به گزارش مشرق، از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی نوشت که مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در توافق ژوئن برای پایان دادن به جنگ و رسیدگی به برنامه هستهای ایران، عملاً رها شده و این مناقشه به یک «نبرد اراده و تابآوری اقتصادی» بدون پایانی متصور تبدیل گردیده است. بر اساس این گزارش، از اواخر ژوئیه هیچ حمله هوایی گزارششدهای از سوی آمریکا علیه ایران انجام نشده، اما فروپاشی توافق نشان میدهد که ترامپ در دستیابی به اهداف خود از جمله بازگشایی تنگه هرمز ناکام مانده است.
این گزارش به نقل از تحلیلگران تصریح میکند که سند توافق ژوئن «معیوب» بود. نیت سوانسون، کارشناس ایران در شورای آتلانتیک، تأکید کرد که دولت ترامپ «مهمترین مسئله کوتاهمدت یعنی تنگه را حل نکرد» و سند را «شتابزده و پیش از آماده شدن» امضا کرد. علی واعظ از گروه بحران بینالمللی نیز با اشاره به اینکه «هیچیک از طرفین واقعاً آماده نهایی کردن توافق نیستند» و هر دو فکر میکنند طرف مقابل «طی چند روز یا چند هفته مستأصلتر خواهد شد»، وضعیت کنونی را «بازی تابآوری» توصیف کرد.
نیویورک تایمز میافزاید که ترامپ با عقبنشینی از اهداف اولیه خود، اکنون بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز شده و حتی در اظهاراتی عجیب مدعی شده است که به زودی «تنگه هرمز را قلمرو ایالات متحده اعلام خواهد کرد.» در مقابل، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، با قاطعیت پاسخ داد: «واقعیت را یک بار برای همیشه بپذیرید. شما تاکنون شکستهای بزرگ راهبردی متحمل شدهاید. تنگه هرمز ایرانی بوده، ایرانی هست و ایرانی خواهد ماند.»
سیانان در گزارشی به بازخوانی نقش محوری تنگه هرمز در فروپاشی آتشبس پیشین میان ایران و آمریکا میپردازد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز جمعه با ادعایی واهی اعلام کرد که قصد دارد تنگه هرمز را «قلمرو ایالات متحده» اعلام کند، اما کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، با پاسخی قاطع تأکید کرد که این آبراه «با یک توییت، یک ناو هواپیمابر، یک فرمان اجرایی یا یک سخنرانی انتخاباتی قابل تصرف نیست.»
بر اساس این گزارش، در پی مذاکرات غیرمستقیم اول ژوئیه در دوحه که به «پیشرفت مثبت» انجامید، ایران در ۷ ژوئیه سه کشتی متخلف را در آبهای عمان هدف قرار داد و آمریکا نیز با حملاتی به ایران پاسخ داد. این چرخه تنش به سرعت تشدید شد. در ۸ ژوئیه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با پرتاب موشک و پهپاد، ۸۵ هدف نظامی آمریکا در بحرین و کویت را مورد حمله قرار داد و ترامپ نیز با الفاظی توهینآمیز، توافق را «پایانیافته» خواند. در ۱۲ ژوئیه، سپاه با شلیک اخطار به یک کشتی خاطی، رسماً اعلام کرد که تنگه هرمز بسته شده است و ترامپ نیز متعاقباً محاصره دریایی علیه ایران را بازگرداند.
این گزارش نشان میدهد که تلاشهای دیپلماتیک مکرر به دلیل اختلافات بنیادین بر سر کنترل این آبراه راهبردی، بارها با شکست مواجه شد و طرفین به چرخه بیپایان حمله و ضدحمله بازگشتند. نکته قابل توجه آن است که پیش از آغاز جنگ، تنگه هرمز برای کشتیرانی آزاد باز بود و اکنون به کانون اصلی مناقشه تبدیل شده است.
روزنامه ایندیپندنت در گزارشی از آخرین تحولات جنگ ایران و آمریکا نوشت که تنشها همچنان در حوزههای مختلف ادامه دارد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ادعای واهی اعلام کرده که قصد دارد تنگه هرمز را «قلمرو ایالات متحده» اعلام کند، اما جمهوری اسلامی ایران با رد این ادعا، تأکید کرده است که مذاکرات را با واشنگتن از سر نخواهد گرفت و تنگه هرمز بسته باقی خواهد ماند.
