به گزارش مشرق، از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
پایگاه تحلیلی کانورسیشن در گزارشی نوشت که جنگ ایران به همان «جنگ ابدی» تبدیل شده که دونالد ترامپ وعده اجتناب از آن را داده بود. این تحلیل استدلال میکند که برخلاف جنگهای افغانستان و عراق با اشغالگری طولانیمدت، رویارویی با ایران شکل جدیدی از «مناقشه منطقه خاکستری» را به وجود آورده که در آن، دیپلماسی صرفاً جنگ را «مدیریت» میکند، نه اینکه به آن پایان دهد. این چرخه تکراری از حملات هوایی، تحریمها، عملیات سایبری و سپس مذاکره، در واقع جدیدترین مرحله از یک تقابل راهبردی است که از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ ریشه میگیرد.
کانورسیشن با اشاره به فروپاشی سریع یادداشت تفاهم تصریح میکند که مشکل اصلی نه «سوءتفاهم»، بلکه ناسازگاری بنیادین اهداف راهبردی طرفین است. آمریکا همچنان بر محدودسازی برنامه هستهای و نفوذ منطقهای ایران پافشاری میکند، در حالی که جمهوری اسلامی ایران همین توانمندیها را برای امنیت و بازدارندگی خود حیاتی میداند. این تحلیل میافزاید که دامنه حملات از زیرساختهای صرفاً نظامی فراتر رفته و تأسیسات انرژی، آبشیرینکنها و پلها را هدف قرار داده است که پیامدهای مستقیمی برای زندگی غیرنظامیان دارد و پرسشهایی درباره نقض قوانین بشردوستانه بینالمللی ایجاد کرده است.
در پایان، این تحلیل هشدار میدهد که بزرگترین خطر، وقوع یک جنگ گسترده منطقهای نیست، بلکه «عادیسازی تدریجی یک مناقشه پایدار» است که بارها از تیتر اخبار محو میشود، اما به دلیل عدم ظهور شرایط سیاسی لازم برای صلح واقعی، به اشکال جدید بازمیگردد. این وضعیت، «وضعیت عادی جدیدی» برای سیاست خارجی آمریکا است.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) در تحلیلی هشدار داد که جنگ ایران و آمریکا وارد مرحله خطرناک جدیدی شده است. به نوشته این اندیشکده آمریکایی، موج تازه خشونتها که با حملات متقابل بر سر تنگه هرمز آغاز شد، اکنون از کنترل خارج شده و دامنه آن به زیرساختهای غیرنظامی، تأسیسات آبشیرینکن کویت، و اهدافی در عربستان سعودی و اردن گسترش یافته است. آمریکا نیز برای نخستین بار در ماههای اخیر شاهد کشته شدن نظامیان خود در اردن بود و با حمله به جزیره خارگ یا تأسیسات هستهای سری ایران ممکن است به دنبال تشدید بیشتر باشد.
این تحلیل همزمان به فروپاشی دیپلماتیک اشاره میکند: ترامپ در حاشیه نشست ناتو یادداشت تفاهم را «پایانیافته» خواند و رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز امضای او را «بیارزش و بیاعتبار» دانستند و تعهدات ایران ذیل توافق را به حالت تعلیق درآوردند. با این حال، سیاسآیاس تصریح میکند که هر دو طرف از جنگ تمامعیار پرهیز دارند و نشانههایی از تمایل به دیپلماسی دیده میشود: آزادی یک زن آمریکایی از ایران، خویشتنداری نسبی ترامپ در پاسخ به کشته شدن نظامیانش، و تلاشهای میانجیگرانه پاکستان و قطر.
این گزارش هشدار میدهد که تشدید بیشتر میتواند کل منطقه را به کام آتش بکشاند. ایران از انصارالله یمن خواسته تا برای بستن تنگه بابالمندب آماده شود و ممکن است به زیرساختهای انرژی جایگزین مانند بندر ینبع عربستان حمله کند. همچنین در صورت تشدید حملات ایران به زیرساختهای حیاتی کشورهای عربی، این کشورها ممکن است وارد یک رویارویی نظامی آشکار با ایران شوند. سیاسآیاس نتیجه میگیرد که پویایی خودتقویتکننده انتقامجویی، فرمولی برای تداوم جنگ است و راههای خروج فوری مبهم باقی ماندهاند.
