به گزارش مشرق، روابط ترکیه و رژیم صهیونیستی که در سالهای اخیر همواره با فراز و نشیب همراه بود، پس از عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ غزه، به پایینترین سطح تاریخی خود رسیده است. آنچه پیش از این یک رقابت پنهان دیپلماتیک بود، اکنون به رویارویی آشکار لفظی و هشدارهای نظامی تبدیل شده است تا جایی که حتی «عامیخای شیکلی»، وزیر امور دیاسپورای رژیمبه صراحت اعلام کرده که «تقابل مستقیم با ارتش ترکیه در دریا محتمل است» و اندیشکده صهیونیستی «آلما» نیز در تازهترین تحلیل خود مدعی شده است که «ترکیه در حال تبدیل شدن به خطرناکترین تهدید راهبردی برای اسرائیل است».
اگرچه ترکیه و اسرائیل هر دو از متحدان راهبردی آمریکا محسوب میشوند، اما این اشتراک راهبردی هرگز نتوانسته است اختلافات عمیق و ریشهدار میان دو طرف را کاهش دهد. از زمان به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه تحت رهبری رجب طیب اردوغان، رویکرد آنکارا نسبت به مسئله فلسطین و سیاستهای نژادپرستانه و ضدبشری اسرائیل به شدت تغییر کرده است. با این حال، آنچه در دو سال اخیر رخ داده، فراتر از اختلافات ایدئولوژیک معمول است و به یک تقابل ژئوپلیتیک تمامعیار بین آنکارا و تلآویو مبدل شده که در آن، مقامات ارشد صهیونیستی، ترکیه را تهدیدی همسنگ با ایران برای امنیت داخلی خود ارزیابی میکنند.
پرونده های اختلافی ترکیه و رژیم صهیونیستی
۱. آینده حماس و آتش بس در نوار غزه
مهمترین و آشکارترین نقطه اختلاف میان آنکارا و تلآویو، مسئله فلسطین و بهویژه آتشبس غزه است. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، از همان روزهای آغازین جنگ غزه، موضعی صریح و تند علیه کابینه نتانیاهو اتخاذ کرد و عملیات نظامی این رژیم را محکوم نمود. اسرائیل نیز در مقابل، آنکارا را به حمایت از حماس متهم کرد و این حمایت را یکی از دلایل اصلی تهدیدات امنیتی علیه خود از ناحیه ترکیه میداند. این اختلاف، فراتر از بیانیههای دیپلماتیک به اقدامات عملی از جمله صدور کیفرخواست برای ۳۵ مقام ارشد صهیونیستی در ترکیه به اتهام «جنایت علیه بشریت» و «نسلکشی» انجامیده است.
۲. سوریه و لبنان؛ میدان نبرد جدید
فروپاشی دولت بشار اسد در سوریه و خلا قدرت حاصل از آن، فرصتی بینظیر برای ترکیه فراهم آورد تا نفوذ نظامی و سیاسی خود را در شمال سوریه گسترش دهد. این حضور، بهویژه در کنار مرزهای فلسطین اشغالی و در استانهای قنیطره و درعا، به شدت موجب نگرانی تلآویو شده است. اردوغان در ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد که «حملات اسرائیل به سوریه و لبنان به سطحی رسیده که امنیت ترکیه را نیز تهدید میکند» و تأکید کرد که «امنیت ترکیه نه از هاتای، بلکه از حلب، دمشق و بیروت آغاز میشود». در مقابل، اسرائیل تهدید کرد که در صورت استقرار پایگاههای نظامی ترکیه در سوریه، مجبور به استقرار پایگاه در آن کشور خواهد شد. علاوه بر این، تلاش ترکیه برای حضور در قالب نیروهای امنیتی در جنوب لبنان پس از پایان ماموریت نیروهای یونیفل سازمان ملل متحد، با مخالفت شدید تلآویو مواجه شده است.
