ماهواره

بحث منظومه‌های ماهواره‌ای در مدار زمین یکی از برنامه‌های مهم کشورهای دارای صنعت پیشرفته فضایی است که رسیدن به آن، یک جهش بزرگ در توان علمی و صنعتی جمهوری اسلامی ایران نیز محسوب می‌شود.

به گزارش سرویس دفاع و امنیت مشرق، ارسال ماهواره به فضا یکی از مراحل مهم پیشبرد برنامه فضایی هر کشور یا هر شرکت به حساب می آید و صد البته، ماهواره مورد نظر می توان در طیف گسترده ای از ماموریت های نظامی و غیر نظامی به کار گرفته شود. یکی از مسائل مهم در خصوص ماهواره ها و عملکرد آنها، بحث مدار و ارتفاعی است که یک ماهواره در آن قرار می گیرد. در جهان امروز، مدار ارتفاع پایین زمین موسوم به مدار LEO مقصد عمده ماهواره ها به حساب می آید و بسیاری از پرتابه ها از کره زمین، در این مدار قرار می گیرند. حضور داشتن در ارتفاع پایین دارای معایب و مزایای مخصوص به خود است که در ادامه به آن اشاره می کنیم.

البته بحث اصلی، برنامه ریزی و هدف گذاری جمهوری اسلامی ایران در حوزه فضایی برای رسیدن به هدف مهم منظومه سازی یا صورت فلکی از ماهواره ها در مدار زمین است، لذا در ابتدا یک اشاره کوتاه به مدارهای اصلی اطراف زمین خواهیم داشت.

بیشتر بخوانید:

ایران با «ماهواره‌بر ذوالجناح» آماده تست منظومه‌سازی ماهواره‌ها شد/ جزییات آزمایش موفق قدرتمندترین موتور سوخت جامد کشور +عکس

شاهکار اطلاعاتی سپاه با پرتاب غافلگیرانه یک چشم استراتژیک/ ویژگی‌های فنی اولین ماهواره‌بر سه مرحله‌ای ایران را بهتر بشناسید +عکس و فیلم

مدارهای زمین به سه دسته کلی مدار پایینی زمین یا لئو (LEO: Low Earth Orbit)، مدار میانی یا مئو (MEO: Medium Earth Orbit) و مدار زمین آهنگ یا ژئو (Geosynchronous Orbit) تقسیم می‌شوند. البته مداری نیز تحت عنوان مدار بیضوی بالا با نام هئو ( HEO: Highly Elliptical Orbit ) نیز وجود دارد که ارتفاع نقطه اوج آنها بسیار بالا است و ویژگی آنها این است که ماهواره در این مدار مدت زمان طولانی را در آسمان منطقه مورد نظر طی می‌کند.

ماهواره های مدار لئو در فاصله نسبتا کمی از سطح زمین قرار دارند و بیشترین ارتفاع این نوع ماهواره‌ها از سطح زمین بین۲۰۰ تا ۱۵۰۰ الی ۲۰۰۰ کیلومتر از سطح زمین است و زمان یک دور چرخش ماهواره‌ هایی که در این مدار قرار دارند به دور زمین، حدود ۹۰ دقیقه است. در این مدار معمولا ماهواره‌های سنجشی، هواشناسی و برخی ماهواره‌های جاسوسی قرار دارند. مدار میانی یا مئو نیز فاصله میان مدار لئو (۲۰۰۰ کیلومتر) و مدار ژئو (۳۶۰۰۰ کیلومتر) از سطح زمین را پوشش می‌دهد که اغلب ماهواره‌ های سامانه‌های موقعیت‌یاب در جهان در این مدار قرار دارند.

چشم جهان‌نمای ایران با «منظومه‌سازی ماهواره‌ها» روشن می‌شود/ تشکیل اولین صورت فلکی ماهواره‌ای بومی با ترکیب «نور و ذوالجناح»

نمایه ای از وضعیت مدارهای مختلف دور زمین

اما مهمترین مدار که دستیابی به آن نیازمند دانش و توان فنی کشورهای صاحب چرخه فضایی است، مدار ژئو یا مدار زمین آهنگ یا ژئوسنکرون است. این مدار در فاصله ۳۶ هزار کیلومتری از سطح زمین و زاویه صفر درجه نسبت به خط استوا قرار دارد که اگر جسمی مانند ماهواره در این مدار قرار بگیرد، سرعت چرخش آن به دور زمین با سرعت چرخش زمین برابر خواهد بود، یعنی ماهواره نیز سرعتی معادل سرعت زمین خواهد داشت و هر دور مداری آن معادل ۲۴ ساعت خواهد بود. از جمله مزیت‌های قرار گرفتن ماهواره در این مدار این است که ماهواره همواره در یک نقطه مشخص در آسمان قرار دارد و برای دریافت سیگنال از ماهواره نیازی به ایستگاه‌های گیرنده سیار وجود نخواهد داشت.

