وقتی صنعت با بحران تامین انرژی، گرانی مواد اولیه و فشار برای حفظ تیراژ دستوپنجه نرم میکند، نسخههای سنتی برای بهرهوری دیگر جوابگو نیستند. در چنین شرایطی، عملکرد سال ۱۴۰۳ صنایع تولیدی کروز نشان میدهد که رشد تولید بدون سرمایهگذاریهای سنگین هم ممکن است.
«مورد عجیب کروز» روایتی از یک جراحی عملیاتی است که توانسته از مسیر بازطراحی فرآیندها، حذف اتلافها و هوشمندسازی خطوط، جهشی ملموس در بهرهوری ثبت کند. الگوی عملیاتی کروز میتواند راهنمایی کاربردی برای سایر بخشهای تولیدی کوچک و بزرگ کشور باشد.
وقتی بهرهوری جای توسعه فیزیکی را میگیرد
در الگوی سنتی تولید، افزایش تیراژ معمولاً با توسعه فضای کارخانه، اضافه کردن تجهیزات یا جذب نیروی انسانی بیشتر گره خورده است. اما تجربه کروز در سال ۱۴۰۳ تصویر متفاوتی ارائه میدهد. براساس گزارش عملکرد این مجموعه در سال ۱۴۰۳، ۷۷ پروژه بهبود در خطوط تولید کروز اجرا شده است.
نکته مهم اینجاست که بخش قابل توجهی از این پروژهها نه برای توسعه فیزیکی، بلکه برای افزایش بهرهوری در همان ظرفیت موجود طراحی شدهاند. این رویکردی است که در شرایط محدودیت منابع، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ثمره این رویکرد را میتوان در خود گزارش دید: فروش کروز در سال ۱۴۰۳ به ۳۹ هزار میلیارد تومان (۳۹ همت) رسید که باعث شد این شرکت رتبه 58 فهرست صد شرکت برتر (IMI) سازمان مدیریت صنعتی را کسب کند.
صرفهجویی نباید نتیجه کمکردن فعالیت باشد
در بسیاری از واحدهای تولیدی، کاهش مصرف گاهی به معنای کاهش فعالیت یا فشار بر بخشهای عملیاتی تعبیر میشود. اما دادههای منتشرشده از کروز نشان میدهد بخش مهمی از صرفهجوییها از مسیر اصلاح فرآیندها حاصل شده است.
برای نمونه، با بازنگری در مسیرهای حمل داخلی، حرکت روزانه خودروهای خاور در محوطه تولید ۳۱ کیلومتر کاهش یافته است. این عددی است که بطور مستقیم بر مصرف سوخت، استهلاک ناوگان و زمان جابهجایی اثر میگذارد. همچنین صرفهجویی روزانه ۱۴۵ کیلوواتساعت برق، کاهش سالانه بیش از ۳.۲ تن مصرف گریس و کاهش بیش از ۳۰ هزار لیتر مصرف تینر از دیگر نتایج این تغییرات اعلام شده است.
اهمیت این اعداد فقط در کاهش هزینه نیست، بلکه نشان میدهد بهرهوری زمانی پایدار میشود که از دل تغییر روش انجام کار بیرون بیاید و نه از توقف یا محدود کردن فعالیت تولیدی.
فضای تازه بدون ساخت سالن تازه
یکی از شاخصهای قابل توجه در تجربه کروز، آزادسازی فضای تولید است. طبق اطلاعات ارائهشده، این شرکت صنعتی در سال ۱۴۰۳ با اصلاح چیدمان تجهیزات و بازطراحی خطوط، ۱۶۱۷ متر مربع از فضای تولید را آزاد کرده است.
به عبارت دیگر، امکان استقرار تجهیزات جدید، افزایش ظرفیت یا توسعه برخی خطوط بدون نیاز فوری به ساخت سالن تازه و هزینههای سنگین عمرانی فراهم شده است. در شرایطی که سرمایهگذاری صنعتی دشوارتر از گذشته شده، چنین ظرفیتی میتواند یک مزیت رقابتی جدی برای بنگاههای تولیدی باشد.
نیروی انسانی؛ افزایش بهرهوری به جای حذف ظرفیت
یکی از حساسترین اعداد گزارش کروز به نیروی انسانی مربوط میشود. نیاز روزانه خطوط تولید کروز به نیروی انسانی، معادل ۱۶۹ نفر کاهش یافته است. عددی که در بسیاری از واحدهای تولیدی میتواند به تعدیل نیرو تعبیر شود، اما در مدل کروز ماجرا متفاوت است و این کاهش نه از مسیر کم کردن نیروها، بلکه از مسیر بهبود فرآیندها، بالانس خطوط، اصلاح ایستگاههای کاری، استفاده از تجهیزات جدید و حذف فعالیتهای تکراری یا غیرضروری به دست آمده است.
به بیان سادهتر، آنچه حذف شده نیروی انسانی نیست، بلکه اتلاف است. در این مدل، زمان و انرژی آزادشده در خطوط، به بخشهای دیگر سازمان منتقل میشود. وقتی کاهش نیرو به دلیل رکود باشد، ظرفیت انسانی حذف میشود، اما در بهرهوریِ فرآیندمحور، ظرفیت انسانی آزاد میشود.
۲۲ کیلومتر حرکت کمتر برای اپراتورها
یکی از جزئیاتی که در نگاه اول کوچک به نظر میرسد، اما در ادبیات تولید ناب اهمیت زیادی دارد، کاهش جابهجاییهای غیرضروری اپراتورهاست. بر اساس آمار منتشرشده، پروژههای بهبود در کروز موجب کاهش ۲۲ کیلومتر از حرکت روزانه اپراتورها شده است.
این کاهش از طریق نزدیک کردن فرآیندهای مرتبط، اصلاح مسیرهای حرکت، تغییر چیدمان ایستگاههای کاری و استفاده از ابزارهایی مانند ریل، شوتینگ و انبارهای میانی حاصل شده است. صرفهجویی در زمان، کاهش خستگی نیروی انسانی، افزایش سرعت عملیات و کاهش خطاهای احتمالی از پیامدهای آن بهحساب میآید.
درس کروز برای تولیدکنندگان دیگر
مجموعه دادههای عملکرد ۱۴۰۳ کروز نشان میدهد بهرهوری در تولید، صرفاً یک شعار مدیریتی یا برنامه کاهش هزینه نیست. بهرهوری زمانی معنا پیدا میکند که همزمان بر مصرف انرژی، مواد مصرفی، فضای تولید، حملونقل داخلی، زمان اپراتورها و چیدمان خطوط اثر بگذارد.
تجربه کروز از این منظر قابل توجه است که نشان میدهد در شرایط فشار اقتصادی و محدودیت منابع، افزایش تولید الزاماً به معنای توسعه فیزیکی نیست. گاهی بازطراحی فرآیندها، حذف گلوگاهها و استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای موجود میتواند همان هدف را با هزینه کمتر و پایداری بیشتر محقق کند. این مسیری است که میتواند به عنوان یک الگوی عملیاتی، راهنمای سایر فعالان صنعت کشور در مواجهه با چالشهای تولید باشد.