سرویس ورزش مشرق - جام جهانی همواره بزرگترین جشن فوتبال جهان شناخته میشود؛ تورنمنتی که قرار است ملتها را زیر پرچم ورزش گرد هم آورد. اما در جام جهانی ۲۰۲۶، بسیاری از کارشناسان و رسانههای معتبر معتقد بودند حاشیههای سیاسی، امنیتی و مدیریتی در مقاطعی بیش از خود مسابقات مورد توجه قرار گرفت. از مشکلات صدور ویزا برای برخی تیمها گرفته تا انتقادها نسبت به نحوه برگزاری مسابقات، اعتراض به داوری، نقش پررنگ سیاستمداران و حتی انتقاد از عملکرد رئیس فیفا، موضوعاتی بودند که در طول مسابقات بارها در رسانههای بینالمللی بازتاب یافتند.
* چالش ویزا؛ آغاز جنجال پیش از اولین سوت
- محدودیتهای ورود برخی کاروانها، بهویژه ایران، از نخستین حاشیههای جام بود و بحث تأثیر سیاست بر فوتبال را دوباره زنده کرد. یکی از نخستین حاشیههای مهم مسابقات، مسئله ورود برخی تیمها به آمریکا بود. با توجه به سیاستهای سخت گیرانه مهاجرتی ایالات متحده، روند صدور ویزا برای تعدادی از اعضای کاروانها با دشواریهایی همراه شد. درباره کاروان ایران نیز گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد بخشی از اعضا و همراهان تیم با تأخیر در دریافت مجوز ورود مواجه شدند و ویزاهای صادرشده، محدودیت زمانی قابل توجهی داشت. رویترز و آسوشیتدپرس در گزارشهای خود نوشتند که این مسئله نگرانیهایی درباره تأثیر مسائل سیاسی بر بزرگترین رویداد فوتبالی جهان ایجاد کرده است. هرچند فیفا اعلام کرد تلاش کرده با هماهنگی دولتهای میزبان، روند ورود تیمها بدون مشکل انجام شود، اما انتقادها نسبت به نحوه مدیریت این موضوع تا آخرین بازی ایران ادامه یافت.
* بازرسیهای امنیتی؛ ستارهها هم مستثنی نبودند
- شدت تدابیر امنیتی در فرودگاهها و محل اقامت تیمها، اعتراض برخی کاروانها و رسانههای بینالمللی را به همراه داشت. همزمان، سطح بالای تدابیر امنیتی نیز واکنشهایی را برانگیخت. بسیاری از تیمهای حاضر در جام جهانی هنگام ورود به فرودگاهها و محل اقامت با بازرسیهای گسترده امنیتی روبهرو شدند.
برخی رسانهها گزارش دادند حتی تعدادی از ستارههای مطرح فوتبال جهان نیز از این بازرسیها مستثنی نبودند. بیبیسی و گاردین در گزارشهایی تأکید کردند که اگرچه مسئولان امنیتی این اقدامات را در راستای تأمین امنیت مسابقات توصیف کردند، اما برخی تیمها آن را خارج از عرف مسابقات بزرگ بینالمللی دانستند.
* اینفانتینو و شائبههای جانبداری
- رابطه نزدیک رئیس فیفا با برخی چهرههای سیاسی و فوتبالی، انتقادهایی را درباره استقلال این نهاد به دنبال داشت. در کنار این مسائل، عملکرد جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، نیز بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفت. حضور پررنگ او در کنار مقامات سیاسی آمریکا، بهویژه دونالد ترامپ، باعث شد برخی رسانهها استقلال فیفا از سیاست را زیر سؤال ببرند. نیویورکتایمز و گاردین در گزارشهای تحلیلی خود نوشتند که نزدیکی رئیس فیفا به چهرههای سیاسی، این نگرانی را ایجاد کرده که مرز میان مدیریت فوتبال و ملاحظات سیاسی کمرنگتر از گذشته شده است.
یکی از موضوعاتی که بیش از همه در شبکههای اجتماعی و برخی رسانهها بازتاب یافت، شائبه علاقه اینفانتینو به آرژانتین و لیونل مسی بود. تصاویر متعدد از حضور رئیس فیفا در کنار مسی و تمجیدهای او از این ستاره، باعث شد برخی هواداران نسبت به بیطرفی رئیس فیفا انتقاد کنند؛ هرچند هیچ سند رسمی مبنی بر تأثیر این روابط بر تصمیمات اجرایی یا داوری ارائه نشد.