در حال حاضر کشورهای روسیه، آمریکا، اروپا، چین، ژاپن، هند، ایران، کره شمالی، کره جنوبی و رژیم اشغالگر قدس توان پرتاب ماهواره به مدار لئو را دارند که از میان این کشورها نیز روسیه، آمریکا، اروپا، چین، ژاپن و هند قادر به پرتاب ماهواره به مدارهای مئو ژئو هستند. اگر بخواهیم به نمونه های معروف مستقر در مدارهای GEO و MEO اشاره کنیم می توانیم ماهواره های ارتباط استراتژیک سری WGS  متعلق به آمریکا در ارتفاع تقریبا ۳۶۰۰۰ کیلومتر و ماهواره های سیستم مکان یابی GPS در مدار MEO و ارتفاع حدودی ۲۰,۲۰۰ کیلومتری اشاره کرد.

همان طور که در بالا نیز اشاره شد مدار LEO به ارتفاع تا بیست هزار کیلومتری گفته می شود و در حال حاضر بیشترین تعداد ماهواره های موجود در مدار زمین نیز در این مدار قرار دارند. با توجه به ارتفاع کم تر می توان محموله های سنگین تری را نیز با قدرت کمتری در این فضا وارد مدار زمین کرد. این به مسئله بحث هزینه به عنوان یکی از چالش های مهم در حوزه پرتاب های فضایی را کاهش می دهد.

مشکل مدار LEO البته از طرف دیگر این است که به دلیل فاصله کم تر تا سطح زمین، سطح پوشش توسط هر ماهواره کاهش پیدا خواهد کرد و در نتیجه یا با کاهش سطح پوشش رو به رو خواهیم بود یا نیاز است که تعداد ماهواره ها بیشتر شود. در این جا بحث منظومه سازی ماهواره ای پیش می آید. البته منظومه های مداری را می توان در هر کدام از مدارهای زمین به کار برد و به غیر از مدار LEO در مدارهای دیگر هم منظومه های ماهواره ای در حال حاضر حضور دارند.

منظومه های ماهواره ای چیست و به چه کاری می آید؟

همان طور که از اسم آن مشخص است، منظومه ماهواره ای به مجموعه ای از ماهواره هایی گفته می شود که در یک مدار مشخص قرار گرفته و برای انجام یک یا چند ماموریت به کار می روند. اگر بخواهیم در حال حاضر به نمونه های معروفی از منظومه های ماهواره ای اشاره کنیم می توانیم به مجموعه ماهواره های خدمات اینترنتی استارلینک، سامانه های مکان یابی موقعیت یابی جی پی اس، بایدو یا گلوناس یا مجموعه ارتباطی TDRSS مخصوص سازمان ناسا اشاره کرد. از طرح های جدید در این حوزه می توان به طرح موسوم به Blackjack توسط سازمان دارپا در وزارت دفاع آمریکا اشاره کرد که قرار است ماهواره های شناسایی کوچک تر و ارزان تر نسبت به مدل های قبلی را در تعداد بالا به مدار زمین ارسال کند.

چشم جهان‌نمای ایران با «منظومه‌سازی ماهواره‌ها» روشن می‌شود/ تشکیل اولین صورت فلکی ماهواره‌ای بومی با ترکیب «نور و ذوالجناح»

نمایه گرافیکی از یک ماهواره استارلینک که توسط شرکت اسپیس ایکس به فضا ارسال شده است

چشم جهان‌نمای ایران با «منظومه‌سازی ماهواره‌ها» روشن می‌شود/ تشکیل اولین صورت فلکی ماهواره‌ای بومی با ترکیب «نور و ذوالجناح»

نمایه ای گرافیکی برای آشنایی با مفهوم منظومه های ماهواره ای

همان طور که قبلا هم اشاره شد به طور کلی مدار LEO میزبان بیشترین تعداد ماهواره ها در جهان بوده و در حال حاضر حجم زیادی از ماهواره های در قالب منظومه ای نیز در همین مدار قرار دارند. در این میان توسعه چند فناوری جدید باعث شده تا بحث توسعه منظومه های ماهواره ای، خصوصا در مدار LEO گزینه ای جذاب تر شده است.