رسانه های عربی
رأی الیوم در مقاله ای به بررسی تشدید رویارویی آمریکا و ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل پرداخت و نوشت: بحران از درگیریهای محدود فراتر رفته و به جنگی چندبعدی در حوزههای نظامی، اقتصادی، رسانهای و جنگ روایتها تبدیل شده است. نویسنده میگوید آمریکا، مراکز نظامی، پهپادی و زیرساختهای نفتی ایران را هدف قرار داده تا توان مالی و نظامی تهران را تضعیف کند. در مقابل، ایران با تهدید امنیت صادرات انرژی، حمله به پایگاههای آمریکا در منطقه و ادعای سرنگونی یک پهپاد آمریکایی، تلاش کرده هزینههای واشنگتن را افزایش دهد. مقاله همچنین به اختلافات در دولت آمریکا درباره نحوه مدیریت بحران و نیز تنشهای فزاینده میان دولت ترامپ و بنیامین نتانیاهو اشاره میکند. به باور نویسنده، نبود راهبرد روشن آمریکا میتواند این رویارویی را به جنگی فرسایشی تبدیل کند و در نهایت، همانند بسیاری از بحرانهای گذشته، پس از دورهای از فرسایش متقابل، طرفها ناگزیر به بازگشت به میز مذاکره شوند.
الشرق الاوسط در مقاله ای به دگرگونی سریع نظام جهانی و فرسایش نظم بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم میپردازد. نویسنده معتقد است که جنگهای پیدرپی، تروریسم، رقابت قدرتهای بزرگ و بحرانهای اقتصادی نشان دادهاند که دوران تکقطبی آمریکا به پایان رسیده و جهان به سمت نظمی چندقطبی حرکت میکند.
نویسنده معتقد است در این ساختار جدید، چین و روسیه در برابر غرب قرار گرفتهاند و کشورهای موسوم به «جنوب جهانی» و بهویژه خاورمیانه، به دلیل منابع، جمعیت و موقعیت راهبردی، نقشی تعیینکننده یافتهاند. همزمان، نهادهای بینالمللی مانند شورای امنیت، سازمان تجارت جهانی، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی کارآمدی گذشته را از دست دادهاند.
نویسنده تأکید میکند که غرب برای حفظ ثبات جهانی باید رویکردی واقعبینانهتر در پیش گیرد و بر اصولی مانند احترام به حاکمیت کشورها، اجرای قانون و پذیرش تنوع سیاسی و فرهنگی تکیه کند. در غیر این صورت، جهان با بیثباتی، جنگهای طولانی و رقابتهای فزاینده قدرتها روبهرو خواهد شد.
المیادین در مقاله ای نوشت که جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل، همچنان بر چهار مؤلفه اصلی قدرت خود تکیه دارد. نخست، وحدت و انسجام مردم ایران که بهعنوان مهمترین عامل قدرت ملی معرفی شده و به باور نویسنده، موجب ناکامی فشارهای نظامی، اقتصادی و امنیتی دشمنان میشود.
دوم، جایگاه ژئوپلیتیکی ایران و تسلط بر تنگه هرمز که امکان تأثیرگذاری بر امنیت انرژی جهان و افزایش هزینه هرگونه تقابل با ایران را فراهم میکند. سوم، توان موشکی ایران که در جریان جنگ، قابلیت تداوم حملات و ایجاد بازدارندگی در برابر آمریکا و متحدانش را نشان داد و هزینه هر اقدام نظامی را افزایش داد. چهارم، حضور متحدان منطقهای و محور مقاومت که بهعنوان عمق راهبردی ایران، توان گسترش دامنه درگیری و تقویت بازدارندگی را دارد.
نویسنده نتیجه میگیرد که با وجود خسارات جنگ، این چهار عنصر باعث شدهاند ایران همچنان جایگاه مؤثر خود را در معادلات منطقهای و بینالمللی حفظ کند و از عرصه تحولات کنار گذاشته نشود.
