به گزارش مشرق، «هلیا» به همراه پنج تولهاش در پناهگاه حیاتوحش میاندشت، مشاهده شده؛ گونهای که سالهاست در فهرست در معرض خطر انقراض قرار دارد و هر نشانهای از زادآوری موفق آن، اهمیتی فراتر از یک خبر معمولی دارد.
بر اساس اعلام ادارهکل حفاظت محیطزیست خراسان شمالی، غروب روز سهشنبه ۱۵ اردیبهشتماه ۱۴۰۵، مأموران حفاظتی منطقه «پل ابریشم» در جریان پایشهای میدانی و کنترل خروج دام از محدوده پناهگاه، موفق به مشاهده و تصویربرداری از یک خانواده ششتایی یوزپلنگ آسیایی شدند. این گروه شامل یک ماده یوز بالغ موسوم به «هلیا» و پنج توله اوست که در مرزهای پناهگاه حیاتوحش میاندشت در حال تحرک و تغذیه دیده شدند.
این مشاهده از چند منظر اهمیت دارد. نخست آنکه ثبت حضور همزمان یک ماده یوز با پنج توله در سن رشد، نشاندهنده موفقیت نسبی در زادآوری و بقای تولهها در یکی از مهمترین زیستگاههای این گونه در کشور است. دوم آنکه ادامه حضور این خانواده در محدودهای مشخص، میتواند بیانگر وجود شرایط زیستگاهی مناسب از جمله امنیت نسبی و دسترسی به منابع غذایی باشد.
پناهگاه حیاتوحش میاندشت در شهرستان جاجرم، یکی از زیستگاههای شناختهشده یوزپلنگ آسیایی در ایران به شمار میرود؛ گونهای که جمعیت آن در دهههای اخیر به شدت کاهش یافته و اکنون ایران به عنوان آخرین پناهگاه طبیعی آن در جهان شناخته میشود. به همین دلیل، هرگونه نشانه از افزایش یا تثبیت جمعیت این گونه، در سطح ملی و حتی بینالمللی مورد توجه قرار میگیرد.
در این میان، یکی از نکات کلیدی در گزارش منتشرشده، اشاره به «پویایی منطقه» و «وضعیت مناسب طعمه» است. یوزپلنگ آسیایی برای بقا به زیستگاههای باز، امن و دارای جمعیت کافی از طعمههایی مانند آهو و جبیر نیاز دارد. کاهش جمعیت طعمهها در بسیاری از مناطق، یکی از عوامل اصلی افت جمعیت یوزها در سالهای گذشته بوده است. حال، مشاهده خانوادهای از یوزها که توانستهاند تا این مرحله از رشد تولهها را پشت سر بگذارند، میتواند نشانهای از بهبود نسبی زنجیره غذایی در این منطقه باشد.
از سوی دیگر، نقش مدیریت انسانی و اقدامات حفاظتی نیز در این موفقیت قابل چشمپوشی نیست. اجرای طرحهای کنترل ورود و خروج دام، کاهش تعارض میان دامداران و حیاتوحش، و حضور مستمر محیطبانان در منطقه، از جمله اقداماتی است که به گفته مسئولان، در سالهای اخیر با جدیت بیشتری دنبال شده است. حضور دام در زیستگاههای یوز، علاوه بر رقابت با گونههای طعمه، میتواند به افزایش تعارض و حتی تهدید مستقیم برای این گونه منجر شود.
در همین رابطه، یک کارشناس حیاتوحش با اشاره به اهمیت این رویداد، معتقد است که «مشاهده پنج توله همراه با یک ماده بالغ، اگرچه خبر بسیار امیدوارکنندهای است، اما نباید باعث ایجاد تصور ثبات کامل در وضعیت یوزپلنگ آسیایی شود.» به گفته او، نرخ بالای تلفات تولهها در سالهای نخست زندگی، همچنان یکی از چالشهای اصلی در مسیر احیای این گونه است و بسیاری از تولهها پیش از رسیدن به بلوغ، به دلایل مختلف از جمله کمبود غذا، بیماری، شکار غیرمجاز یا تصادفات جادهای از بین میروند.
این کارشناس همچنین تأکید میکند که «تداوم چنین روندی نیازمند حفاظت یکپارچه از زیستگاه است؛ به این معنا که تنها حضور محیطبانان کافی نیست، بلکه باید برنامههای بلندمدت برای مدیریت منابع آب، کنترل توسعه زیرساختها، و مشارکت جوامع محلی نیز بهطور همزمان اجرا شود».
در سالهای اخیر، پروژههای مختلفی برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در ایران اجرا شده که برخی از آنها با همکاری نهادهای بینالمللی همراه بوده است. با این حال، چالشهایی مانند کمبود منابع مالی، گستردگی زیستگاهها و فشارهای انسانی، همچنان بر سر راه این تلاشها قرار دارد.
