به گزارش مشرق، جدیدترین تحولات میدانی و تنشهای نظامی در دو آبراهِ استراتژیک جهان یعنی تنگه هرمز و دریای سرخ، معادلات انرژی را به کلی دگرگون کرده است.
خبرگزاری رویترز امروز جمعه در گزارشی فوری، به نقل از منابع مطلع در صنعت نفت، از اختلالی گسترده و کمسابقه در صادرات نفت خام عربستان سعودی، بزرگترین تأمینکننده نفت جهان، پرده برداشته است.
بر اساس این گزارش، تشدید تنشها در منطقه و هدفگیری نفتکشها و تأسیسات نفتی، عملاً مسیرهای ایمن حملونقل دریایی را به مسیری پرخطر و غیرقابلپیشبینی تبدیل کرده است.
این وضعیت، خریداران نفت را در سراسر جهان بهویژه در آسیا دچار سردرگمی و تردید عمیقی کرده است؛ زیرا آنها دیگر نمیدانند که آیا قادر خواهند بود نفتکشهای مورد نیاز خود را تأمین کنند و محمولههای از پیش قراردادشده را به موقع بارگیری و به مقصد برسانند یا خیر.
به بیان سادهتر، مشکل اصلی امروز بازار نفت، کمبود نفت نیست، بلکه «فلجشدن سیستم حملونقل» در منطقه است.
تغییر رویه بیسابقه آرامکو در تخصیص نفت
رویترز در ادامه گزارش خود به یک اقدام بیسابقه از سوی شرکت ملی نفت عربستان (آرامکو) اشاره کرده است.
به گفته این منابع، آرامکو که همواره بر اساس قراردادهای بلندمدت و با نظم ثابتی سهمیه مشتریان خود را تأمین میکرده، اکنون مجبور شده است رویه خود را به کلی تغییر دهد.
بر اساس این تغییر رویه، سهمیه نفت ماه سپتامبر مشتریانی که با آرامکو قراردادهای مدتدار (یکساله یا چندساله) دارند، دیگر به صورت خودکار و یکجا تخصیص داده نمیشود؛ بلکه هر مشتری به طور مجزا و «مورد به مورد» با آرامکو وارد مذاکره میشود و شرکت سعودی بر اساس شرایط لحظهای از جمله در دسترس بودن نفتکش، امنیت مسیر و اولویتبندی تصمیم میگیرد که چه میزان نفت به هر مشتری بدهد که این اقدام نشاندهنده عمق بحران در زنجیره تأمین است.
نکته قابلتأمل آنکه بر اساس این گزارش، دستکم چهار خریدار بزرگ و شناختهشده در بازار جهانی، تاکنون موفق به دریافت سهمیه خود از نفت سپتامبر نشدهاند و مذاکرات آنها با آرامکو همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده است.
رویترز تأکید کرده که حتی محمولههایی که هماکنون تخصیص داده شدهاند، وضعیت «نهایی» ندارند و ممکن است در صورت تشدید بیشتر تنشها، با لغو یا تأخیر مواجه شوند؛ چراکه شرکتهای کشتیرانی بینالمللی از پذیرش ریسک حمل نفت از منطقهی خلیجفارس خودداری میکنند.
کمترین قیمت در شش سال اخیر؛ تلاش آرامکو برای التیام تقاضا
در بخش دیگری از این گزارش، به استراتژی جدید قیمتگذاری آرامکو اشاره شده است. این شرکت در اقدامی غیرمنتظره و در جهت جذب مشتریان مردد و ایجاد انگیزه برای خرید، قیمت فروش نفت خام سبک (نوعی مرغوب و پرمصرف) خود را برای محمولههای ماه سپتامبر به پایینترین سطح خود در شش سال اخیر کاهش داده است.
این تخفیف بیسابقه که با هدف جبران ریسکهای حملونقل و افزایش جذابیت نفت عربستان در بازار رقابتی اعمال شده، نشان داده که حتی بزرگترین صادرکننده جهان نیز از ترس کاهش سهم خود در بازار، حاضر به چشمپوشی از بخشی از درآمد خود شده است.
بر اساس گزارش مذکور، این کاهش قیمت، زنگ خطری برای سایر تولیدکنندگان نفت است؛ چراکه نشان میدهد تقاضای واقعی برای نفت خاورمیانه به دلیل نگرانیهای امنیتی، دستخوش تغییراتی جدی شده است.
حمله به پالایشگاه جیزان؛ حلقه دیگری از زنجیره بحران
در کنار اختلال در صادرات، خبرگزاری بلومبرگ نیز دیروز پنجشنبه به نقل از منابع خود گزارش داده است که پالایشگاه بزرگ و راهبردی «جیزان» در جنوب غربی عربستان سعودی، در فاصله تنها یک هفته، دو حملهی مجزا را تجربه کرده است. هر دو حمله به طور مستقیم مخازن ذخیرهسازی این پالایشگاه را هدف قرار دادهاند.
به تأکید بلومبرگ، حمله اخیر خساراتی به یکی از مخازن اصلی وارد کرده و حمله پیشین نیز پیشتر به مخازن ذخیرهی نفت خام این مجموعه آسیب رسانده بود. با توجه به اینکه پالایشگاه جیزان از پروژههای کلیدی عربستان برای پالایش نفت و تأمین فرآوردههای سوختی به شمار میرود، این حملات نگرانیها را درباره امنیت زیرساختهای نفتی این کشور دوچندان کرده است.
بحران اعتماد در بازار و خودداری خریداران آسیایی
مجموعهی این تحولات از اختلال در حملونقل و تخصیص نشدن سهمیهها گرفته تا حملات به تأسیسات نفتی باعث شده است که بازار جهانی نفت وارد مرحلهای از «بحران اعتماد» شود.
رویترز در پایان گزارش خود به این نکته اشاره کرده است که حتی برخی از خریداران آسیایی که به طور سنتی از مشتریان وفادار نفت عربستان به شمار میروند، اکنون از بارگیری محمولههای اضافی از یکی از بنادر عربستان در سواحل دریای مدیترانه خودداری میکنند.
این تردید عمدتاً ناشی از نگرانی درباره تداوم تنشها و تأثیر آن بر ثبات بلندمدت تأمین نفت است. به عبارت دیگر، زنجیره تأمین نفت خاورمیانه که روزگاری قابلاعتمادترین زنجیرهی انرژی جهان بود، امروز به بزرگترین نقطهی ابهام و ریسک در معادلات ژئوپلیتیکی انرژی تبدیل شده است.