود 200هزار تن به کشت و خرید و فروش آن اشتغال داشتند، روز  15 اسفند سال 1269 تاجران توتون و تنباکو در حرم شاه عبدالعظیم بست نشستند و طی دادخواستی اعلام کردند به هیچ عنوان با شرکت رژی کنار نخواهند آمد.

نخستین اعتراض‌ها به‌رهبری روحانیت، توسط آیت‌الله سید علی‌اکبر فال‌اسیری داماد میرزای شیرازی و از علمای برجسته شیراز آغاز شد. علی‌رغم تمام خشونت‌های حکام، مقاومت مردمی ادامه یافت و قیام مردم شیراز به تبریز، مشهد، اصفهان، تهران و دیگر نقاط ایران گسترش یافت.

برخی علمای تأثیرگذار در به‌نتیجه‌رسیدن حکم تحریم تنباکو

در تبریز، مردم به‌رهبری آیت‌الله حاج میرزا جواد آقامجتهد تبریزی به مقابله با قرارداد برخاستند و ضمن کندن و پاره نمودن اعلامیه‌های کمپانی از روی دیوار، از پذیرفتن خارجیان نیز خودداری کردند. علمای اصفهان برای اولین بار در منطقه خود استعمال دخانیات و تنباکو را تحریم و کارکنان رژی را نجس اعلام کردند، بدین ترتیب تولیدکنندگان تنباکو، محصول خود را یا به‌آتش کشیدند یا بین فقرا تقسیم کردند و از معامله با کمپانی رژی خودداری ورزیدند.

در این ایام سید جمال‌الدین اسدآبادی نیز که به‌دعوت ناصرالدین‌شاه در تهران به‌سر می‌برد، به مخالفت علنی با امتیاز پرداخت و در پی صدور اعلامیه‌ای بر در مساجد، کاروانسراها و سفارتخانه‌ها با این مضمون که «به‌چه‌حقی خرید و فروش تنباکویی که خریدار و مصرف‌کننده آن ایرانی است به بیگانه واگذار شده است»، از ایران اخراج شد.

 آیت الله سید محمدحسن شیرازی معروف به میرزای شیرازی از همان ابتدا به‌واسطه نامه‌هایی که از علمای ایران دریافت می‌کرد و از طریق اخباری که آیت‌الله سید علی اکبر فال‌اسیری و آقامنیرالدین بروجردی اصفهانی به وی می‌رساندند، از این امتیاز مطلع شده بود، از این رو میرزا رضا، هم‌زمان با شروع ناآرامی در تبریز در 17 تیرماه 1270 هجری شمسی با ارسال تلگراف مفصلی به شاه، ضمن اشاره به مفاسد اجازه مداخله خارجی‌ها در ایران به اعطای امتیازات نیز توجه نمود و همه آن‌ها را منافی صریح قرآن، نوامیس الهیه و استقلال ایران خواند. شاه به تلگراف میرزا پاسخ نداد و برای توجیه اقدامات دولت و ذکر دلایل اعطای امتیاز و مشکلات ناشی از لغو آن، میرزا محمود خان مشیرالوزاره کارپرداز ایران در بغداد را نزد میرزای شیرازی در سامرا فرستاد.

در نهایت با مخالفت شاه با ملغی کردن امتیاز تنباکو، میرزا رضای شیرازی در فتوایی تاریخی، استعمال توتون و تنباکو را  در حکم محاربه با امام زمان علیه‌السلام اعلام کرد. "بسم‌الله الرحمن الرحیم، الیوم استعمال تنباکو و توتون بِأَیِ نحوٍ کان در حکم محاربه با امام زمان صلوات الله علیه است.

حکم تحریم توتون و تنباکو که منتسب به میرزای شیرازی است

بلافاصله پس از صدور فتوا، مأموران حکومت موظف شدند که از انتشار این حکم و آگاهی مردم نسبت به آن ممانعت به‌عمل آورند اما این اقدام حکومت نیز فایده‌ای نداشت و مردم از همه اصناف حتی اقلیت‌های مذهبی مبارزه سیاسی علیه این قرارداد را یک وظیفه شرعی و تکلیفی الهی دانستند و قلیان‌ها را شکسته و توتون و تنباکو را به‌آتش کشیدند. حرم‌سرای شاه نیز از استعمال دخانیات پرهیز کردند. انیس‌الدوله، سوگلی ناصرالدین‌شاه دستور جمع‌آوری قلیان‌ها را صادر کرد.