یک بحث، توسعه میکرو ماهواره هاست که به لطف پیشرفت در حوزه هایی مثل الکترونیک و اپتیک می توانند کارهای ماهواره های  بزرگتر را نیز در یک اندازه و وزن کم تر انجام دهند. نکته بعدی مربوط به توسعه راکت های پر قدرت تر و آغاز رقابت در بحث راکت هایی با قابلیت بازیافت است که شدیدا باعث کاهش هزینه پرتاب های ماهواره ای شده. یک شرکت خدمات دهنده می تواند با یک راکت سنگین یک بار مصرف یا چند پرتاب با یک راکت چند بار مصرف تعداد قابل توجهی از ماهواره های کوچک را در مدار زمین قرار داده و با هزینه کمتر پوشش مورد نظر ماهواره ای خود را ایجاد کند.

از مزایای این کلاس از ماهواره های کوچک و داشتن منظومه های ماهواره ای خصوصا در بحث نظامی این است که در بحث مقابله کار دشمن بسیار سخت خواهد بود. اگر دشمن به سمت بحث مقابله نرم و بحث هایی مثل استفاده از اخلال گرها برود حجم زیاد ماهواره ها که از زوایای مختلفی یک منطقه را پوشش می دهند کار را برای دشمن سخت خواهد کرد. در عین حال اگر بخواهیم وارد بحث برخورد سخت و برای نمونه استفاده از موشک های ضد ماهواره نیز بشویم اولا شناسایی و رهگیری این ماهواره ها سخت تر بوده و در عین حال به دلیل وجود ماهواره های بیشتر در مدار در صورت از دست رفتن یک یا چند ماهواره کلیه خدمات مورد نظر قطع نشده و سایر ماهواره ها تا حدی توان پوشش وظیفه پلفترم های از دست رفته را خواهند داشت. در عین حال درگیری با حجم بیشتر از ماهواره ها برای دشمن امری گران تر خواهد بود چرا که هزینه موشک های ماهواره بر نیز بالاست.

ایران و منظومه سازی ماهواره ای

بر اساس صحبت های سیداحمد حسینی سخنگوی گروه فضایی وزارت دفاع در برنامه ثریا که مدتی قبل از شبکه اول سیما پخش شد، بحث منظومه سازی یکی از برنامه های آینده فضایی کشور ماست. نگاهی به برخی از اصطلاحا کدهای خبری که اخیرا در این بخش داده شده نیز می تواند برای فهم این مسئله و اهمیت آن کمک کننده باشد. در اردیبهشت ماه سال جاری سپاه با پرتاب ماهواره تصویربرداری نور به وسیله ماهواره بر قاصد به مدار ۴۲۵ کیلومتری زمین موفق شد تا اولین ماهواره نظامی ایران را در مدار قرار دهد. بر اساس اعلام سخنگوی گروه فضایی وزارت دفاع، با ماهواره بر ذوالجناح که اخیرا آزمایش شده می توان ۱۰ ماهواره نور را در یک پرتاب به فضا ارسال کرد.

چشم جهان‌نمای ایران با «منظومه‌سازی ماهواره‌ها» روشن می‌شود/ تشکیل اولین صورت فلکی ماهواره‌ای بومی با ترکیب «نور و ذوالجناح»

پرتاب ماهواره نور به فضا

با رصد اخبر مربوط به تولید ماهواره در کشور، به خوبی مشخص می شود توسعه ماهواره های کوچک یا همان کیوب ست ها در کنار ماهواره های بزرگ ایرانی، جریان داشته و در عین حال ماهواره‌بر های قدرتمند تر نیز وارد کار شده اند. تصور کنیم با پرتاب دو یا سه ماهواره بر ذوالجناح می توان بین ۲۰ تا ۳۰ ماهواره شناسایی را به صورت همزمان در مدار زمین قرار داد. در این شرایط وضعیت رصد از نقاط مختلف زمین به صورت لحظه ای بسیار ارتقاء یافته و می توان گفت که با رسیدن به مرحله تشکیل منظومه ماهواره های شناسایی مثل سری نور، چشم جمهوری اسلامی ایران به صورت زنده و همزمان در تمامی نقاط جهان باز خواهد شد؛ انشاء الله.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