* VAR زیر ذرهبین؛ از ایران تا آرژانتین
- اعتراض به قضاوت داوران و نحوه استفاده از کمکداور ویدئویی، یکی از پرتکرارترین حاشیههای جام جهانی تا کنون بوده است. اعتراض ایران پس از دیدار برابر مصر، یکی از جدیترین واکنشهای این دوره بود. کادر فنی و مسئولان تیم ملی معتقد بودند چند تصمیم کلیدی داور بر روند مسابقه تأثیر گذاشته است. این اعتراضها در نشست خبری پس از مسابقه نیز مطرح شد، اما فیفا تغییری در نتیجه یا ارزیابی رسمی تیم داوری اعلام نکرد.
مسابقه کرواسی و پرتغال و گل دوم کرواسی در آخرین ثانیه ها که با کمک ریزتراشه تعبیه شده در توپ رد شد نیز با واکنشهای فراوانی همراه شد. برخی رسانههای اروپایی نسبت به چند تصمیم داور انتقاد کردند و خواستار انتشار مکالمات اتاق VAR شدند. در مقابل، کمیته داوران فیفا از عملکرد تیم داوری دفاع کرد.
دیدار آرژانتین و مصر نیز بدون حاشیه داوری به پایان نرسید. کارشناسان حاضر در برنامههای تحلیلی شبکههای بینالمللی درباره چند تصمیم داور و نحوه مداخله VAR دیدگاههای متفاوتی مطرح کردند.
براساس اعتراض رسمی فدراسیون فوتبال مصر و گزارش رسانههای معتبر، اعتراضهای اصلی به سه صحنه بود:
** گل مردود مصطفی زیکو: مهمترین اعتراض مصر به گلی بود که در نیمه دوم توسط مصطفی زیکو به ثمر رسید اما پس از بازبینی VAR مردود اعلام شد. داور به دلیل خطای یکی از بازیکنان مصر در ابتدای صحنه، گل را نپذیرفت. فدراسیون فوتبال مصر این تصمیم را «بیش از حد سختگیرانه» و مغایر با رویه مشابه در ادامه بازی دانست.
** اعتراض به گل سوم آرژانتین: مصریها معتقد بودند در آغاز ضدحملهای که به گل پیروزیبخش انزو فرناندس در وقتهای تلفشده منجر شد، روی حمدی فتحی خطای پنالتی یا حداقل خطای مؤثر رخ داده است، اما داور نه تنها بازی را متوقف نکرد، بلکه VAR نیز این صحنه را بازبینی نکرد. این موضوع یکی از اصلیترین محورهای شکایت رسمی مصر بود.
** اعتراض به استاندارد دوگانه در استفاده از VAR: مسئولان و کادر فنی مصر تأکید کردند که VAR برای مردود کردن گل زیکو وارد عمل شد، اما در صحنه منتهی به گل سوم آرژانتین و همچنین یک درخواست پنالتی دیگر برای مصر، مداخلهای انجام نداد. همین موضوع باعث شد فدراسیون مصر شکایت رسمی خود را علیه تیم داوری به فیفا ارائه کند و خواستار بررسی عملکرد داور فرانسوی فرانسوا لتکسیه شود.
* پرونده بالوگان؛ گمانهزنیهایی فراتر از فوتبال
- یکی دیگر از موضوعات بحثبرانگیز جام جهانی، پرونده فولارین بالوگان، مهاجم تیم ملی آمریکا، بود. پس از اخراج این بازیکن، برخی رسانهها و فعالان سیاسی مدعی شدند رایزنیهایی برای کاهش یا بخشش محرومیت او انجام شده است. گاردین، آسوشیتدپرس و رویترز گزارش دادند که این پرونده با گمانهزنیهای فراوان همراه شد.
پرونده فولارین بالوگان زمانی جنجالیتر شد که دونالد ترامپ بهصورت علنی تأیید کرد شخصاً از جیانی اینفانتینو خواسته است کارت قرمز این مهاجم آمریکایی دوباره بررسی شود. ترامپ در اظهارات خود گفت که تصور میکرد اخراج بالوگان صرفاً به معنای ترک همان مسابقه است و در ابتدا نمیدانست کارت قرمز بهطور خودکار محرومیت از بازی بعدی را نیز به دنبال دارد. او پس از اطلاع از این موضوع اعلام کرد از فیفا خواسته پرونده را بازبینی کند، زیرا به اعتقادش بالوگان مرتکب خطای مستوجب اخراج نشده بود.
