به گزارش مشرق، الجزیره در این گزارش نوشت: آمریکا و (رژیم) اسرائیل ۶ ماه پیش جنگ و حملات(تجاوزکارانه) خود علیه ایران را آغاز کردند و بازارهای جهانی انرژی را به آشوب کشاندهاند؛ اما پیامدهای این جنگ همچنان در بخشهای مختلف اقتصاد جهان طنینانداز است.
در حالی که این جنگ فشار زیادی بر بخشهای مختلف اقتصاد جهانی وارد کرده، برخی صنایع نیز از آن فرصتها و سودهای چشمگیری برداشت کردهاند.
الجزیره در ادامه این گزارش به برخی از مهمترین برندگان و بازندگان اقتصادی جنگ خودخواسته آمریکا علیه ایران پرداخته است.
برنده: شرکتهای نفتی
بسته شدن تنگه هرمز به همراه حملات علیه زیرساختهای انرژی در کشورهای حاشیه خلیج فارس، از زمان آغاز جنگ قیمت نفت را بهشدت افزایش داده است. این وضعیت سودآوری برخی از بزرگترین شرکتهای انرژی جهان را تقویت کرده است.
اکسونموبیل، بزرگترین شرکت نفتی آمریکا، در گزارش درآمدهای خود، از سود ۱۴.۵ میلیارد دلاری در سهماهه دوم امسال خبر داد که بهترین عملکرد فصلی این شرکت در چهار سال گذشته بود.
همچنین، شِورون، دومین تولیدکننده بزرگ نفت آمریکا، در همین بازه ۱۲ میلیارد دلار سود به دست آورد که بالاترین رقم در ۶ سال گذشته بود.
شرکت فرانسوی توتالانرژیز/ TotalEnergies نیز در فاصله آوریل تا ژوئن ۶ میلیارد دلار سود کسب کرد؛ در حالی که سود آن در مدت مشابه پارسال ۳.۶ میلیارد دلار بود.
سودآوری دو غول انرژی انگلیس یعنی شِل و بیپی، نیز نسبت به سال گذشته بیش از دوبرابر شد و بهترتیب ۹.۸ و ۵.۷۳ میلیارد دلار سود فصلی به دست آوردند.
ایپِک اوزکاردِسکایا، تحلیلگر ارشد بانک سوئیسکوت/ Swissquote، به الجزیره گفت که «شرکتهای انرژی اروپایی حتی عملکرد بهتری از همتایان آمریکایی خود داشتند، زیرا در بازار نفت نیز فعالیت میکنند و این موضوع به افزایش درآمد آنها کمک کرده است. کمبود عرضه همچنان یک خطر برای کسبوکارهاست، اما انرژی یک کالای اساسی است و شرکتها قادرند قیمتها را برای جبران کاهش درآمد افزایش دهند و حتی از این شرایط سود ببرند.»
به نوشته الجزیره، بهرغم آشوب و هرجومرج در خاورمیانه، برخی از بزرگترین تولیدکنندگان منطقه نیز سودهای چشمگیری به دست آوردهاند. آرامکوی عربستان در تازهترین فصل مالی ۳۳.۴ میلیارد دلار سود خالص ثبت کرد که یک-سوم بیشتر از سال ۲۰۲۵ بود. البته بسته شدن تنگه هرمز به برخی تولیدکنندگان منطقهای آسیب بیشتری وارد کرده است.
شرکت ملی نفت ابوظبی(ادنوک)، در ماه آگوست اعلام کرد که سود سهماهه دوم آن با کاهش چشمگیر ۵۲ درصدی، از ۱.۳۹ میلیارد دلار در مدت مشابه سال گذشته به ۶۶۵ میلیون دلار رسیده و تایید کرد که بسته شدن تنگه هرمز به فروش آن خسارت وارد کرده است.
بازندگان: مالیاتدهندگان آمریکایی
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، اواخر جولای برآوردی را در اختیار کنگره قرار داد که مدعی بود هزینه جنگ تا آن زمان ۳۷.۵ میلیارد دلار بوده است. هگست جزئیات این رقم را ارائه نکرد، اما ناظران مختلف بر این باورند که هزینه واقعی جنگ تقریبا بهطور قطع بهمراتب بیشتر از این رقم است.
