به گزارش مشرق، هوجین تائو رئیس جمهور وقت چین در سال ۲۰۰۳ از این آسیبپذیری با عنوان «بحران مالاکا» یاد کرده و هشدار داد که ممکن است روزی قدرتهای بزرگ جهانی تصمیم بگیرند این تنگه را به روی چین ببندند. او گفت اغراق نیست اگر بگوییم هر کسی تنگه مالاکا را در اختیار داشته باشد میتواند مسیر تأمین انرژیِ چین را مسدود کند. از آن زمان تاکنون راهبرد نظامی چین بر نوسازی و گسترش مسیرهای تأمین نیازمندیهای چین از دریا و حفاظت از این مسیرها متمرکز شده است.
اقدامات چین در حوزه انرژی شامل این موارد است: افزایش تولید، افزایش بهرهوری، استفاده از سوختهای جایگزین، افزایش استفاده از خودروهای برقی، تنوعسازی واردات و انبار کردن ذخایر راهبردی انرژی.
اخیرا در رویداد جنگ در خاورمیانه تا حد زیادی از آسیبپذیریهای چین کاسته شده است زیرا چین قبلاً خود را برای درگیری در موضوع تایوان و بسته شدن احتمالی تنگه مالاکا آماده کرده بود. این کشور تا حد زیادی مانع از افزایش قیمت نفت شد و اجازه نداد سهم آسیا از نفت کم شود. تصمیمگیران چینی تقریباً بابت ایمنسازی خود در برابر بحرانها مطمئن شدهاند به طوری که پس از جنگ ایران تصمیم گرفتند بیشتر از گذشته در مورد راههای کاستن از آسیبپذیریهای خود در شرایط بحرانی تدبیر کنند. بقیه کشورها در آسیا و دیگر نقاط دنیا هم تقریباً از روشهای چینی برای کاستن از آسیبپذیریهای خود در بازار انرژی الگوبرداری کردند. مهمترین محورهای این الگوبرداری عبارت است از:
تولیدات داخلی: منابع طبیعی چین در حوزه زغال سنگ غنی ولی در مورد نفت فقیر است و میزان گاز در چین هم اندک است. در حالی که چین ۱۰ درصد از زغال سنگ مصرفی خود را وارد میکند ولی در مورد گاز و نفت به ترتیب ۴۰ و ۷۰ درصد از نیازمندیهای خود را وارد می کند. چین بمنظور کاستن از واردات، اقدام به افزایشِ تولید گاز در ناحیه «سیشوان» در جنوب غربی و «سین کیانگ»، «شانژی» و مغولستان داخلی در شمال کشور کرده است و همزمان کار اکتشاف نفت در دریای «بوهایی» و کاستن از تولیدات پتروشیمی را شروع کرده است. چین همزمان استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر آبی، بادی و خورشیدی را حتیالمقدور گسترش داده است و به منظور تضمین امنیت انرژی از زغال سنگ به عنوان سنگ بنای انرژی استفاده کرده است.
برقیسازی: چین سریعتر از دیگر کشورها اقدام به گسترش خودروهای برقی و دیگر خودروهایی کردهاست که با انرژیهای جدید کار میکنند. چنین اقداماتی باعث شده است تا روزانه حدود یک میلیون بشکه گازوئیل و دیزل صرفهجویی شود. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی انتظار میرود ناوگان حملونقل چین بیش از پیش برقی شود به طوری که تا سال ۲۰۳۵ تا ۴ برابر یعنی بیش از ۴ میلیون بشکه از سوختهای یاد شده در روز کنار گذاشته شود. بر اساس برنامهٔ ۱۵ ساله دولت قرار است تا پایان دهه جاری به تدریج از مصرف نفت و همچنین تقاضا برای مصرف گازوئیل و دیزل کاسته شود.
تنوعسازی: تصور بر این است که چین تا آیندهای قابل پیشبینی وابسته به واردات انرژی است بنابراین دولت چین از طریق برقراری روابط دوستانه با گستره وسیعی از صادرکنندگان به دنبال ایجاد تنوعسازی در مسیرهای تأمین انرژی برآمده است. تا پیش از شروع جنگ ایران، چین حدود ۶۰ درصد از نفت خام خود را از خاورمیانه وارد میکرد که این رقم به مراتب کمتر از سهم واردات ژاپن و دیگر کشورهای آسیایی از خاورمیانه است. ژاپن بیشتر از ۹۰ درصد وابسته به نفت خاورمیانه است. ۵۴ درصد از گاز وارداتی به چین از دریا وارد میشود و فقط ۱۷ درصد از گاز وارداتی چین از خاورمیانه تأمین میشود؛ گاز وارداتی چین غالباً از روسیه و استرالیا تأمین میشود.
تقریباً نیمی از گاز وارداتی به چین از طریق خط لوله زمینی از روسیه و آسیای مرکزی وارد میشود در نتیجه چین در حوزه گاز از بسته شدن مسیرهای دریایی ایمن شدهاست. چین سعی کرده است از طریق برقراری روابط دوستانه با عربستان، امارات، قطر، ایران و عراق (به منظور دستیابی به انرژی) حلقه دوستان خود را گسترش دهد در نتیجه تانکرهایی که متعلق به چین بودهاست اکثرا از پرچم چین استفاده کردهاند تا اجازه یافته اند از مسیرهای مسدود شده در خلیجفارس و دریای سرخ عبور کنند.
انبارسازی: چین دارای بیشترین و بزرگترین انبارهای نفت خام در دنیاست. تعداد و میزان دقیق این انبارها سرّی و محرمانه است. چین پیش از جنگ ایران روزانه یک میلیون بشکه نفت وارد میکرد یعنی بیشتر از ظرفیت پالایشگاهیاش؛ بنابراین بیشتر نفت وارداتی چین به انبارهای تجاری و ذخایر راهبردی اش اضافه میشده است. مجموع ذخایر نفتی چین بیشتر از یک میلیارد بشکه تخمین زده میشود که تا بیشتر از ۱۰۰ روز میتواند توقف کامل در واردات را تأمین کند. ژاپن و کره جنوبی هم تا پیش از جنگ ایران انبارهای بزرگ نفتی داشتند ولی انبارهای نفتی در دیگر کشورهای آسیایی به مراتب کمتر از انبارهای نفتی ۳ کشور پیشگفته است چنان که برخی کشورهای آسیایی تقریباً انباری ندارند.
طی جنگ اخیر در خلیجفارس، چین برای تأمین نیازهای سوختیاش از انبارهای خود برداشت کرده است. در ۶ ماه اول ۲۰۲۶ واردات نفت خام چین بیش از ۱.۳ میلیون بشکه در روز اُفت کرده، در حالی که ثبات تأمین سوخت تا حد زیادی حفظ شده است. بقیه کشورهای آسیایی در حال برنامهریزی برای افزایش قابل توجه ذخایر و انبارهای سوخت خود هستند تا در آینده بتوانند بر مشکلات ناشی از تأمین سوخت (در شرایط بحرانی) فائق آیند.
جنگ ایران ارزش تنوعسازی در زنجیرههای تأمین و ذخایر راهبردی انرژی را آشکار ساخت؛ درسهایی که چینیها طی ۲۰ سال گذشته فرا گرفته بودند اکنون بقیه آسیا این درسها را در فرآیندی سخت و عبرت آموز یاد گرفتند.
منبع: روزنامه فایننشال تایمز - ۱۶ اوت ۲۰۲۶