در بخش دیگری از این گزارش، به مناقشه میان ایران و قطر بر سر سرنوشت خلبانان ایرانی پرداخته شده است. قطر سخنان تهران مبنی بر بازداشت سه خلبان ایرانی را رد کرده و اعلام کرده است که تنها بقایای پیکر یک خلبان را یافته و برای هماهنگی تحویل آن با ایران تماس گرفته است. در مقابل، محمد باقرزاده، فرمانده کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح ایران، قطر را به «تعلل مکرر در انجام تحقیقات و جلوگیری از بازگشت خلبانان به ایران» متهم کرد و خواستار ورود تیم حقیقتیاب ایرانی به خاک قطر و مداخله فوری کمیته بینالمللی صلیب سرخ شد.
ایندیپندنت همچنین از اعتراض ایران به دو دیپلمات فرانسوی به اتهام «نفوذ و دخالت در امور داخلی» خبر داد و به کاهش بیسابقه ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به پایینترین سطح ۴۰ سال اخیر اشاره کرد که به دلیل برداشتهای مکرر برای مدیریت پیامدهای جنگ صورت گرفته و خطر آسیب دائمی به غارهای نمکی نگهداری نفت را افزایش داده است. قیمت بنزین در آمریکا به رکورد ۴.۰۷ دلار در هر گالن رسیده است. این گزارش همچنین به بحران روحی و کمبود آذوقه در ناو هواپیمابر یواساس لینکلن اشاره دارد که ۲۴۰ روز متوالی در دریا بوده است.
رسانه های عربی
وب سایت خبری – تحلیلی الثورة در یادداشتی با عنوان تغییر موازنه قدرت نوشت: تحولات اخیر منطقه نشان میدهد معادلات بازدارندگی در خلیج فارس و دریای سرخ در حال تغییر است و توان آمریکا و رژیم صهیونیستی برای تحمیل اراده خود بر متحدان منطقهای، بهویژه عربستان، با چالش مواجه شده است.
در این شرایط، عربستان تلاش میکند از ورود مستقیم به جنگ جلوگیری کند؛ زیرا نگران است پاسخ ایران، زیرساختهای حیاتی و تأسیسات نفتی این کشور را هدف قرار دهد. در مقابل، برخی محافل آمریکایی ریاض را برای مشارکت بیشتر در جنگ تحت فشار قرار دادهاند.
این یادداشت با اشاره به تجربه جنگ یمن، تأکید میکند که برخورداری از تسلیحات پیشرفته و برتری هوایی و دریایی لزوماً به تحقق اهداف راهبردی منجر نمیشود. توان موشکی، پهپادی و جنگ نامتقارن یمن نشان داده است که فناوری نظامی پیشرفته بهتنهایی برای پیروزی در جنگهای فرسایشی کافی نیست.
محدودیتهای دریایی در دریای سرخ و بابالمندب نیز آسیبپذیری اقتصاد عربستان را افزایش داده است. تلاش آرامکو برای انتقال بخشی از صادرات نفت به بندر ینبع، با محدودیتهای مسیر بابالمندب مواجه شده و برخی نفتکشها را به استفاده از مسیر طولانی دماغه امید نیک وادار کرده است؛ موضوعی که هزینههای حملونقل، سوخت و بیمه را افزایش میدهد.
وابستگی امنیتی کشورهای منطقه به آمریکا و چترهای امنیتی غربی با چالش جدی روبهرو شده است. از این منظر، توان بازدارندگی ایران و یمن، همراه با اراده سیاسی تهران و صنعاء، به شکلگیری معادلات جدیدی در منطقه کمک کرده و نشانههایی از افول تدریجی هژمونی آمریکا و تضعیف ائتلافهای سنتی آن در غرب آسیا را آشکار کرده است.
عربی ۲۱ در گزارشی راجع به بی اعتمادی کشورهای خلیج فارس در قبال عملکرد ترامپ در جنگ برابر ایران نوشت: نارضایتی در عربستان، امارات، قطر، کویت و بحرین از نحوه مدیریت جنگ آمریکا با ایران افزایش یافته است. این کشورها نگرانند که دونالد ترامپ نتواند از مسیر دیپلماسی به جنگ پایان دهد؛ بهویژه آنکه حملات موشکی و پهپادی ایران و گروههای همسو با تهران همچنان ادامه دارد. روزنامه واشنگتنپست گزارش داده است که تهدیدهای مکرر ترامپ علیه ایران و عقبنشینیهای بعدی او با استناد به پیشرفت مذاکرات، نگرانی کشورهای خلیج فارس درباره توانایی واشنگتن برای دستیابی به یک توافق پایدار را افزایش داده است.