به گفته لیندا بیلمز، استاد ارشد سیاستگذاری عمومی در دانشکده کِندی دانشگاه هاروارد، «به نظر میرسد برآورد هگست عمدتاً بر هزینه اولیه مهمات مصرفشده توسط نیروهای آمریکایی متمرکز است و در آن از هزینههای میانمدت و بلندمدت، از تعمیر تاسیسات نظامی آسیبدیده گرفته تا پرداخت مستمری ازکارافتادگی به سربازان مجروح، چشمپوشی شده است؛ هزینههایی که ممکن است دههها ادامه داشته باشند.»
بیلمز اضافه کرد: در هر یک از این بخشها هزینههای چشمگیری وجود دارد، اما پنتاگون فقط درباره هزینههای کوتاهمدت صحبت میکند؛ عمدتا مهماتی که بر اساس ارزش تاریخی موجودی زرادخانه محاسبه شدهاند. تحلیل شخصی من نشان میدهد که هزینههای بودجهای کل جنگ به احتمال زیاد به یک تریلیون دلار خواهد رسید.»
برنده: شرکتهای صنایع دفاعی
گزارشهای اخیر رسانههای آمریکایی از آن حکایت دارد که این کشور ممکن است در خاورمیانه با کمبود برخی تسلیحات حیاتی، بهویژه رهگیرهای پاتریوت و سامانه دفاع موشکی تاد/ THAAD، مواجه شده باشد. البته دولت ترامپ مدعی شده که این گزارش صحت ندارد!
پنتاگون در تازهترین قرارداد بزرگ تسلیحاتی مرتبط با جنگ، در ۱۷ آگوست اعلام کرد که قراردادی ۲۲.۹ میلیارد دلاری با شرکت «آرتیاکس کورپوریشن/ RTX» که پیشتر «ریتیان تکنالوجیز» نام داشت، منعقد کرده است تا تولید موشکهای کروز تاماهاوک مورد استفاده در حملات را افزایش دهد.
ارتش آمریکا همچنین از زمان آغاز جنگ، قراردادهایی به ارزش دهها میلیارد دلار با شرکتهای تسلیحاتی منعقد کرده است که از جمله آنها میتوان به قرارداد ۵۹ میلیارد دلاری با «لاکهید مارتین» برای سهبرابر کردن تولید موشکهای رهگیر برای سامانه پاتریوت اشاره کرد. این موشکها در جریان جنگ و به منظور مقابله با حملات موشکی و پهپادی ایران بهشدت مصرف شدهاند.
به نوشته الجزیره، این یکی از حوزههایی است که ایران ثابت کرده است که در جنگ نامتقارن توانایی بالایی دارد. طبق برآورد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، قیمت یک سامانه دفاعی جدید پاتریوت بیش از یک میلیارد دلار است.
در حالی که تولید هر موشک پاتریوت حدود چهار میلیون دلار هزینه دارد، پهپادهای ساخت ایران بهنام «شاهد» که از پاتریوتهای چهار میلیون دلاری برای رهگیری آنها استفاده میشود، بهصورت انبوه تولید شده و قیمت هر فروند آنها تنها ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار است.
رامی سارافا، مدیرعامل و بنیانگذار شرکت مشاورهای «Cordoba Advisory Partners»، مستقر در نیوریوک به الجزیره گفته است که «تقاضا برای پدافند هوایی و موشکی، موشکهای رهگیر، فناوریهای مقابله با پهپاد، سامانههای تجسسی و اطلاعاتی، ماهوارهها، سامانههای پیشران، کلاهکهای جنگی و جایگزینی مهمات افزایش یافته است.»
وی تاکید کرد: این درگیری اهمیت پهپادهای مقرونبهصرفه و ارزانقیمت، پدافند موشکی چندلایه، سامانههای اطلاعات، تجسس و شناسایی مداوم و توانایی تولید انبوه و سریع مهمات مصرفشونده را برجسته کرده است. این درسی است که آمریکا و (رژیم)اسرائیل به بهای سنگینی در حال آموختن آن هستند.
به نوشته الجزیره، بهرغم افزایش تقاضا برای تسلیحات و مهمات، برخی از بزرگترین شرکتهای دفاعی در طول جنگ عملکرد ضعیفی در بازار سهام داشتهاند. سهام نورثروپ گرومن(Northrop Grumman) از آغاز درگیری حدود ۲۵ درصد کاهش یافته، در حالی که سهام بوئینگ حدود هشت درصد افت کرده است. همچنین، سهام لاکهید مارتین حدود ۱۴ درصد افزایش یافته که تنها اندکی بیشتر از رشد کل بازار سهام آمریکا بوده است.
بازنده: گرسنگان جهان
افزایش قیمت سوخت و کود شیمیایی ناشی از جنگ ایران، قیمت مواد غذایی را بهشدت بالا برده و خطر گرسنگی را برای مردم فقیر جهان تشدید کرده است.
گربِن هایمینگا، کارشناس بازارهای انرژی در موسسه آیانجی ریسرچ/ ING Research، دراینباره به الجزیره گفته است که «خلیج فارس نهتنها بهواسطه نفت و گاز اهمیت دارد؛ بلکه اهمیت مضاعف آن در تولید کود و مواد اولیه مورد استفاده در تولید کود نهفته است.»
به باور وی، «در صورتی که کشاورزان در واکنش به قیمتهای بالا، مصرف کود را کاهش دهند، آثار اقتصادی آن ممکن است چند ماه بعد، در قالب کاهش میزان محصول و افزایش قیمت مواد غذایی، آشکار شود. کشورهای واردکننده آسیبپذیر در آفریقا و آسیا بیشترین در معرض بیشترین خطر قرار دارند.»
شاخص قیمت مواد غذایی سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) در ماه جولای، نسبت به ماه قبل ۰.۶ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳ رسید. این نهاد وابسته به سازمان ملل متحد افزایش قیمت را به اثر همزمان خشکسالی و افزایش قیمت سوخت ناشی از درگیریها در خاورمیانه و اوکراین نسبت داد.
برنامه جهانی غذا نیز برآورد کرده است که در سه کشور آسیبپذیر سومالی، افغانستان و سریلانکا، حدود ۷.۱ میلیون نفر دیگر در نتیجه پیامدهای جنگ برای تامین غذای کافی با مشکل شدید مواجه شدهاند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، هفته گذشته هشدار داد که درگیریها، عرضه جهانی غذا را به «خسارت جانبی» بدل کردهاند. وی خواستار پایان اختلال در تجارت از طریق تنگه هرمز در خلیج فارس شد؛ تنگهای که تهران عملا آن را بسته است. گوترش همچنین به تنگه بابالمندب در ورودی جنوبی دریای سرخ اشاره کرد؛ جایی که به نوشته الجزیره، حوثیها(انصارالله) در یمن، کشتیهای مرتبط با عربستان را هدف قرار میدهند.
برنده: بانکها
نوسانات بازار سهام که جنگ به آنها دامن زده، به افزایش چشمگیر معاملات در موسسات مالی منجر شده است؛ چرا که سرمایهگذاران تلاش میکنند تا از نوسانات شدید بازار سود ببرند یا سهام خود را با داراییهای کمریسکتری همچون اوراق قرضه جایگزین کنند.
هر چهار بانک بزرگ آمریکا که از آنها تحت عنوان «Big Four» یاد میشود، در سهماهه دوم امسال افزایش دورقمی سود را گزارش کردند. «جیپیمورگان»، «بانکآوآمریکا»، «سیتیگروپ» و «ولز فارگو» در مجموع ۴۲.۵ میلیارد دلار سود خالص به دست آوردند. بانکهای بزرگ کشورهای دیگر نیز عملکرد مالی چشمگیری گزارش کردهاند.
سود خالص بانک انگلیسی اچاسبیسی/ HSBC نیز در سهماهه گذشته ۶۰ درصد افزایش یافت و به ۱۰.۱ میلیارد دلار رسید. همچنین سود بانک فرانسوی «سوسیته ژنرال» با ۲۳ درصد افزایش، به ۲.۰۴ میلیارد دلار رسید.
بازنده: خطوط هوایی
جنگ ضربه شدیدی به صنعت هوانوردی وارد کرده است؛ بهویژه در خاورمیانه که حملات موشکی و پهپادی در ماههای نخست درگیری باعث لغو یا تغییر مسیر دهها هزار پرواز شد. گرچه شرکتهای بزرگ هواپیمایی منطقه خاورمیانه هنوز نتایج مالی و عواید آخرین فصل خود را اعلام نکردهاند، انجمن بینالمللی ترابری هوایی (IATA) برآورد کرده است که شرکتهای هواپیمایی این منطقه در مجموع در مسیر ثبت ۴.۳ میلیارد دلار زیان قرار دارند؛ این در حالی است که در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۷.۲ میلیارد دلار سود به دست آورده بودند.
گرچه منطقه خاورمیانه بیشترین آسیب را از اختلالات متحمل شده، پیامدهای جنگ به دلیل افزایش قیمت سوخت به سراسر صنعت هوانوردی جهان سرایت کرده است. «ایر نیوزیلند/ Air New Zealand» جمعه هفته گذشته به تازهترین شرکت هواپیمایی بدل شد که افزایش هزینه سوخت را عامل عملکرد ضعیف خود دانست. این شرکت برای ۱۲ ماه منتهی به ۳۰ ژوئن، حدود ۲۰۰ میلیون دلار زیان گزارش کرد.
هایمینگا درباره ضرر و زیان شرکتهای هواپیمایی گفت که «شرکتهای هواپیمایی به طور همزمان با لغو پروازها، طولانیتر شدن مسیرها، محدودیتهای حریم هوایی و افزایش قیمت سوخت مواجه شدهاند. این شرایط بهطور مشخص برای شرکتهای هواپیمایی خلیج فارس و خطوط هوایی اروپایی یا آسیایی که وابستگی زیادی به کریدور شرق به غرب دارند، خسارتآفرین است؛ در حالی که شرکتهای هواپیمایی آمریکایی به طور کلی با آسیب مستقیم کمتری مواجه بودهاند.»
برندگان: انرژیهای تجدیدپذیر و زغالسنگ
هم انرژی پاک و هم انرژی «کثیف» از بحران عرضه نفت و گاز در جهان سود بردهاند.
انرژی پاک
افزایش قیمت سوختهای فسیلی، تلاشها برای گذار به منابع انرژی تجدیدپذیر همچون انرژی خورشیدی، بادی و برقآبی را تسریع کرده است. گزارش «پایش سیاستهای بحران انرژی جهانی»، نشان میدهد که دستکم ۲۶ کشور و منطقه، از جمله چین، استرالیا، کانادا و فرانسه، در واکنش به جنگ طرحهایی برای توسعه انرژی پاک اعلام کردهاند.
آژانس بینالمللی انرژی تخمین میزند که خودروهای برقی در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۹ درصد از کل فروش خودروهای جهان را تشکیل دهند که بالاترین سهم ثبتشده تاکنون است.
یان رُزنو، استاد سیاست انرژی و اقلیم در دانشگاه آکسفورد، میگوید که «این درگیری در شرایطی که تقاضای انرژی در بسیاری از کشورها به رکوردهای جدید رسیده، استدلال ساختاری به نفع انرژیهای تجدیدپذیر را تقویت کرده است.»
وی به الجزیره گفت که «فکر میکنم شرکتها بیش از پیش انتظار دارند قیمت نفت و گاز برای مدتی همچنان بالا بماند. این بدان معناست که فشار قیمتی برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی نیز همچنان قوی خواهد بود. در مجموع، این وضعیت باید بازار انرژیهای تجدیدپذیر را تقویت کند.»
