به گزارش مشرق، کانال تلگرامی اندیشکده تهران نوشت:

از زمانی که ایالات متحده در ۱۷ ژوئن برای پایان دادن به جنگ با ایران یک یادداشت تفاهم امضا کرد، شمار عبور کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز افزایش یافت. چند روز پس از اعلام این توافق، سازمان بین‌المللی دریانوردی سازمان ملل از اجرای طرحی گسترده برای تخلیه صدها کشتی و هزاران دریانورد که در خلیج فارس گرفتار شده بودند خبر داد. با این حال، این تحولات مثبت به معنای بازگشت ــ چه فوری و چه تدریجی ــ به نظم سنتی کشتیرانی در تنگه هرمز نبود.

تنگه به وضعیت گذشته باز نخواهد گشت

تعداد عبور کشتی‌ها همچنان بسیار کمتر از سطح پیش از جنگ جریان داشت. مهم‌تر از آن، وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز و اطراف آن همچنان به دلیل تهدیدهای مداوم ایران و خطر مین‌های دریایی در مسیر سنتی، بی‌ثبات و پرمخاطره است. از زمانی که در آستانه امضای یادداشت تفاهم شدت درگیری‌ها کاهش یافت، برخی کشتی‌ها از دو مسیر جایگزین استفاده کرده‌اند: یکی در امتداد سواحل عمان و دیگری از داخل آب‌های ایران. اما سپس نیروهای ایرانی به یک کشتی حمله کردند و هشدار دادند که استفاده از مسیرهایی که مورد تأیید تهران نیست، ممنوع است.

اقدامات تهران نشان می‌دهد که ترتیبات سنتی حاکم بر تنگه هرمز عملاً فروپاشیده و نظام جدیدی در حال شکل‌گیری است که هدف آن تثبیت کنترل ایران بر این گذرگاه دریایی است. مگر آنکه شرایط به‌طور اساسی تغییر کند، این تحول احتمالاً موقتی نخواهد بود. بازگشت به نظم پیش از جنگ، مهم‌ترین اهرم فشار باقی‌مانده ایران را از میان خواهد برد.

نظام دو مسیره‌ای که اکنون در معرض تهدید است

همان‌گونه که اشاره شد، با کاهش تنش‌های نظامی، برخی کشتی‌ها دوباره از تنگه هرمز عبور کردند، اما عمدتاً از مسیرهای سنتی ورود و خروج استفاده نکردند؛ یعنی از طرح جداسازی ترافیک دریایی که دهه‌ها پیش توسط ایران و عمان پیشنهاد شد و در سال ۱۹۶۸ به تصویب سازمان بین‌المللی دریانوردی رسید.

مسیرهای قدیمی که از مرکز تنگه عبور می‌کنند، در حال حاضر ناامن هستند و احتمالاً در آینده نزدیک نیز همین وضعیت ادامه خواهد داشت، زیرا گزارش‌ها از وجود مین‌های دریایی در این منطقه حکایت دارند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که عملیات فعال مین‌روبی همچنان ادامه دارد. ابهام درباره این تهدید مین‌ها باعث خواهد شد کشتی‌ها همچنان از دو مسیر جدیدی که در دوران جنگ شکل گرفت استفاده کنند.

رقابت میان دو مسیر در تنگه

مسیر نخست از داخل آب‌های ایران عبور می‌کند و به «مسیر شمالی» معروف شده است. نهاد مدیریت آبراه خلیج فارش (PGSA) که در دوران جنگ توسط ایران ایجاد شد و تحت تحریم آمریکا قرار دارد، مختصات این مسیر را منتشر کرده و آن را «مسیر جدید و ایمن کشتیرانی» برای ورود و خروج از تنگه معرفی کرده است. مسیر دوم که «مسیر جنوبی» نامیده می‌شود، در امتداد سواحل عمان قرار دارد. چندین کشتی با راهنمایی ایالات متحده از این مسیر برای ورود و خروج از منطقه استفاده کرده‌اند.

داده‌های رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد که هر دو مسیر شمالی و جنوبی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. با این حال، هیچ‌یک از این دو مسیر جدید هنوز نتوانسته‌اند به حجم تردد مسیر سنتی برسند؛ مسیری که پیش از جنگ به طور متوسط روزانه حدود ۱۳۸ کشتی از آن عبور می‌کرد. با توجه به اینکه بازگشت به مسیر سنتی در آینده نزدیک امکان‌پذیر نیست، احتمالاً رفتارهای تهاجمی ایران ادامه خواهد یافت.

ایران دریافته است که کنترل تردد کشتی‌ها در یکی از مهم‌ترین آبراه‌های بین‌المللی چه میزان قدرت و نفوذ به آن می‌دهد. حتی پیش از جنگ نیز تهران بارها توانایی خود را در آزار، توقیف یا حمله به کشتی‌های تجاری در خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای عمان و حتی دریای عرب نشان داده بود. با توجه به این سابقه و تأثیر آن بر تجارت دریایی، به احتمال زیاد تهران در مذاکرات آینده نیز از اهرم تنگه هرمز برای تثبیت نظم جدید دریانوردی استفاده خواهد کرد.

ایالات متحده و شرکای منطقه‌ای‌اش باید با اتخاذ سیاست‌های جدید مانع از انحصار ایران در مدیریت عبور و مرور دریایی در تنگه هرمز شوند. در اولویت نخست، لازم است دستورالعمل‌های روشن و هماهنگی برای حفظ ایمنی کشتی‌ها و مقابله با تهدیدهای ایران ارائه شود. همچنین، شناسایی و پاکسازی مین‌های دریایی باید هرچه سریع‌تر انجام گیرد، زیرا تداوم این تهدید بازگشت به مسیر سنتی کشتیرانی را به تأخیر انداخته و به ایران امکان می‌دهد نظم دریایی مطلوب خود را تثبیت کند.



*بازنشر مطالب شبکه‌های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه‌ها منتشر می‌شود.