یک مقام عربی که نامش فاش نشده، با اشاره به هزینههایی که کشورهای منطقه متحمل میشوند، گفته است: ترامپ این جنگ را آغاز کرد و این ما هستیم که بهای آن را میپردازیم. این مقام تأکید کرده است که خشم کشورهای خلیج فارس از آمریکا به بالاترین سطح خود از زمان حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در فوریه گذشته رسیده است.
رسانه های چین و روسیه
خبرگزاری اسپوتنیک در گزارشی با عنوان «جنگ ایران ثابت کرد پدافند هوایی آمریکا در برابر تهدیدات مدرن ناکارآمد است» به بررسی عملکرد سامانههای پدافندی آمریکا و کشورهای عربی در برابر حملات پهپادی ایران پرداخته است.
این رسانه روسی به نقل از کارشناسان مرکز تحلیل تجارت جهانی تسلیحات نوشته است که استفاده کشورهای عربی از سامانههای آمریکایی برای مقابله با پهپادهای ایرانی، از نظر اقتصادی و عملیاتی کارآمد نیست و به «شلیک به گنجشک با توپ» شباهت دارد.
به نوشته اسپوتنیک، راهبردهای نوین حملات هوایی بر اشباع سامانههای دفاعی استوار است؛ به این معنا که تعداد همزمان تسلیحات مهاجم میتواند از ظرفیت کانالهای هدایت و ذخیره موشکهای رهگیر بیشتر شود.
کارشناسان مورد استناد این رسانه، شکاف شدید میان هزینه تسلیحات تهاجمی و موشکهای رهگیر را یکی از مهمترین نقاط ضعف پدافند آمریکایی دانستهاند.
بر اساس این گزارش، قیمت یک پهپاد شاهد-۱۳۶ ایرانی حدود ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار است، در حالی که یک موشک PAC-۳ آمریکایی حدود ۴ میلیون دلار هزینه دارد.
اسپوتنیک همچنین معماری پدافند هوایی کشورهای عربی را بیش از حد «آمریکامحور» توصیف کرده و نوشته است واشنگتن تمرکز بیشتری بر سامانههای بردبلند مانند پاتریوت و تاد دارد، در حالی که تهدیدات هوایی جدید به سامانههای متنوعتر و ارزانتر نیاز دارند.
این رسانه در ادامه به نقل از کارشناسان روس، سامانههایی مانند «تور» و «پانتسیر-اسام» را انعطافپذیرتر، مقاومتر در برابر حملات اشباعی و اقتصادیتر از نمونههای آمریکایی معرفی کرده است. به ادعای این کارشناسان، هزینه پایینتر موشکهای روسی میتواند شکاف میان هزینه حمله و دفاع را کاهش دهد.
خبرگزاری شینهوا در گزارشی با عنوان «ایران از قطر خواست به جای تکذیب اسارت خلبانان، به تیم حقیقتیاب ایرانی اجازه ورود دهد» به اختلاف تهران و دوحه بر سر سرنوشت سه خلبان ایرانی پرداخته است.
محمدباقر زارعی، فرمانده کمیته جستوجوی مفقودان ستاد کل نیروهای مسلح ایران، پس از تکذیب ادعای تهران از سوی وزارت خارجه قطر، از دوحه خواست به تیم حقیقتیاب نیروی هوایی ارتش ایران اجازه ورود به این کشور را بدهد تا تحقیقات میدانی درباره سرنوشت خلبانان انجام شود.
به نوشته شینهوا، سخنگوی وزارت خارجه قطر روز شنبه اظهارات مقام ایرانی درباره بازداشت سه خلبان ایرانی را تکذیب کرده بود. زارعی در واکنش گفت تیمی متشکل از کارشناسان نیروی هوایی ارتش ایران ماههاست منتظر ورود به قطر برای انجام تحقیقات میدانی است، اما به گفته او، «مانعتراشی و تعلل مستمر» مقامهای قطری تاکنون مانع فراهم شدن زمینه بازگشت خلبانان به ایران شده است.
این مقام ایرانی تأکید کرد قطر به جای تکذیب موضوع و ایجاد محدودیت در روند تحقیقات، باید اجازه ورود تیم ایرانی را صادر کند.
بر اساس گزارش شینهوا، زارعی پیشتر اعلام کرده بود سه خلبان ایرانی پس از سرنگونی جنگندههایشان هنگام بازگشت از مأموریت علیه یک پایگاه آمریکایی در قطر در ماه مارس، توسط نیروهای قطری بازداشت شدهاند. وی از کشته شدن خلبان چهارم نیز خبر داده بود. پیکر این خلبان، مجید کاظمی، اواخر ژوئیه به ایران بازگردانده و در شیراز به خاک سپرده شد.