سرانجام ناصرالدین شاه در 16 دی 1270 در دستخطی به امین‌السلطان لغو کامل امتیاز را اعلام کرد تا وی به آگاهی علما و مردم برساند. ولی مخالفان آرام نگرفتند و عزل امین‌السلطان که از نظر آنان حامی امتیاز بود و لغو تمام قراردادهایی را که با خارجیان منعقد شده بود خواستار شدند، بدین ترتیب درنتیجه لغو امتیاز تنباکو، حکم تحریم تنباکو نیز پس از 55 روز از سوی علما لغو شد.

بی‌تردید نهضت تنباکو پیامدهای مهمی نظیر استبدادگریزی، مقابله با استیلای بیگانه، همگانی بودن نهضت و اتحاد گروه‌ها و اصناف مختلف را در پی داشت. در واقع جنبش تنباکو اولین مقاومت همگانی مردم ایران در برابر بیگانگان و استبداد شاهی بود که نقش بسزایی در پیروزی جنبش‌های مردمی بعدی به‌ویژه نهضت مشروطه  داشت.

منبع: تسنیم

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 7
  • در انتظار بررسی: 6
  • غیر قابل انتشار: 1
  • DE ۱۰:۰۸ - ۱۳۹۷/۰۲/۲۵
    28 0
    خدا رحمت کند روحانیت اصیل شیعه را .تفاوت فتوا با فتوا را بایستی در این دید.فتوای جدید از مرحوم فلانی دوران موشک تمام شده است اکنون بایتسی تابو ها را شکست و با امریکا( شیطان بزرگ این هم یک فتوا) وارد مذاکره شد ....و متعاقب آن کدخدا پرستان هم امامه بسر دارند. تارسخ صدر اسلام در حال تکرار شدن است.لذا در قرآن کریم حضرت حق جل جلاله ما را به مطالعه داستان و تاریخ اقوام مختلف و اعصار مختلف امر میفرماید.
  • seyed.... IR ۱۰:۵۲ - ۱۳۹۷/۰۲/۲۵
    21 0
    نقل است که پس از صدور فتوا و شکستن قلیانها بازخورد این فتوا را برای میرزا آوردند....ایشان سری تکان داده و گفتن "این قدرتی که بود که باید تا زمان ظهور مخفی می ماند!"...... این است قدرت روحانیت واقعی و قدرت واقعی روحانیت نه آنکه گوید ملت بروند و زیر پرچم استعمار آمریکا سینه بزنند!!!!!
    • IR ۱۲:۰۳ - ۱۳۹۷/۰۲/۲۵
      11 0
      این را بگوید که با با کشتن و دار اویختن امثال فضل الله نوری و طرد کردن امثال ستارخان باعث شد انگلیس ها تمام محصولات کشاورزی را بخرند وباعث قحطی برزگ ایران در سال 1298 شوند چون کسی نبود فتوا دهد
  • دانشجوی تاریخ IR ۱۱:۲۹ - ۱۳۹۷/۰۲/۲۵
    10 0
    خداوند آیت الله مجدد ( تجدید کننده دین) میرزای شیرازی را رحمت کند. این فتوا یک فتوای معمولی در رابطه با یک امتیاز نبود. این فتوا ملت ایران را ساخت. در واقع می توان نوشت از زمان این فتوا بود که مردم ایران وارد عصر ملت شدند. ملت یعنی یک گروه از مردم ساکن یک محدوده جغرافیایی که نسبت به سرنوشت خویش حساس باشند و احساس مسئولیت کنند. از زمان این فتوا بود که احساس مسئولیت اجتماعی در سطح ملی وارد ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران گردید. این که لوطی های شهر تهران جلوی کمپانی جمع شوند و فریاد بزنند که ما ابایی نداریم که شراب بخوریم و به خداوندی خدا قسم تا وقتی که میرزا فتوای استفاده از توتون و تنباکو را ندهد لب به قلیان نمی زنیم و همه