رسانه های چین و روسیه
روزنامه ایزوستیا روسیه در گزارشی نوشت که همزمان با تشدید درگیریهای نظامی میان ایران و آمریکا، روسیه آمادگی خود را برای میزبانی گفتوگوهای ایران با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس اعلام کرده است. الکساندر علیموف، معاون وزیر خارجه روسیه، گفت مسکو با تمامی میانجیهای فعال از جمله پاکستان، عربستان و ترکیه در تماس است و از هرگونه گفتوگوی ایران و کشورهای عربی حمایت میکند، هرچند قصد تحمیل نقش میانجی را ندارد.
این گزارش با اشاره به توقف و فروپاشی «تفاهمنامه اسلامآباد» میافزاید که ایران حملات خود به مواضع آمریکا در اردن، عراق و برای نخستین بار سوریه را گسترش داده و در مقابل، آمریکا نیز حملاتی علیه مراکز نظامی و زیرساختهای دفاعی ایران انجام داده است. همچنین واشنگتن به شهروندان خود درباره احتمال حملات ایران یا گروههای همپیمانش در سراسر جهان هشدار داده است.
ایزوستیا همچنین به گزارشهایی درباره احتمال موافقت آمریکا با غنیسازی مستقل اورانیوم توسط عربستان سعودی اشاره کرده و آن را عاملی برای پیچیدهتر شدن پرونده هستهای ایران دانسته است.
به نوشته این روزنامه، با وجود ادامه تماسهای دیپلماتیک، چشمانداز کاهش تنش در کوتاهمدت ضعیف است و کارشناسان انتظار دارند در هفتههای آینده درگیریها تشدید شود. در عین حال، نزدیک شدن به انتخابات کنگره آمریکا میتواند دولت ترامپ را در ماههای آینده به ازسرگیری مذاکرات سوق دهد.
این گزارش همچنین تأکید میکند که بسته ماندن تنگه هرمز و اختلال در صادرات نفت، نگرانی کشورهای منطقه و بازارهای جهانی انرژی را افزایش داده و بر اهمیت تلاشهای میانجیگرانه روسیه افزوده است.
وبسایت شبکه «سیجیتیان» چین در گزارشی نوشت که همزمان با تبادل حملات جدید میان ایران و آمریکا، تنشها در خاورمیانه وارد مرحله تازهای شده و انصارالله یمن نیز با اعلام محاصره دریایی عربستان در دریای سرخ، نگرانیها درباره امنیت منطقه و اختلال در جریان تجارت و انرژی جهانی را افزایش داده است.
در این گزارش آمده است که ارتش آمریکا روز دوشنبه دور جدیدی از حملات علیه ایران انجام داد و در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از اجرای عملیات چندمرحلهای علیه مواضع آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله بحرین و کویت خبر داد. کویت اعلام کرد شماری از موشکها و پهپادهای واردشده به حریم هوایی خود را رهگیری کرده و اردن نیز از انهدام سه موشک شلیکشده از سوی ایران خبر داد.سیجیتیان افزود که پنتاگون اعلام کرده از هفتم ژوئیه تاکنون نزدیک به ۱۰۰ نظامی آمریکایی در حملات منطقهای زخمی شدهاند، هرچند بیشتر آنها به خدمت بازگشتهاند. دونالد ترامپ نیز هشدار داده است در صورت کشته شدن نیروهای آمریکایی، واشنگتن پاسخ سختی خواهد داد و همزمان اعزام جنگندهها و تجهیزات نظامی بیشتر به منطقه در دست بررسی است.
این گزارش همچنین با اشاره به تلاشهای دیپلماتیک نوشت که تهران پیشنهاد میانجیها برای توقف ۱۰ روزه درگیریها و آغاز مذاکرات را دریافت کرده و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز از آمادگی واشنگتن برای حلوفصل دیپلماتیک بحران خبر داده است.
به نوشته سیجیتیان، انصارالله یمن نیز با اعلام محاصره دریایی عربستان، کشتیرانی مرتبط با این کشور در تنگه بابالمندب را هدف تهدید قرار داده است. ائتلاف تحت رهبری عربستان این اقدام را مغایر قوانین بینالمللی دانسته و بر حفاظت از کشتیهای تجاری در این آبراه راهبردی تأکید کرده است. این تحولات، نگرانیها درباره ثبات منطقه و امنیت مسیرهای انتقال انرژی را تشدید کرده است.