۳. جنگ ایران؛ عرصه تعارض منافع آنکارا و تلآویو
یکی از تلخترین اظهارات در تنش میان دو کشور، در زمان آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، از سوی هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، بیان شد. او در آوریل ۲۰۲۶ به صراحت گفت که «اسرائیل نمیتواند بدون دشمن زندگی کند» و «پس از ایران، ترکیه دشمن بعدی اسرائیل است». این جمله، که از سوی یک مقام ارشد ترکیهای بیان شده، نشان میدهد که آنکارا بهخوبی از نگاه اسرائیل به خود آگاه است. اسرائیل نیز این ادعا را جدی گرفته و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم، در واکنش به این مواضع وزیر خارجه ترکیه، اردوغان را «دیکتاتوری یهودستیز» خواند که «از حماس حمایت میکند و مخالفانش را سرکوب مینماید». این جنگ لفظی، که پس از جنگ ۴۰روزه شدت گرفت، نشاندهنده آمادگی دو طرف برای تقابل در سطحی بالاتر است.
۴. نگرانی تل آویو از خیز آنکارا در صنعت هوایی
رژیم صهیونیستی نه تنها از نفوذ ترکیه در میان همسایگان خود نگران است، بلکه از قدرتگیری نظامی و بلندپروازیهای منطقهای آنکارا نیز به شدت هراس دارد. یکی از حساسترین پروندههای اختلافی میان طرفین، تلاش ترکیه برای ورود دوباره به پروژه جنگندههای اف-۳۵ و خریداری آن از آمریکا است. نتانیاهو آشکارا با این فروش مخالفت کرده و هشدار داده است که این اقدام «موازنه قوا در خاورمیانه را مختل خواهد کرد». نخست وزیر رژیم صهیونیستی ترکیه را نظامی توصیف کرده که «از آمریکا متنفر است».
با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واکنش به این مخالفتهای نتانیاهو، به صراحت اعلام کرد: «هیچکس به من نمیگوید چه بفروشم» و در ادامه ترکیه را «متحدی فوقالعاده» خواند. این حمایت آشکار ترامپ از ترکیه، نگرانی صهیونیستها را دوچندان کرده است، چراکه این امر بدین معناست که واشنگتن ممکن است در آیندهای نزدیک، تجهیزات پیشرفتهای را در اختیار رقیب منطقهای اسرائیل قرار دهد.
جمعبندی:
تحلیل رژیم صهیونیستی از مخاطرات و تهدیدات امنیتی ترکیه، فراتر از یک اختلاف سیاسی معمولی است. این نگرانی، ریشه در تغییرات عمیق ژئوپلیتیکی در منطقه دارد؛ تغییراتی که در آن ترکیه با اتکا به موقعیت راهبردی و ارتش توانمند خود موجب نگرانی عمیق برای مقامات صهیونیست است. از غزه و حماس تا سوریه و لبنان، از دریای مدیترانه تا بیتالمقدس، آنکارا و تلآویو در تقابلهایی قرار گرفتهاند که هر روز گستردهتر میشود. اظهارات صریح وزیر خارجه ترکیه مبنی بر اینکه «پس از ایران، نوبت ترکیه است» و هشدار وزیر اسرائیلی درباره تقابل مستقیم طرفین در آبها، نشان میدهد که دیگر نمیتوان این تنش را صرفاً یک جنگ لفظی دانست.
رژیم صهیونیستی که پس از جنگ با ایران، خود را درگیر جنگهای فرسایشی در غزه و لبنان میبیند، اکنون ترکیه را به عنوان تهدیدی راهبردی مینگرد.این واقعیت تلخ، اسرائیل را در موقعیتی قرار داده که برای نخستین بار، خود را در برابر قدرتی میبیند که همپیمان سنتیاش، یعنی آمریکای ترامپ، این تهدید را جدی نمیگیرد.
نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بینالملل