قلیان های خودشان را جلوی کمپانی شکستند، نشان دهنده اوج اعتقاد توده های مردم ایران به حضرت ولی عصر ارواحنا له الفدا است. یا آن بازرگان شیرازی که تمامی 12 هزار کیلوگرم توتون و تنباکوی خویش را آتش زد و وقتی که به اون گفتند خوب اینها را نمی فروختی می گذاشتی تو انبار بعد که مصرف آن آزاد شد می فروختی، گفت که من با امام زمان معامله کردم... همه اینها بخشی از تاریخ معاصر و افتخارات ما است. به نظر بنده برای همین است که حضرت امام بارها در سخنرانی هایش از تعبیر کشور ما مملکت صاحب الزمان است استفاده کردند. کاری که پدران ما در تاریخ انجام دادند تاکنون برکاتش در کشور هست و انشاء الله تا ظهور آن حضرت در ایران باقی خواهد ماند. ای کاش سالروز صدور این فتوا تاریخی را به عنوان سالروز ملت ایران اسلامی در تقویم رسمی کشور ثبت نمایند.
  • دانشجوی تاریخ IR ۱۱:۲۹ - ۱۳۹۷/۰۲/۲۵
    7 0
    خداوند آیت الله مجدد ( تجدید کننده دین) میرزای شیرازی را رحمت کند. این فتوا یک فتوای معمولی در رابطه با یک امتیاز نبود. این فتوا ملت ایران را ساخت. در واقع می توان نوشت از زمان این فتوا بود که مردم ایران وارد عصر ملت شدند. ملت یعنی یک گروه از مردم ساکن یک محدوده جغرافیایی که نسبت به سرنوشت خویش حساس باشند و احساس مسئولیت کنند. از زمان این فتوا بود که احساس مسئولیت اجتماعی در سطح ملی وارد ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران گردید. این که لوطی های شهر تهران جلوی کمپانی جمع شوند و فریاد بزنند که ما ابایی نداریم که شراب بخوریم و به خداوندی خدا قسم تا وقتی که میرزا فتوای استفاده از توتون و تنباکو را ندهد لب به قلیان نمی زنیم و همه قلیان های خودشان را جلوی کمپانی شکستند، نشان دهنده اوج اعتقاد توده های مردم ایران به حضرت ولی عصر ارواحنا له الفدا است. یا آن بازرگان شیرازی که تمامی 12 هزار کیلوگرم توتون و تنباکوی خویش را آتش زد و وقتی که به اون گفتند خوب اینها را نمی فروختی می گذاشتی تو انبار بعد که مصرف آن آزاد شد می فروختی، گفت که من با امام زمان معامله کردم... همه اینها بخشی از تاریخ معاصر و افتخارات ما است. به نظر بنده برای همین است که حضرت امام بارها در سخنرانی هایش از تعبیر کشور ما مملکت صاحب الزمان است استفاده کردند. کاری که پدران ما در تاریخ انجام دادند تاکنون برکاتش در کشور هست و انشاء الله تا ظهور آن حضرت در ایران باقی خواهد ماند. ای کاش سالروز صدور این فتوا تاریخی را به عنوان سالروز ملت ایران اسلامی در تقویم رسمی کشور ثبت نمایند.
  • احمد IR ۱۱:۴۳ - ۱۳۹۷/۰۲/۲۵
    11 2
    حال فرزندان او چه راهی را برگزیده اند ؟ ایا راه آنها به پایان سلطه انگلیس منجر می شود یا ادامه سلطه؟
  • IR ۱۱:۴۹ - ۱۳۹۷/۰۲/۲۵
    5 0
    چند تا ازاین علما اگه مسائلی ک در کشور هست تحریم می کردند وضعمون اینجور بود متاسفانه بین علما نیز اختلاف زیاد هست

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس