به گزارش مشرق از شبکه الجزیره، شرکت کشتیرانی کانتینری چینی «سی‌لجند» (Sea Legend) هفته گذشته به‌طور رسمی مسیر جدیدی را با عنوان «جاده ابریشم یخی» معرفی کرد که از شهر «نینگبو» این کشور آغاز، سپس از مسیر دریای شمالی روسیه در محدوده قطب شمال عبور و در نهایت به بندر «فلیکس‌ستو» (Felixstowe) انگلیس می‌رسد.

بر اساس گزارش خبرگزاری شینهوا، این سفر که سال گذشته توسط این شرکت صورت گرفت، حدود ۲۰ روز طول کشید؛ در حالی که مسیر عبوری از کانال سوئز حدود ۴۰ روز و مسیر پیرامون دماغه «امید نیک» (Cape of Good Hope) در جنوب آفریقا حدود ۵۰ روز زمان می‌برد.

لی شیائوبین مدیر عملیات ارشد شرکت سی‌لجند پس از سفر آزمایشی گفته بود که این مسیر به‌ویژه برای محموله‌های حساس به گرما و کالاهای دارای محدودیت زمانی از جمله باتری‌های لیتیوم‌یون و محصولات فتوولتائیک، مناسب است.

کاهش یخ‌های قطب شمال؛ فرصتی برای کشتیرانی

تغییرات اقلیمی و افزایش دمای زمین موجب کاهش قابل توجه یخ‌های دریایی قطب شمال شده و امکان استفاده از برخی مسیرهای دریایی این منطقه را افزایش داده است.

بر اساس مطالعه‌ای که در ماه ژوئیه از سوی پژوهشگران دانشگاه «ساوتهمپتون» (Southampton) انگلیس منتشر شد، وسعت یخ دریایی قطب شمال در اوج فصل زمستان طی سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۵.۸ درصد کاهش یافته که بزرگ‌ترین افت ثبت‌شده در این دوره عنوان شده است.

با این حال، دیلان لو (Dylan Lowe) دانشیار برنامه سیاست عمومی و امور جهانی دانشگاه فناوری «نانیانگ» سنگاپور، می‌گوید: مسیر جدید چین هنوز نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین مسیرهای سنتی شود.

به گفته وی، «جاده ابریشم یخی» بیشتر به‌عنوان مکمل فصلی سایر مسیرهای مهم کشتیرانی عمل خواهد کرد؛ زیرا استفاده از آن به زمان ذوب یخ‌ها وابسته است و همین مسئله عدم قطعیت ایجاد می‌کند.

مسیر دریای شمال روسیه عمدتا در ماه‌های گرم‌تر تابستان قابل استفاده است و در فصل سرد با افزایش یخ‌های دریایی، محدودیت‌های جدی برای کشتیرانی ایجاد می‌شود.

همچنین، مسیر جدید چین از مسیر دریای شمال روسیه (NSR) عبور می‌کند، مسیری که کنترل و مدیریت آن در اختیار روسیه است.

شی جین‌پینگ رئیس‌جمهوری چین در سال ۲۰۱۷ به دیمیتری مدودف نخست‌وزیر وقت روسیه، گفته بود که چین باید در توسعه و استفاده از مسیر دریای شمال با روسیه همکاری کند.

همچنین، پس از آغاز درگیری مسکو و کی‌یف، دسترسی چین به مسیرهای تجاری روسیه افزایش یافت.

ویلیام یانگ (William Young) تحلیلگر ارشد امور شمال شرق آسیا در گروه بین‌المللی بحران (International Crisis Group (ICG)) بلژیک، معتقد است که از آنجا که روسیه کنترل کشتیرانی در مسیر دریای شمال را در اختیار دارد، چین در شرایط کنونی تنها کشوری است که واقعاً می‌تواند از این مسیر به‌عنوان جایگزینی برای تنگه هرمز یا کانال سوئز استفاده کند.

وی هشدار داد که استفاده از این مسیر برای دیگر کشورها می‌تواند ریسک‌های سیاسی به همراه داشته باشد، زیرا بخش عمده کشتی‌هایی که تاکنون از مسیر دریای شمال استفاده کرده‌اند، ناوگان‌های سایه روسیه بوده‌اند که تحت تحریم‌های شدید بین‌المللی قرار دارند.

جاده ابریشم یخی چه منافعی برای چین دارد؟

به گفته یانگ، اگر چین بتواند مسیر دریای شمال را به یک مسیر موثر جایگزین برای دریای سرخ و کانال سوئز تبدیل کند، این مساله می‌تواند در شرایط اختلال در حمل‌ونقل دریایی خاورمیانه، مزیت اقتصادی ویژه‌ای برای پکن و شرکت‌های کشتیرانی چینی ایجاد کند.

این مسیر همچنین می‌تواند به چین امکان دهد حضور تجاری خود را در قطب شمال افزایش دهد؛ منطقه‌ای که پکن طی دهه‌های گذشته توجه راهبردی ویژه‌ای به آن داشته است.

با این حال، یانگ تأکید کرد تبدیل مسیر دریای شمال به یک جایگزین جهانی و فراگیر برای کانال سوئز همچنان بعید است، اما احتمال استفاده چین از این مسیر برای تقویت جایگاه خود در قطب شمال در حال افزایش است.

روسیه نیز تلاش می‌کند با همکاری چین تجارت از مسیر دریای شمال را افزایش دهد و در شرایط تحریم‌های غرب، تجارت خود را بیشتر به سمت آسیا هدایت کند.

چین نیز با مسیر جدید خود می‌تواند وابستگی به مسیرهای سنتی از جمله تنگه مالاکا و مسیرهای تجاری شمال آفریقا و غرب آسیا را کاهش دهد.

آیا جاده ابریشم یخی موازنه تجارت جهانی را تغییر می‌دهد؟

دیلان لو معتقد است مسیر جدید چین در حال حاضر بیشتر یک ابزار پوشش ریسک است تا یک تغییر مسیر کامل در تجارت جهانی.

به گفته وی، این مسیر هنوز از قابلیت پیش‌بینی لازم برای جایگزینی مسیرهای سنتی برخوردار نیست و باید از نظر زیست‌محیطی، مالی و قابلیت اطمینان در بلندمدت ارزیابی شود.

با این حال، الخاندرو ریس (Alejandro Reyes) استاد مدعو دانشگاه هنگ‌کنگ، معتقد است که پیامدهای ژئوپلیتیکی این مسیر می‌تواند بسیار گسترده‌تر باشد.

وی افزود: چین از سال ۲۰۱۳ عضو ناظر شورای قطب شمال بوده و علاقه این کشور به منطقه سابقه‌ای طولانی دارد.

این کارشناس ادامه داد که توسعه مسیر چین و روسیه در قطب شمال احتمالا توجه واشنگتن را نیز جلب خواهد کرد و می‌تواند این منطقه را بیش از گذشته به عرصه رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل کند.

وی همچنین به نقش اروپا و ناتو اشاره کرد و گفت: از هشت عضو شورای قطب شمال، هفت کشور عضو ناتو هستند.

ناتو نیز در فوریه ۲۰۲۶ مأموریت نظامی موسوم به Arctic Sentry را با هدف مقابله با تهدیدهای ادعایی روسیه و چین در منطقه آغاز کرد.

به گفته ریس، اروپا از کوتاه‌تر شدن مسیر آسیا بهره خواهد برد، اما همزمان ممکن است وابستگی بیشتری به یک کریدور کشتیرانی تحت کنترل روسیه پیدا کند.

با وجود این، وی معتقد است قطب شمال در آینده نزدیک جایگزین کانال سوئز نخواهد شد و صرفا به مسیر دیگری برای اتصال آسیا و اروپا و عرصه‌ای جدید برای رقابت چین و روسیه با آمریکا و متحدانش تبدیل خواهد شد.