ترامپ همچنین تصمیم داور را «وحشتناک» توصیف کرد و گفت: «فکر نمیکردم حتی خطایی رخ داده باشد.» او تأکید کرد که فقط درخواست بازنگری داده و به اینفانتینو نگفته چه تصمیمی بگیرد، اما از لغو محرومیت بالوگان استقبال کرد. همین اظهارات باعث شد رسانههایی مانند واشنگتنپست، CBS News و ABC News این پرونده را یکی از بیسابقهترین نمونههای ورود یک رئیسجمهور به روند انضباطی فیفا توصیف کنند؛ هرچند فیفا اعلام کرد تصمیم نهایی توسط نهادهای قضایی مستقل این سازمان اتخاذ شده است.
با این حال برخی رسانهها خواستار شفافسازی روند رسیدگی به پرونده این بازیکن شدند، اما فیفا هرگونه اعمال نفوذ سیاسی را رد کرد و هیچ مدرک رسمی مبنی بر دخالت مستقیم دونالد ترامپ در فرآیند انضباطی فیفا منتشر نشد.
* ترامپ و جام جهانی؛ حضوری فراتر از یک میزبان؟
- نقش پررنگ رئیسجمهور آمریکا در مراسمهای رسمی جام جهانی، واکنشهای متفاوتی در رسانههای بینالمللی برانگیخت. حضور دونالد ترامپ در برخی برنامههای رسمی و مراسم اختتامیه و اهدای جام قهرمانی توسط وی از نگاه بخشی از رسانهها فراتر از نقش معمول یک رئیسجمهور میزبان ارزیابی شد. برخی کارشناسان در گاردین و نیویورکتایمز این پرسش را مطرح کردند که آیا فیفا در حال نزدیکتر شدن به سیاستمداران قدرتمند جهان است یا خیر. در مقابل، فیفا تأکید کرد همکاری با مقامات کشورهای میزبان بخشی از روند طبیعی برگزاری مسابقات است.
* جایزهای که بحثبرانگیز شد
- اهدای جایزهای با عنوان «صلح فیفا» به ترامپ، موافقان و مخالفان زیادی در رسانههای جهان داشت. در جریان مراسمهای رسمی مرتبط با جام جهانی، اهدای جایزهای با عنوان «جایزه صلح فیفا» به دونالد ترامپ، واکنشهای متفاوتی در رسانهها و فضای مجازی برانگیخت. برخی این اقدام را نمادین دانستند و برخی دیگر آن را نمونهای از سیاسی شدن بیش از پیش فیفا توصیف کردند.
* فوتبال یا سیاست؟
- حاشیههای جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد موفقیت یک تورنمنت فقط به کیفیت مسابقات وابسته نیست؛ شفافیت مدیریتی و اعتماد عمومی نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
در مجموع، جام جهانی ۲۰۲۶ از نظر فنی مسابقات جذابی را به فوتبالدوستان ارائه کرده، اما در کنار رقابتهای داخل زمین، حاشیههای سیاسی، امنیتی و مدیریتی نیز بخش مهمی از اخبار این تورنمنت را تشکیل داده است. بسیاری از رسانههای معتبر از جمله رویترز، آسوشیتدپرس، بیبیسی، گاردین و نیویورکتایمز در تحلیلهای خود تأکید کردند که فیفا در سالهای آینده باید بیش از گذشته بر حفظ استقلال خود از دولتها، افزایش شفافیت در تصمیمهای داوری، مدیریت یکسان مسائل امنیتی و تقویت اعتماد افکار عمومی تمرکز کند.
اگرچه بخش قابل توجهی از اعتراضها هرگز به اثبات تخلف یا تغییر نتایج مسابقات منجر نشد، اما حجم بالای انتقادها نشان داد که در فوتبال مدرن، موفقیت یک جام جهانی تنها به کیفیت مسابقات وابسته نیست؛ بلکه شفافیت مدیریتی، بیطرفی نهاد برگزارکننده و اعتماد عمومی نیز به همان اندازه در قضاوت درباره موفقیت یا ناکامی بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان نقش دارند.