انرژی «کثیف»
با این حال، به نوشته الجزیره، زغالسنگ نیز یکی دیگر از برندگان این بحران است. شرکت «تانگلا ریسورسز/ Thungela Resources» در آفریقای جنوبی فعال در حوزه تولید زغالسنگ حرارتی، در ماه آگوست اعلام کرد که به دلیل آنکه جنگ کشورهای بیشتری را به خرید زغالسنگ وادار کرده، سود این شرکت در نیمه نخست سال دوبرابر شده است.
گرچه زغالسنگ فراوان و تولید آن نسبتا ارزان است، یکی از آلایندهترین سوختهای فسیلی به شمار میرود. استخراج آن باعث آلودگی آب میشود و سوزاندن آن نیز حجم زیادی کربن وارد جو میکند که به گرمایش زمین دامن میزند.
بهرغم افزایش قیمت زغالسنگ، این سوخت همچنان بسیار ارزانتر از نفت و دسترسی به آن نیز آسانتر است. این موضوع برای کشورهای آسیایی که وابستگی بیشتری به نفت و گاز عبوری از مسیر تنگه هرمز دارند، جذاب داشته است. به نوشته الجزیره، از زمان آغاز جنگ، چند کشور آسیایی برنامههایی برای افزایش تولید برق با استفاده از زغالسنگ اعلام یا از برنامههای خود برای کاهش مصرف زغالسنگ عقبنشینی کردهاند.
اندونزی با اختلاف زیاد بزرگترین صادرکننده زغالسنگ جهان است و پس از آن استرالیا و روسیه قرار دارند. جاکارتا در ماه مارس برنامههای قبلی برای محدود کردن تولید زغالسنگ و کاهش مازاد عرضه را کنار گذاشت تا از افزایش قیمتها بهره ببرد. قیمت هر تُن زغالسنگ در جولای به ۱۳۱.۸۵ دلار رسید، در حالی که در سال گذشته ۱۰۲.۲۰ دلار بود.
تحلیل شرکت دادههای انرژی(Ember) نشان میدهد که در بدترین سناریوی ممکن، تولید زغالسنگ در جهان تا پایان سال ۲۰۲۶ در مقایسه با سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۸ درصد افزایش خواهد یافت.
بازنده: شرکتهای خودروسازی
صنعت خودرو یکی از صنایعی است که بهوضوح از افزایش هزینه مواد اولیه مهمی همچون آلومینیوم، پلاستیک و رنگ آسیب دیده است. تویوتا، بزرگترین خودروساز جهان، هفته گذشته اعلام کرد که فروش جهانی این شرکت در ماه جولای حدود پنج درصد کاهش یافته؛ این ششمین ماه متوالی است که فروش این غول خودروسازی کاهش پیدا میکند.
این آمار فروش پس از آن منتشر شد که این خودروساز ژاپنی در اوایل سال هشدار داد که جنگ ممکن است ۴.۳ میلیارد دلار برای این شرکت هزینه داشته باشد.
فولکسواگن آلمان، دومین خودروساز بزرگ جهان، نیز در سهماهه دوم شاهد کاهش تقریبا یک-سومی سود خود بود؛ چرا که پیامدهای جنگ، فشار ناشی از رقابت فزاینده خودروسازان چینی را تشدید کرد.
اِرین کیتینگ، تحلیلگر ارشد شرکت Cox Automotive فعال در حوزه خدمات، داده و فناوری صنعت خودرو، به الجزیره گفت: اثر بزرگتر و کمتر دیدهشده جنگ در سمت عرضه بوده است که از جمله آنها میتوان به اختلال در تولید و صادرات خاورمیانه برای شرکتهایی همچون تویوتا، مزدا و هیوندای، انتقال و تغییر مسیر موجودیهایی که در نهایت به آمریکا ختم میشوند و همچنین جهش هزینه آلومینیوم و مواد مورد استفاده در تراشههای تخصصی مرتبط با جنگ ایران اشاره کرد.
به باور وی، «گرچه افزایش قیمت بنزین میتواند تا حدی به نفع خودروهای برقی و هیبریدی باشد، اما اگر مصرفکنندگان همچنان از خرید عقبنشینی کنند، اثر کلی جنگ بر بازار خودرو احتمالا منفی خواهد بود.»