نظرات

  • انتشار یافته: 32
  • در انتظار بررسی: 1
  • غیر قابل انتشار: 20
  • IR ۰۷:۱۶ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    74 7
    با سلام استکبار تهدید جدی و بالفعل برای همه وجوه حیات و حیثیات زندگی بشر است و هیچ کس از شر این پدیده نکبتذبار در امان نیست. این دشمن خبیث مسلح و مجهز است. برای مقابله با این پدیده بایستی قوی شویم و در همه سطوح درگیری خود را تجهیز و مسلح نمائیم تا در این صورت بازدارندگی و سپس سرکوب این دشمن خبیث به اذن معبود فراهم گردد. نیروهای مسلح پرچم دار این تحول عظیم و چند لایه اند. خدایا توفیقات روزافرونت را نصیب لشکر رحمن بفرما.
  • IR ۰۷:۵۲ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    105 4
    انشاالله علم اگر در ثریا باشد مردانی از سرزمین‌پارس بدان دست خواهند یافت.
    • IR ۱۲:۱۵ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      6 68
      با این نژادپرستی و جعل و توهم به هیچ جا نمیرسین. تاکید میکنم هیچ جا و هیچ جا
    • پاپک آذری iran IR ۱۴:۵۰ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      39 3
      جهت اطلاع قومگرایان قبیله پرستان بی خرد ! این سخن و فرموده پیامبر اسلام حضرت محمد مصطفی (ص) که فرمودند : اگر علم در ثریا باشد باز هم مردانی از سرزمین پارس ( ایران) به آن دست خواهند یافت ! پاینده ایران
    • کاتب IR ۱۵:۱۱ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      35 4
      جناب ناشناس ، این حرف منتسب به پیامبر هست، کجا از نژاد پرستی حرفی زده، علم در ثریا باشد مردان پارسی بدان دست میابند، بقیه هم تکون بدن دست بیابند
    • IR ۱۸:۳۳ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      9 2
      سلام/منظور از سرزمین پارس در زمان پیامبر همون ایران کنونی است زیرا در زمان پیامبر اکرم چیزی بنام ایران وجود نداشته و به سرزمین ما پارس گفته میشده.البته لازم به یاداوریه که بحث قومی و نژادی تقریبا بحثی بی معناست از آنجا که قوم ها مخلوط شدن و در هم آمیخته شدن و اینکه باعث تفرقه و عقب گرد کشور میشود... خلاصه که خیلی خودتونو درگیر این چیزا نکنید مهم اینه که ما هممون ایرانی هستیم و دین همگی اسلام
    • IE ۲۰:۱۶ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      11 4
      ناشناس 12:15 شما غصه نخور ترکیه هم میخواهد یک منظومه *** ای در آنتالیا و استانبول بسازد.
  • مصطفی IR ۰۸:۱۴ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    43 11
    امید وارم مایه چشم روشنی بشه . امیدوارم خوب کار کنه و برای سلامتی کسانی که در این راه ارزشمند تلاش کردن دعا می کنم . خدا حفظتون کنه . بعد از این همه وقت چشممون رو روشن کردید. دمتون گرم
  • کارشناس ارشد هوافضا IR ۰۸:۳۷ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    43 3
    به نظر میرسه که ان شاالله در آینده نزدیک دو ماهواره بر قاصد و ذوالجناح به قبلیت های بالاتری دسترسی پیدا میکنند، اما نباید از این نکته غافل شد که ما باید در زمینه ایجاد یک منظومه ماهواره ای طی یک برنامه ریزی جامع و سریع، بخش اعظم نیازمندی های کشور رو در اون بگنجانیم. یعنی یک بار هزینه شود نه چند بار! باری مثال مثال منظومه ماهواره ای ایرانی باید قابلیت های زیر را داشته باشد: 1-ارتباطی ( اینترنت و ..) 2-تصویربرداری 3-دنبال کردن اهداف سیار زمینی مثل خودروها و ... 4-هواشناسی 5-علمی و ....
  • کارشناس ارشد هوافضا IR ۰۸:۴۱ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    26 2
    باید سریعتر طراحی منظومه ماهواره ای را شروع کنیم، زیرا چالش های زیادی دارد و نیازمند زمان. منظومه ای شامل: اینترنت، تصویربرداری، هواشناسی، علمی و ....
  • IR ۰۹:۰۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    15 39
    صد وعده خوبان یکی وفا نکند..مشرق جان کاشکی راست بود
    • Artin IR ۱۰:۱۸ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      24 5
      به کوری چشم دشمنان و خودتحقیر ها همه ی این موفقیت ها حقیقته و نشون دهنده توانایی بالای جوانان این سرزمین اهورایی.
