به گزارش مشرق، حادثه در محیط کار، همیشه به یک آسیب جسمی محدود نمیشود. گاهی یک اتفاق یا ابتلا به بیماری ناشی از شغل، برای همیشه توانایی فرد را برای ادامه کار از بین میبرد و او را در شرایطی قرار میدهد که دیگر امکان تأمین معاش از طریق اشتغال را ندارد. در چنین وضعیتی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت پیدا میکند، وجود یک پشتوانه مالی برای حفظ حداقل معیشت فرد و خانواده اوست. قانون تأمین اجتماعی نیز با در نظر گرفتن همین ضرورت، در ماده ۷۲، نحوه محاسبه و پرداخت مستمری ازکارافتادگی کلی ناشی از کار را بهطور دقیق مشخص کرده است.
فلسفه این ماده بر آن استوار است که بیمهشدهای که در نتیجه حادثه ناشی از کار یا ابتلا به بیماری حرفهای توانایی اشتغال خود را از دست میدهد، نباید یکباره از چرخه حمایتهای اجتماعی خارج شود. از همین رو، میزان مستمری او نه به صورت ثابت، بلکه بر اساس دو مؤلفه مهم یعنی «میزان دستمزد» و «سابقه پرداخت حق بیمه» تعیین میشود تا میان حقوق بیمهشده و میزان مشارکت او در نظام بیمهای تناسب برقرار باشد.
بر اساس ماده ۷۲، مستمری ماهانه ازکارافتادگی کلی ناشی از کار از حاصل ضرب یک سیوپنجم مزد یا حقوق متوسط بیمهشده در سنوات پرداخت حق بیمه به دست میآید. با این حال، قانونگذار برای جلوگیری از تضییع حقوق بیمهشدگان یا ایجاد نابرابری در پرداختها، حداقل و حداکثر مشخصی نیز تعیین کرده است. بر این اساس، مبلغ مستمری نمیتواند کمتر از ۵۰ درصد مزد یا حقوق متوسط ماهانه فرد باشد و در عین حال، از ۱۰۰ درصد آن نیز فراتر نخواهد رفت.
یکی از مهمترین نکات این ماده، توجه به وضعیت خانوادگی بیمهشده است. قانون این واقعیت را پذیرفته که ازکارافتادگی تنها زندگی فرد را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه خانواده او نیز با کاهش درآمد و افزایش فشارهای اقتصادی روبهرو میشود. به همین دلیل، اگر بیمهشده دارای همسر، فرزند یا پدر و مادر تحت تکفل باشد و مستمری استحقاقی او کمتر از ۶۰ درصد مزد یا حقوق متوسط باشد، سازمان تأمین اجتماعی موظف است مبلغی معادل ۱۰ درصد مستمری استحقاقی را به عنوان کمکهزینه به وی پرداخت کند. البته قانون برای این حمایت نیز سقف تعیین کرده و تصریح دارد که مجموع مستمری و کمکهزینه نباید از ۶۰ درصد مزد یا حقوق متوسط ماهانه تجاوز کند.
در تبصره نخست ماده، قانونگذار شرایط افراد تحت تکفل را نیز با جزئیات مشخص کرده است. بر این اساس، همسر تنها زمانی تحت تکفل محسوب میشود که بیش از ۶۰ سال سن داشته باشد یا به تشخیص کمیسیونهای پزشکی تأمین اجتماعی دچار ازکارافتادگی کلی باشد، مستمری دریافت نکند و معاش او توسط زن بیمهشده تأمین شود. همچنین فرزندان باید شرایط مقرر در ماده ۵۸ قانون تأمین اجتماعی را داشته باشند و درباره پدر و مادر نیز علاوه بر شرط سنی یا ازکارافتادگی، وابستگی مالی به بیمهشده و دریافت نکردن مستمری از الزامات قانونی به شمار میرود. این شرایط نشان میدهد که قانون تلاش کرده حمایتهای مالی به افرادی تعلق گیرد که واقعاً از نظر اقتصادی به بیمهشده وابسته هستند.
از سوی دیگر، یکی از موضوعاتی که همواره در محاسبه مستمری اهمیت دارد، تعیین مبنای مزد یا حقوق متوسط است. قانون برای جلوگیری از برداشتهای متفاوت، در تبصره دوم ماده ۷۲ روش محاسبه را نیز مشخص کرده است. بر این اساس، مجموع مزد یا حقوقی که طی ۷۲۰ روز پیش از وقوع حادثه ناشی از کار یا آغاز بیماری حرفهای مبنای پرداخت حق بیمه بوده، پس از تقسیم بر تعداد روزهای کارکرد و ضرب در ۳۰، به عنوان مزد یا حقوق متوسط ماهانه محاسبه میشود. در واقع، قانون با این روش تلاش کرده میانگینی از درآمد واقعی بیمهشده را مبنای تعیین مستمری قرار دهد تا میزان حمایت با وضعیت شغلی و درآمدی او تناسب داشته باشد.