    • Artin IR ۱۰:۵۴ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      20 9
      به کوری چشم دشمنان و خودتحقیر ها همه ی این موفقیت ها حقیقته و نشون دهنده توانایی بالای جوانان این سرزمین اهورایی.
    • IR ۱۱:۲۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      20 9
      تو فک کن راست نیست.قبل تو هم عده ای فک میکردن ی چی دیگه راست نیست اما یهو ۱۲۰ نفره ضربه مغزی شدن.تجهیزاتشونم شخم زده شد
  • IR ۰۹:۱۲ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    26 11
    احسنت دست مریزاد
  • IR ۰۹:۲۲ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    23 7
    هزارآفرین دست مریزاد خداقوت مردان ایرانم خداحفظتون کنه که مایع افتخار ایران و ایرانی هستید
  • IR ۰۹:۲۸ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    17 5
    خیلی خوب بود. ممنون
  • NL ۱۰:۳۷ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    18 9
    احسنتم
  • IR ۱۰:۴۴ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    17 6
    عالی بود . زنده باد ایران
  • IR ۱۰:۴۵ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    19 2
    شاید هم قرار داده باشیم کی میدونه.
  • IR ۱۱:۳۰ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    17 11
    دمتون گرم
  • fred IR ۱۱:۳۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    1 3
    خیلی عالی و خوبه و مطمئناً دوستان باهوش و نابغه ایرانی با ساختن و قرار دادن ماهواره های کوچیک با کارایی بیشتر و هزینه بسیار کمتر دوباره به جهانیان نشان خواهند داد که نبوغ ایرانی یعنی چی
  • محمد IR ۱۱:۵۸ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    15 7
    اسپیس ایکس ک یک شرکت خصوصیه پشت سرهم تست و پرتاب داره و سازمان فضایی ما ک ی نهاد دولتیه سالی ی بار ب زور آزمایش داره. بعد میگن با آمریکا داریم رقابت میکنیم.
    • IR ۱۳:۵۷ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      12 7
      آمریکا اینقدر تحریم است؟
    • IR ۱۴:۵۶ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
      7 5
      پروفسور آمریکا بزرگترین اقتصاد جهان در واقع تمام جهان رو غارت و چپاول می‌کنند ، و تحریم هم نیستند ! آیا میدانستی کلا آمریکا و غرب علم و تکنولوژی رو در انحصار خودشون گرفتند و اجازه دسترسی هیچ کشوری به این تکنولوژی های و فناوری های حساس رو نمی‌دهند.؟ و ما با همت و پشتکار فراوان با وجود تحریم های ناجوانمردانه به چنین دستاوردهایی رسیدیم ! چرا شما نمی روید همان آمریکا قبله گاهتون زیست و زندگی کنید ؟ این خبر باعث خوشحالی و امیدواری هر ایرانی آگاه و آزاده و میهن پرستی است یک سوال آیا شما ایرانی هستی؟ یا فارسی نویس بیگانه ! پاینده ایران
  • IR ۱۲:۵۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    3 11
    درودبرجوانان غیور و پرتلاش وباایمان سرزمین عزیزم ایران اسلامی
  • IR ۱۳:۲۶ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    1 6
    آیا ایران ماهوارهای تلفزیونی هم درفضا دارد
  • IR ۱۳:۵۸ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    2 6
    امسال قرار بود دوتا دیگه بفرستن پس چی شد
  • IR ۱۴:۱۹ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    4 6
    عالی عالی ایول
  • mahdivalipor IR ۱۴:۳۸ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    4 4
    در خصوص هوافضا باید بیشتر کار تلاش و گام های زیادی برداریم با جهش های بیشتر که به پیشرفتهای زیادی برسیم البته با باور و ما میتوانیم ان شالله همیشه موفق خواهیم شد
  • mahdivalipor IR ۱۴:۴۲ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    7 2
    باید تعداد ماهواره های نظامی مخابراطی ماهواره ای تلویزیونی ارتباطی بیشتری بفرستیم که داشتن قابلیت های هوافضای خیلی مهم است
  • مهدی IR ۱۹:۵۴ - ۱۳۹۹/۱۲/۲۴
    1 4
    ما می توانیم

این مطالب را از دست ندهید....

فیلم برگزیده

برگزیده ورزشی

برگزیده عکس